آیا سریال «بدنام» واقعاً پرمخاطب‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی است؟

همزمان با پایان پخش سریال «بدنام» به کارگردانی احسان سجادی‌حسینی و تهیه‌کنندگی حامد عنقا، پلتفرم منتشرکننده‌اش با انتشار آماری از میزان تماشای این مجموعه، آن را پرمخاطب‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی معرفی کرد. رقمی در حدود ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دقیقه تماشای رسمی! این آمار در نگاه نخست چشمگیر به نظر می‌رسد اما در بازاری که پلتفرم‌ها برای اثبات سهم خود از مخاطبان رقابت می‌کنند، نمی‌توان صرفاً با استناد به یک عدد، ادعای پرمخاطب‌ترین‌بودن را قطعی دانست.

واقعیت این است که انتشار آمار از سوی یک پلتفرم، به‌خودی‌خود ایرادی ندارد مسئله از جایی آغاز می‌شود که داده‌های داخلی یک شرکت، بدون انتشار جزئیات روش محاسبه و امکان راستی‌آزمایی مستقل، به مبنایی برای اعلام برتری آن در کل بازار تبدیل می‌شوند. وقتی فیلیمو «بدنام» را پرمخاطب‌ترین سریال شبکه نمایش خانگی معرفی می‌کند، انتظار می‌رود مشخص باشد این عنوان بر اساس چه شاخصی به دست آمده، کدام آثار با آن مقایسه شده‌اند و آیا داده‌های مورد استناد، امکان مقایسه منصفانه میان پلتفرم‌ها را فراهم می‌کنند یا خیر.

البته این تردیدها به معنای غیرواقعی‌بودن رقم اعلام‌شده نیست. فیلیمو همزمان با انتشار قسمت نخست «بدنام» از ثبت ۲.۵ میلیون دقیقه تماشا خبر داده بود. با در نظر گرفتن مدت‌زمان تقریبی ۶۰ دقیقه برای هر قسمت و انتشار ۲۷ قسمت، رسیدن مجموع زمان تماشا به محدوده میلیاردی از نظر محاسباتی دور از ذهن نیست. بنابراین اصل ثبت چنین رقمی را نمی‌توان صرفاً به دلیل بزرگ‌بودن آن زیر سؤال برد اما امکان صحت یک عدد با اثبات ادعایی که بر پایه آن مطرح می‌شود، دو موضوع متفاوت است.

نکته مهم‌تر قید «رسمی» در آمار این پلتفرم است. بازار نمایش خانگی ایران با پدیده تماشای غیرقانونی آثار مواجه است؛ مسئله‌ای که مدیران این حوزه نیز بارها به آن اشاره کرده‌اند. مدیرعامل شیدا پیش‌تر درباره این موضوع صحبت کرده و علی سرتیپی مدیر فیلم‌نت نیز از حجم بالای انتشار غیررسمی محصولات شبکه نمایش خانگی گلایه کرده بود. از سوی دیگر، فیلیمو در گزارشی اعلام کرده بود ۳۴ درصد مردم محتوای پلتفرم‌های نمایش آنلاین را به‌صورت غیرقانونی تماشا می‌کنند. پس آمار رسمی فیلیمو تنها بخشی از الگوی تماشای «بدنام» را نشان می‌دهد نه مجموع مخاطبان آن را.

مشکل دیگر، یکی‌گرفتن میزان تماشا با میزان محبوبیت است. دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون دقیقه تماشا، لزوماً به معنای رضایت دو میلیارد دقیقه‌ای مخاطبان از یک اثر نیست! ممکن است سریالی به دلیل کنجکاوی، تبلیغات، پیگیری قسمت‌های بعدی یا حتی بحث‌های پیرامون آن دیده شود اما هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی کیفیت اثر یا رضایت تماشاگر را ثابت نمی‌کنند. همچنین، تماشای خانوادگی می‌تواند تعداد واقعی بینندگان را از تعداد حساب‌های کاربری بیشتر کند، اما بدون داده مستقل، نمی‌توان برای هر حساب ضریب ثابتی در نظر گرفت و از آن تعداد مخاطب استخراج کرد. پلتفرم‌ها معتقدند هر اکانت منحصربفرد، برای تماشای 3 تا 4 نفر استفاده می‌شود و این یعنی هر قسمت این سریال حدود 6 تا 8 میلیون بیننده داشته است.

فارغ از همه این محاسبات و با فاکتور گرفتن پارامترهایی همچون شرایط جنگی کشور که حتماً در افزایش آمار بازدیدهای تولیدات شبکه خانگی تأثیر داشته است، باید به این مسئله توجه داشته باشیم که آمار اعلامی از سوی پلتفرم صرفاً ناظر به «واچ تایم» یا همان «بازدید رسمی» کاربران است و این تماشا، الزاماً به معنای علاقه‌مندی و رضایت مخاطب نیست، بلکه عدد و رقمی است که همراهی و پیگیری مخاطب و البته اعتبار پلتفرم‌ها نزد مخاطب تشنه محتوا را اثبات می‌کند.