بهناز عسگری
دنیا را با گوش‌هایش می بیند و با عصای سفید و دستانش لمس می کند ؛ هر زمان که از خانه خارج می‌شود و در شهر پا می گذارد، پله‌ها ، موتورسیکلت‌های پارک‌شده داخل پیاده راه و مسیرهای مناسب‌سازی نشده، امانش را می‌بُرد ؛ انگار اینجا هیچکس به فکر نابینایان نیست و همه وعده ها در حد حرف باقی می ماند ! هر سال با فرارسیدن ۲۳ مهر روزعصای سفید، نگاه ها به سمت نیازهای نابینایان معطوف می شود و مسئولان ذیربط به ویژه در حوزه بهزیستی و مدیریت شهری ، از ضرورت مناسب سازی معابر با هدف یاری رساندن به این افراد سخن می گویند اما به محض گذر از این ایام، همه وعده ها فراموش می شود و نابینایان می مانند و انبوهی از مشکلات تردد در شهرها. به جرات می توان اذعان داشت که هیچیک از شهرهای کشورمان برای رفت و آمد نابینایان مناسب‌سازی نشده و اقدامات لازم فقط منحصر به چند خیابان و ساختمان شده است. یزد از جمله شهرهایی است که در این حوزه با عقب ماندگی جدی مواجه است و نابینایان ساکن در آن،روزانه با مشکلات فراوانی هنگام تردد مواجه می شوند. شهر من را ناتوان می کند روح الله رنجبر، کتابدار بخش نابینایان مرکزی یزد در جمع خبرنگاران گفت: من نابینا و کم شنوا هم هستم، اما ناتوان نیستم. تنها چیزی که مرا ناتوان می‌کند، شهری است که در آن زندگی می کنم . سال‌هاست با عصای سفید در خیابان‌های شهر یزد و دیگر شهرها رفت و آمد دارم اما هر روز با موانعی جدیدی مواجه می شوم که برای دیگران شاید کوچک و بی‌اهمیت باشد، اما برای ما مانند یک دیوار بلند است. وی افزود: یک پله کوچک برای همه یک قدم است اما برای من یک دیوار ! یک تیر چراغ‌برق وسط پیاده‌راه برای همه یک شیء است اما برای من یک زخم تازه روی پیشانی . بزرگ‌ترین درد برای فرزندانم هم این است که که پدر ومادر نابینایشان را با زخم تازه ببینند. این شهروند نابینا با تأکید بر اینکه مناسب‌سازی فقط وظیفه شهرداری نیست، گفت: مناسب‌سازی یعنی من هم حق داشته باشم بدون ترس در خیابان قدم بردارم، بدون اینکه دستم را جلویم بگیرم تا مبادا زمین بخورم. اما این حق زمانی محقق می‌شود که همه ما به حقوق یکدیگر احترام بگذاریم. پارک کردن موتور در پیاده راه، گذاشتن وسایل جلوی مغازه، سد کردن مسیر با جعبه و بنر و حفاری خیابان ها برای نابینایان همانند دیواری بلند است که سد راه می شود. من نمی‌خواهم شهر را ببینم؛ فقط می‌خواهم در آن راه بروم و احساس کنم که دیده می شوم. وی با اشاره به اهمیت رعایت حقوق شهروندی افزود: شهر برای همه ساخته شده است، پس باید برای همه هم مناسب باشد. از مسئولان می‌خواهم پیاده راه ها، ورودی ادارات ، پارک ها وپل ها را برای عبور ایمن نابینایان مناسب‌سازی کنند. مناسب‌سازی معابر، حق نابینایان است این شهروند نابینا با چشمانی اشکبار افزود: مناسب‌سازی، حق من است؛ نه لطف شما. بیایید شهر را طوری بسازیم که هیچکس مجبور نباشد برای یک قدم ساده، از کسی کمک بخواهد. این روشندل با اشاره به راه‌اندازی سامانه گویا و مبتنی بر موقعیت‌یاب برای حمل‌ونقل عمومی یزد گفت: با وجود وعده‌های مطرح‌شده برای مناسب‌سازی حمل‌ونقل شهری، پس از گذشت چند سال همچنان مشکلاتی در این زمینه وجود دارد. نباید با اعلام اجرای طرح‌ها، این تصور را ایجاد کرد که تمام مشکلات برطرف شده ؛ بلکه لازم است عملکرد سامانه‌ها در عمل بررسی و نواقص آنها برطرف شود. وی با اشاره به گسترش خدمات در فضای دیجیتال گفت: امروز بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی، اداری و اجتماعی در بستر سامانه‌های الکترونیکی انجام می‌شود؛ بنابراین اگر برنامه‌نویسان استانداردهای دسترس‌پذیری را رعایت نکنند، افراد نابینا حتی با وجود استخدام در یک دستگاه، ممکن است نتوانند وظایف خود را انجام دهند. رنجبر افزود: وقتی فردی را در یک مجموعه استخدام می‌کنیم اما سامانه اتوماسیون اداری یا پلتفرم مورد استفاده آن مجموعه برای نابینایان قابل استفاده نیست، عملاً امکان فعالیت مؤثر را از او می‌گیریم و عزت نفسش را تحت تأثیر قرار می‌دهیم. جای خالی خط بریل کتابدار بخش نابینایان مرکزی یزد همچنین با اشاره به وضعیت کتابداران نابینا در کتابخانه‌های عمومی کشور گفت: حدود ۴۸کتابدار نابینا در کتابخانه‌های ویژه نابینایان فعالیت دارند و شماری از این کتابخانه‌ها نیز با کمبود نیرو مواجهند. وقتی یک کتابدار نابینا برای ثبت کتاب و انجام امور امانت‌دهی ناچار است از همکار بینای خود کمک بگیرد، استقلال حرفه‌ای و عزت نفس او تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ در حالی که با اصلاح سامانه‌های مدیریتی کتابخانه‌ها می‌توان بخش مهمی از این مشکل را برطرف کرد. وی با اشاره به پیگیری موضوع از مسئولان مرتبط افزود: وعده‌هایی برای حل مشکل سامانه مدیریتی کتابخانه‌های عمومی تا پایان سال داده شده است، اما انتظار می‌رود این وعده‌ها به اقدام عملی منجر شود. کتابدار بخش نابینایان مرکزی یزد با اشاره به مشکلات تولید منابع آموزشی و کتاب‌های بریل افزود: در این حوزه، صرف خرید تجهیزات کافی نیست و عملاً امکان فعالیت را از او می‌گیرد، تولید کتاب بریل نیز به تأمین مواد اولیه، پشتیبانی و حمایت مستمر نیاز دارد. وی با بیان اینکه کتابخانه‌ها از مهم‌ترین مراکز عرضه و استفاده از این منابع هستند، افزود: افزایش بیش از ۵ برابری هزینه کاغذ در فاصله یک سال، تولید کتاب و منابع مورد نیاز نابینایان را با دشواری بیشتری روبه‌رو کرده است. مدیرکل بهزیستی استان یزد نیز با بیان اینکه حدود ۶هزار نابینا و کم‌بینا زیر پوشش این اداره کل هستند گفت: اشتغال و مناسب‌سازی محیط‌های شهری از مهم‌ترین مطالبات جامعه نابینایان است و رفع این مشکلات به همکاری همه دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و نهادهای مردمی نیاز دارد. نادر هومنیان افزود: آمار ثبت‌شده در سامانه بهزیستی، همه جمعیت نابینایان و کم‌بینایان استان را در بر نمی‌گیرد و بخشی از افراد، به‌ویژه کسانی که بر اثر کهولت سن دچار نابینایی یا کم‌بینایی شده‌اند، هنوز تحت پوشش خدمات بهزیستی نیستند؛ بنابراین جمعیت واقعی این گروه بیش از آمار ثبت‌شده است. الزام «پیوست مناسب‌سازی» برای پیمانکاران گلایه نابینایان از عدم مناسب سازی معابر در حالی است که مدیریت شهری یزد معتقد است تاکنون اقدامات خوبی در این راستا انجام شده است. رئیس شورای اسلامی شهر یزد در گفتگو با خبرنگار اطلاعات، گفت: شهرداری یزد در سال‌های گذشته به‌ویژه در دوره ششم، اقدامات قابل‌توجهی برای ساماندهی معابر و مناسب‌سازی فضاهای شهری برای افراد دارای معلولیت به‌خصوص نابینایان انجام داده است. عزیزالله سیفی افزود: یکی از مهم‌ترین اقدامات، الزام حضور نماینده جامعه معلولان (از جمله نابینایان) در تمامی پروژه‌های شهری است. هیچ پروژه‌ای تحویل داده نمی‌شود مگر اینکه این نماینده آن را تأیید کند؛ این نظارت تضمین می‌کند که نیازهای واقعی این قشر در طراحی و اجرا لحاظ شود. وی با بیان این که برای تسهیل تردد نابینایان، اقداماتی نظیر ایجاد مسیر ویژه ، تعبیه علائم حسی در سطح پیاده راه ها برای هشدار نسبت به وجود موانع و همچنین حذف لبه‌های جدول در ورودی پیاده راه ها و رفع سد معبر در دست اجرا یا به پایان رسیده است،افزود: مناسب‌سازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی نیز برای استفاده نابینایان و سایر معلولان انجام شده است. رئیس شورای اسلامی شهر یزد تصریح کرد: بر اساس ابلاغیه وزارت کشور، تمامی طرح‌های عمرانی شهرداری یزد باید «پیوست مناسب‌سازی» داشته باشند و پیمانکاران ملزم به رعایت استانداردهای دسترس‌پذیری هستند که این موضوع را نیز پیگیری می کنیم.سیفی افزود: با وجود اقدامات به عمل آمده، کاستی‌هایی در زمینه ایجاد مسیر ویژه نابینایان و عدم مناسب‌سازی کامل برخی اماکن تجاری و بانک‌ها وجود دارد که تلاش مدیریت شهری برای رفع آنها ادامه خواهد یافت.