عصر ایران- یکی از یافته های جالب سال 2025 در حوزه زیست شناسی مو، به کشف ارتباطی غیرمنتظره میان سلول های چربی زیر پوست و سلول های بنیادی فولیکول مو مربوط می شود؛ پژوهشی که نشان داد چربی زیر پوست فقط یک ذخیره انرژی نیست و می تواند در شرایط خاص، پیام لازم برای آغاز دوباره رشد مو را به فولیکول ها منتقل کند.
این مطالعه توسط پژوهشگران دانشگاه ملی تایوان انجام شد و نتایج آن در 22 اکتبر 2025 به صورت آنلاین در مجله Cell Metabolism منتشر شد. پژوهشگران در این تحقیق سازوکاری را شناسایی کردند که طی آن التهاب و آسیب سطحی پوست، سلول های چربی زیر پوست را وادار می کند اسیدهای چرب آزاد کنند. این اسیدهای چرب سپس سلول های بنیادی فولیکول مو را فعال می کنند و زمینه را برای شروع یک چرخه جدید رشد مو فراهم می سازند.
ماجرا از یک مشاهده قدیمی شروع شد
پژوهشگران از این مشاهده شروع کردند که گاهی پس از تحریک یا آسیب پوست، رشد مو در همان ناحیه افزایش پیدا می کند. پرسش اصلی این بود که چگونه یک آسیب سطحی در پوست می تواند سلول های بنیادی فولیکول مو را که در حالت خاموش قرار دارند، فعال کند.
برای بررسی این موضوع، تیم پژوهشی ابتدا در موش ها یک التهاب کنترل شده پوستی ایجاد کرد. در این آزمایش از ماده ای به نام سدیم لوریل سولفات یا SDS برای ایجاد نوعی التهاب و درماتیت تماسی استفاده شد. موش ها در مرحله ای از چرخه مو قرار داشتند که فولیکول ها عمدتا در مرحله استراحت بودند.
نتیجه جالب بود: پس از ایجاد التهاب، در ناحیه تحت درمان رشد مجدد مو مشاهده شد. بررسی بافت پوست نشان داد که پیش از فعال شدن فولیکول ها، تغییرات متابولیکی در بافت چربی زیر پوست اتفاق افتاده است.
سلول های ایمنی چه نقشی داشتند؟
بررسی های بیشتر نشان داد که ماجرا فقط میان سلول چربی و فولیکول مو اتفاق نمی افتد. پس از آسیب پوستی، سلول های ایمنی موسوم به ماکروفاژها به سرعت وارد بافت چربی زیر پوست می شوند.
این سلول های ایمنی، با تولید و افزایش سیگنال هایی از جمله SAA3، سلول های چربی را تحریک می کنند تا وارد فرایندی به نام لیپولیز شوند. در این فرایند، چربی ذخیره شده در سلول های چربی شکسته می شود و اسیدهای چرب آزاد به محیط اطراف سلول آزاد می شوند.
به این ترتیب، پژوهشگران یک زنجیره ارتباطی را شناسایی کردند:
آسیب و التهاب پوست »» ماکروفاژها »» سلول های چربی زیر پوست »» آزاد شدن اسیدهای چرب »» فعال شدن سلول های بنیادی فولیکول مو.
اسیدهای چرب چگونه فولیکول مو را فعال می کنند؟
در مرحله بعد مشخص شد که همه اسیدهای چرب عملکرد یکسانی ندارند. سلول های بنیادی فولیکول مو، اسیدهای چرب غیراشباع یگانه را به ویژه اسید اولئیک و اسید پالمیتولئیک، دریافت می کنند.
این اسیدهای چرب از طریق پروتئینی به نام CD36 وارد سلول های بنیادی فولیکول مو می شوند و فعالیت مسیر PGC-1α را افزایش می دهند. در ادامه، فرایند اکسیداسیون اسیدهای چرب و تولید میتوکندری افزایش پیدا می کند.
به زبان ساده، این اسیدهای چرب فقط نقش یک ماده غذایی برای سلول را ندارند؛ بلکه یک سیگنال متابولیکی ایجاد می کنند که به سلول بنیادی می گوید منابع انرژی لازم برای فعالیت و رشد فراهم شده است.
در نتیجه، سلول بنیادی فولیکول مو که در حالت خاموش قرار داشت، از حالت سکون خارج می شود و وارد مرحله فعال رشد می شود.
آزمایش مستقیم اسیدهای چرب روی پوست موش
پژوهشگران برای اینکه مشخص کنند آیا خود اسیدهای چرب می توانند این فرایند را ایجاد کنند، آزمایش دیگری انجام دادند.
آن ها چند نوع اسید چرب را به صورت موضعی روی پوست موش ها استفاده کردند و اثر آن ها را با یکدیگر مقایسه کردند. در میان ترکیبات بررسی شده، اسیدهای چرب غیراشباع یگانه، به ویژه اسید اولئیک و اسید پالمیتولئیک، توانستند فعالیت سلول های بنیادی فولیکول مو و رشد مو را افزایش دهند.
در مقابل، اسیدهای چرب اشباع مانند اسید پالمیتیک و اسید استئاریک چنین اثری نشان ندادند. حتی در آزمایش های سلولی، اسید لینولئیک که یک اسید چرب غیراشباع چندگانه است، در شرایط آزمایشگاهی می توانست اثر نامطلوبی بر سلول های بنیادی داشته باشد. بنابراین نمی توان گفت هر نوع چربی یا هر اسید چربی برای رشد مو مفید است.
موها در موش ها چه زمانی شروع به رشد کردند؟
یکی از بخش های جالب پژوهش، سرعت مشاهده اثر در مدل حیوانی بود.
بر اساس گزارش دانشگاه ملی تایوان، در آزمایش های موش، سلول های بنیادی فولیکول مو حدود 7 روز پس از درمان فعال شدند. رشد موهای قابل مشاهده حدود روز 10 ظاهر شد و طی حدود 20 روز، رشد مجدد قابل توجهی در نواحی تحت درمان مشاهده شد.
در آزمایش جداگانه ایجاد التهاب پوستی نیز پژوهشگران مشاهده کردند که رشد مو در ناحیه تحریک شده طی یک دوره حدود 20 روزه به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می کند.
آیا پژوهشگران یک سرم مو ساخته اند؟
پژوهشگران بر اساس همین سازوکار، یک فرمولاسیون موضعی حاوی اسیدهای چرب غیراشباع یگانه را مورد بررسی قرار داده اند. دانشگاه ملی تایوان اعلام کرده است که فرمولاسیون و روش مربوط به تحریک رشد مو تحت درخواست ثبت اختراع قرار گرفته و هدف تیم پژوهشی، توسعه این فناوری برای کاربردهای آینده است.
با این حال، عبارت «سرم رویش مو در 20 روز» نباید به معنای یک محصول آماده و تایید شده برای انسان برداشت شود. آزمایش های اصلی این مقاله در سلول ها و مدل های حیوانی انجام شده اند و نتیجه مشاهده شده در موش را نمی توان مستقیما به انسان تعمیم داد.
آیا این روش می تواند درمان ریزش مو در انسان باشد؟
فعلا نمی توان چنین نتیجه ای گرفت.
این پژوهش یک مسیر زیستی جدید و قابل توجه را نشان داده است، اما هنوز مشخص نیست که همین روش در انسان تا چه اندازه می تواند رشد مو را تحریک کند، برای چه نوع ریزش مویی موثر باشد، چه مقدار از ماده لازم است و استفاده طولانی مدت از آن چه پیامدهایی خواهد داشت.
همچنین ریزش مو انواع مختلفی دارد و علت آن می تواند ژنتیکی، هورمونی، التهابی، دارویی یا ناشی از بیماری های مختلف باشد. بنابراین حتی اگر این مسیر در مطالعات انسانی نیز موثر باشد، لزوما به معنای درمان تمام انواع ریزش مو نخواهد بود.
کشفی درباره یک ارتباط سه طرفه
اهمیت این مطالعه فقط در رشد دوباره مو نیست. پژوهشگران با این تحقیق نشان داده اند که بافت چربی زیر پوست می تواند به عنوان بخشی از «محیط حمایتی» سلول های بنیادی فولیکول مو عمل کند.
در این مدل، ماکروفاژها پس از آسیب پوستی سلول های چربی را فعال می کنند، سلول های چربی اسیدهای چرب آزاد می کنند و سلول های بنیادی فولیکول مو این اسیدهای چرب را دریافت کرده و با افزایش فعالیت میتوکندری و تولید انرژی، از حالت خاموش خارج می شوند.
به همین دلیل پژوهشگران این فرایند را یک محور ارتباطی میان ماکروفاژ، سلول چربی و فولیکول مو توصیف کرده اند؛ مسیری که نشان می دهد بدن چگونه می تواند از یک سیگنال مربوط به آسیب پوستی برای فعال کردن فرایند بازسازی بافت استفاده کند.
این پژوهش که یکی از یافته های جالب سال 2025 در زمینه زیست شناسی رشد مو بود، فعلا یک کشف آزمایشگاهی و پیش بالینی محسوب می شود، نه یک درمان اثبات شده برای ریزش مو. اگر مطالعات بعدی بتوانند ایمنی و اثربخشی این روش را در انسان تایید کنند، ممکن است این مسیر در آینده به توسعه درمان های جدید برای برخی انواع ریزش مو کمک کند.
این مطلب صرفا جنبه اطلاع رسانی دارد و جایگزین تشخیص، درمان یا مشاوره پزشکی نیست. پیش از مصرف دارو یا مکمل، تغییر مقدار مصرف یا استفاده درمانی از روش های پزشکی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.