کشف جسمی مرموز فراتر از نپتون؛ آیا منظومه شمسی سیاره کوتوله تازه‌ای دارد؟

منظومه شمسی هنوز رازهای ناگفته‌ای دارد. ستاره‌شناسان جسمی ناشناخته را در فاصله‌ای بسیار دورتر از نپتون، خارجی‌ترین سیاره منظومه شمسی، شناسایی کرده‌اند که می‌تواند نامزد جدیدی برای ورود به فهرست سیارات کوتوله باشد. این جسم با نام موقت «2026 ED138» ثبت شده و با استفاده از رصدخانه ورا سی. روبین در شیلی مشاهده شده است. بر اساس برآوردهای دانشمندان، این جرم حدود ۴۶ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد؛ فاصله‌ای که از موقعیت پلوتو با حدود ۴۰ واحد نجومی بیشتر است. قطر آن نیز بین حدود ۳۷۰ تا ۹۷۰ مایل (تقریباً ۶۰۰ تا ۱۵۶۰ کیلومتر) تخمین زده می‌شود و همین موضوع آن را به یکی از بزرگ‌ترین اجرامی تبدیل می‌کند که تاکنون در این منطقه از منظومه شمسی یافت شده‌اند. اما چرا کشف چنین جرمی تا این اندازه به طول انجامیده است؟ پاسخ در «استتار کهکشانی» نهفته است. این جسم در بخشی از آسمان در گردش است که نزدیک به صفحه کهکشان راه شیری قرار دارد و هزاران ستاره درخشان زمینه آن را پر کرده‌اند. در چنین شرایطی، تشخیص جسمی کم‌نور و کندحرکت کار بسیار دشواری است. متیو هولمن، ستاره‌شناس مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونیان، با بهره‌گیری از یک الگوریتم رایانه‌ای قدرتمند برای بررسی مجموعه داده‌های عظیم رصدخانه روبین، این جسم را از میان انبوه ستاره‌های پس‌زمینه بیرون کشید. با این حال، «2026 ED138» هنوز به‌طور خودکار نهمین سیاره منظومه شمسی محسوب نمی‌شود. در حال حاضر تنها در دسته «کاندیدای سیاره کوتوله» قرار دارد. برای پیوستن رسمی به جمع سیارات کوتوله‌ای مانند اریس، هائومیا، سرس، ماکی‌ماکی و پلوتو، باید ثابت شود که به دور خورشید می‌چرخد و جرم و گرانش کافی دارد تا شکلی تقریباً کروی پیدا کند. سیاره کوتوله، برخلاف سیارات کامل، گرانش کافی برای پاک‌سازی مسیر مداری خود از اجرام و ذرات اطراف را ندارد؛ معیاری که در سال ۲۰۰۶ میلادی (۱۳۸۵ شمسی) باعث شد پلوتو از فهرست سیارات خارج شود. ستاره‌شناسان ممکن است به‌زودی تلسکوپ فضایی جیمز وب را به‌سوی این جرم نشانه بگیرند تا اطلاعات بیشتری درباره آن به دست آورند و بررسی کنند که آیا قمری دارد یا نه. در صورت تأیید وضعیت رسمی، شناسه فعلی آن جای خود را به نامی دائمی می‌دهد که یک کمیته علمی بر سر آن توافق می‌کند. فارغ از نام نهایی، کشف چنین جرم بزرگی می‌تواند نگاه ما به لبه‌های بیرونی منظومه شمسی را دگرگون کند. مدار بسیار کج «2026 ED138» نشان می‌دهد برهم‌کنش‌های گرانشی باستانی آن را به این مسیر غیرعادی پرتاب کرده‌اند. چنین اکتشافاتی همچون کپسول زمان کیهانی عمل می‌کنند و سرنخ‌های تازه‌ای درباره رویدادهای آشوبناکی ارائه می‌دهند که منظومه شمسی را شکل داده‌اند.