مار عظیم‌الجثه من دوران پیشاتاریخ در هند کشف شد، شاید یکی از بزرگترین‌ها

کشف قابل توجه، که در سال 2024 در مجله Scientific Reports شرح داده شده است، از فسیل‌های کشف شده در گجرات، غرب هند به دست آمده است. محققان تخمین می‌زنند که طول Vasuki بین 10.9 تا 15.2 متر (36 تا 50 فوت) بوده است، اگرچه اندازه دقیق آن هنوز نامشخص است. جثه عظیم و تاریخ تکاملی غیرمعمول آن، نگاهی به زمانی می‌اندازد که مارهای غول‌پیکر در مناظر گرمسیری باستانی هند زندگی می‌کردند.

کشف فسیل مار غول‌پیکر در هند

پالئونتولوژیست‌ها Debajit Datta و Sunil Bajpai از موسسه فناوری هند Roorkee، گونه را از فسیل‌های به دست آمده از معدن لیگنیت Panandhro در کوچ، گجرات شناسایی کردند. بقایا مربوط به میوسن میانی، دوره‌ای حدود 47 میلیون سال پیش است که آب و هوای زمین به طور قابل توجهی گرم‌تر از امروز بوده است.

محققان 27 مهره فسیل شده، استخوان‌های جداگانه که ستون فقرات مار را تشکیل می‌دهند، را بررسی کردند. بسیاری از آن‌ها به طور قابل توجهی حفظ شده بودند و برخی در ترتیب اصلی خود به هم متصل مانده بودند. استخوان‌ها به نظر می‌رسد متعلق به یک حیوان بالغ باشند.

این گونه به نام Vasuki indicus نامگذاری شده است، به افتخار واسوکی، مار افسانه‌ای مرتبط با خدای هندو شیوا، که به طور سنتی با مار پیچیده شده به دور گردنش به تصویر کشیده می‌شود. بخش دوم نام به هند اشاره دارد، جایی که فسیل‌ها کشف شده‌اند.

این مار پیشاتاریخ چقدر بزرگ بود؟

اگرچه محققان اسکلت کاملی را به دست نیاورده‌اند، اما ستون فقرات حفظ شده سرنخ‌های مهمی در مورد ابعاد عظیم مار ارائه می‌دهد.

طول هر مهره بین 37.5 تا 62.7 میلی‌متر (1.48 تا 2.47 اینچ) و عرض آن بین 62.4 تا 111.4 میلی‌متر (2.46 تا 4.39 اینچ) بوده است. شکل غیرمعمول پهن آن‌ها نشان می‌دهد که Vasuki دارای بدنی ضخیم و استوانه‌ای بوده که قادر به تحمل وزن بسیار زیادی است.

برای تخمین طول کل آن، محققان استخوان‌های فسیل شده را با مهره‌های مارهایی که طول بدن آن‌ها مشخص است مقایسه کردند. دو روش متفاوت تخمیناتی بین 10.9 تا 12.2 متر (36 تا 40 فوت) و 14.5 تا 15.2 متر (48 تا 50 فوت) به دست داد.

این اندازه‌گیری‌ها Vasuki را در میان بزرگترین مارهایی قرار می‌دهد که تاکنون شناسایی شده‌اند. طول تخمینی آن با طول Titanoboa، مار غول‌پیکری که حدود 60 میلیون سال پیش در کلمبیا امروزی زندگی می‌کرد و تصور می‌شد به طول حدود 13 متر (43 فوت) برسد، قابل مقایسه است.

با این حال، محققان هشدار می‌دهند که محاسبات آن‌ها شامل عدم قطعیت قابل توجهی است. روش‌های مختلف می‌توانند تخمین‌های بسیار متفاوتی ایجاد کنند، به ویژه زمانی که دانشمندان باید یک حیوان منقرض شده را با استفاده از یک ستون فقرات ناقص بازسازی کنند. هنوز مشخص نیست که آیا Vasuki واقعاً از Titanoboa در طول بیشتر بود یا خیر.

یک شکارچی عظیم که احتمالاً به روش کمین شکار می‌کرد

با وجود اندازه ترسناک خود، Vasuki احتمالاً یک شکارچی سریع یا چابک نبود.

محققان پیشنهاد می‌کنند که جثه عظیم و ساختار مهره‌ای متمایز آن، حرکت نسبتاً آهسته را ترجیح می‌داد. این مار ممکن است به جای تعقیب فعالانه شکار، به تاکتیک‌های کمین متکی می‌شد و تا زمانی که حیوانی دیگر در محدوده ضربه قرار نگیرد، پنهان می‌ماند.

رفتار شکار آن ممکن است شبیه به آناکونداها و پیتون‌های بزرگ امروزی باشد که می‌توانند از طریق خفه کردن شکار را مهار کنند. این مارها از بدن عضلانی خود برای سفت کردن اطراف حیوانات اسیر شده استفاده می‌کنند و با اختلال در گردش خون تا زمانی که شکار بمیرد، عمل می‌کنند.

دانشمندان حدس می‌زنند که Vasuki نیز ممکن است به همین روش شکار می‌کرده است، اگرچه رژیم غذایی دقیق و رفتار شکار آن را نمی‌توان از فسیل‌های باقی‌مانده تعیین کرد.

آناتومی آن همچنین نشان می‌دهد که این مار ممکن است بیشتر وقت خود را در خشکی یا در محیط‌های باتلاقی و کم‌عمق می‌گذراند، تا اینکه منحصراً در آب زندگی کند. منظره باستانی اطراف محل فسیل شامل تالاب‌ها و مرداب‌هایی بود که می‌توانست زیستگاه مناسبی برای یک شکارچی کمین‌گر عظیم باشد.

آب و هوای گرم هند باستان ممکن است به مارها کمک کند تا عظیم شوند

این کشف همچنین سوالاتی را در مورد اینکه چرا برخی از مارهای پیشاتاریخ به اندازه‌هایی فراتر از بیشتر گونه‌های امروزی رسیده‌اند، مطرح می‌کند.

در طول میوسن میانی، منطقه‌ای که Vasuki در آن زندگی می‌کرد، دارای شرایط گرمسیری با میانگین دمایی حدود 28 درجه سانتیگراد (82 درجه فارنهایت) بود.

مارها حیوانات برون‌دما هستند، به این معنی که به شدت به منابع گرمایی خارجی برای تنظیم دمای بدن خود وابسته هستند. محیط‌های گرم می‌توانند از فعالیت، هضم و رشد خزندگان بزرگ پشتیبانی کنند و به طور بالقوه به توضیح اینکه چرا مارهای بسیار بزرگ در برخی از دوره‌های گرم‌تر زمین ظاهر شده‌اند کمک می‌کند.

با این حال، دما به تنهایی تعیین نمی‌کند که یک مار چقدر می‌تواند بزرگ شود. در دسترس بودن غذا، زیستگاه مناسب، تاریخ تکاملی و سایر عوامل محیطی نیز بر اندازه بدن تأثیر می‌گذارد.

یک دودمان گمشده از مارهای غول‌پیکر که در سراسر قاره‌ها پراکنده شده‌اند

علاوه بر اندازه غیرمعمول خود، Vasuki شواهدی از یک شاخه باستانی از تکامل مار ارائه می‌دهد.

این گونه به خانواده Madtsoiidae تعلق دارد، یک خانواده منقرض شده از مارها که تقریباً به مدت 100 میلیون سال، از اواخر کرتاسه تا پلیوسن پسین زندگی کرده‌اند. اعضای این گروه مناطق از جمله هند، آفریقا، اروپا، آمریکای جنوبی و استرالیا را اشغال کرده‌اند.

برخلاف آناکونداها و پیتون‌های امروزی، Vasuki یک دودمان تکاملی جداگانه در این خانواده منقرض شده را نشان می‌دهد.

محققان دریافتند که نزدیکترین خویشاوندان آن شامل Madtsoia pisdurensis، یک مار فسیل شده از هند باستان، و Gigantophis garstini، یک مار بزرگ پیشاتاریخ دیگر که از شمال آفریقا شناخته شده است، می‌شود.

این روابط نشان می‌دهد که یک دودمان از مارهای غول‌پیکر Madtsoiid در شبه‌قاره هند منشأ گرفته و سپس به سایر نقاط جهان گسترش یافته است.

همانطور که هند حدود 50 میلیون سال پیش به سمت شمال حرکت کرد و با آسیا برخورد کرد، تغییرات در اتصالات جغرافیایی ممکن است به این مارها اجازه دهد تا از طریق جنوب اوراسیا پراکنده شوند، از جمله جنوب اروپا، و در نهایت در طول دوره ائوسن، تقریباً 56 تا 34 میلیون سال پیش، به آفریقا برسند.

کشف‌های فسیلی بعدی دنیای باستانی پر از مارها را آشکار می‌کند

تحقیقات منتشر شده در سال 2025، زمینه مهمی را به کشف Vasuki اضافه کرده است.

در مطالعه‌ای که در Journal of Paleontology منتشر شده است، Datta و Bajpai مار‌های فسیل دیگری را از رسوبات ائوسن در غرب هند توصیف کردند. یافته‌های آن‌ها نشان داد که یک جامعه شگفت‌آور از خزندگان باستانی وجود داشته است، از جمله مارهای آبی، یک عضو بزرگ دیگر از خانواده Madtsoiid و سایر گروه‌های منقرض شده مار.

در میان اکتشافات، Pterosphenus rannensis، یک گونه مار آبی باستانی وجود دارد که به درک دانشمندان از چگونگی تکامل و گسترش این مارها کمک می‌کند.

محققان همچنین یک مار Madtsoiid دیگر را شناسایی کردند که به نظر می‌رسد در یک محیط باتلاقی با Vasuki زندگی می‌کرده است. این نشان می‌دهد که این شکارچی غول‌پیکر بخشی از یک جامعه گسترده‌تر از مارها بوده است که نقش‌های زیست‌محیطی متفاوتی را اشغال می‌کرده‌اند، نه یک ناهنجاری تکاملی منزوی.

شواهد از ذخایر فسیلی نشان می‌دهد که برخی از این مارها در محیط‌های ساحلی زندگی می‌کردند، در حالی که برخی دیگر در تالاب‌ها و مرداب‌ها زندگی می‌کردند. در مجموع، این اکتشافات تصویری دقیق‌تری از اکوسیستم‌های پیچیده‌ای که میلیون‌ها سال پیش در هند وجود داشته است، ارائه می‌دهند.

افشای رازهای مارهای غول‌پیکر از طریق فسیل‌ها

شواهد اضافی در مورد غول‌پیکری مارها از مطالعه جداگانه‌ای در سال 2025 منتشر شده در Journal of Vertebrate Paleontology به دست آمده است.

محققان در حال بررسی مهره‌های فسیل شده آناکوندا از ونزوئلا دریافتند که این مار‌های عظیم از حدود 12.4 میلیون سال پیش بدن‌های بزرگی را تکامل داده‌اند. آناکونداهای باستانی به طول تخمینی حدود 5.2 متر (17 فوت) رسیدند، که قابل مقایسه با اندازه بسیاری از آناکونداهای زنده است.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که آناکونداها اندازه چشمگیر خود را برای میلیون‌ها سال حفظ کرده‌اند، حتی با وجود تغییرات آب و هوا و اکوسیستم‌ها. همچنین نشان می‌دهد که مارهای پیشاتاریخ به سادگی به دلیل گرم بودن سیاره بزرگ‌تر نشده‌اند.

اگرچه آناکونداها از نظر تکاملی از Vasuki متفاوت هستند، اما این تحقیق مقایسه‌ای مفید برای درک چگونگی غول شدن و سازگاری خطوط مختلف مار با محیط زیست خود ارائه می‌دهد.

برای Vasuki indicus، داستان هنوز کامل نشده است. اندازه دقیق، ظاهر و رفتار آن هنوز نامشخص است، اما شواهد فسیلی آن را به عنوان نمونه‌ای خارق‌العاده از غول‌پیکری پیشاتاریخ نشان می‌دهد.

این مار باستانی همراه با اکتشافات بعدی از همان منطقه، به دانشمندان کمک می‌کند تا دنیایی را که تا حد زیادی فراموش شده است، بازسازی کنند، دنیایی که در آن مار‌های عظیم در مناظر گرمسیری هند زندگی می‌کردند.