افزایش 35 درصدی ذخایر سدهای کشور

بر اساس این گزارش، بیشترین بارش‌ها در استان‌های جنوبی، نوار مرزی غرب، جنوب غرب کشور و زاگرس میانی ثبت شده است؛ در مقابل، بسیاری از مناطق پرجمعیت کشور از جمله دامنه جنوبی البرز، مناطق مرکزی و شرق کشور همچنان شرایط کم‌بارشی را تجربه کرده‌اند.

تمرکز زمانی بارش‌ها در اوایل فصل بهار و انطباق مناسب آن با نیاز آبی محصولات کشاورزی نیز موجب شده است شرایط بارشی این فصل برای تولید محصولات دیم کشور مطلوب ارزیابی شود.

افزایش ۳۵ درصدی ذخایر سدهای کشور

به دنبال بارش‌های مناسب بهاره، حجم ذخایر سدهای کشور در پایان این فصل به بیش از ۳۴ میلیارد مترمکعب رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳۵ درصد افزایش نشان می‌دهد.

بیشترین بهبود ذخایر مربوط به سدهای واقع در نوار غربی و سدهای وابسته به جریان‌های زاگرس میانی بوده است. همچنین ذخایر سدهای زنجیره کارون افزایش یافته و حجم ذخیره سدهای حوضه دریاچه ارومیه نیز نسبت به سال گذشته بیش از ۶۰ درصد رشد داشته است.

در کنار این بهبود، وضعیت برخی سدهای مهم کشور همچنان نگران‌کننده است. سد دوستی که نقش مهمی در تأمین آب شرب مشهد دارد، با افت تاریخی ذخایر مواجه شده و سدهای پانزده خرداد و بارزو نیز کاهش چشمگیری در حجم آب ذخیره‌شده داشته‌اند.

افزایش تولید برق‌آبی با بهبود ذخایر سدها

افزایش ذخایر سدهای برق‌آبی کشور، زمینه تقویت ظرفیت تولید برق از این منابع را فراهم کرده است. بر اساس گزارش، تولید برق‌آبی کشور در دو ماه نخست بهار به ۳۸۱۷ هزار مگاوات‌ساعت رسیده که از کل تولید برق‌آبی در فصل بهار سال گذشته بیشتر بوده است.

سهم برق‌آبی از سبد تولید برق کشور در این دوره ۶.۸۱ درصد اعلام شده است. انتظار می‌رود افزایش ذخایر سدها، نقش نیروگاه‌های برق‌آبی را در تأمین برق و کاهش فشار بر شبکه سراسری طی سال جاری پررنگ‌تر کند.

تداوم خشکسالی در بخش‌هایی از کشور با وجود افزایش بارش‌ها

با وجود رشد میانگین بارش کشور، توزیع نامتوازن بارندگی و افزایش دما موجب شده است برخی مناطق همچنان شرایط خشکسالی را تجربه کنند.

میانگین دمای کشور در بهار ۱۴۰۵ به ۲۱.۸ درجه سلسیوس رسیده که ۰.۶ درجه بیشتر از میانگین بلندمدت است. افزایش دما عمدتاً در نیمه شرقی و نوار شمالی کشور رخ داده، در حالی که مناطق غربی و جنوب غربی، به‌ویژه استان ایلام، دمایی پایین‌تر از میانگین بلندمدت داشته‌اند.

بر اساس شاخص خشکسالی SPEI که هر دو مؤلفه بارش و دما را در نظر می‌گیرد، مناطق نوار غربی کشور شرایط ترسالی بسیار شدید و بخش‌هایی از زاگرس و سواحل خلیج فارس شرایط ترسالی شدید تا نرمال را تجربه کرده‌اند. در مقابل، نیمه شرقی و نوار ساحلی شمال کشور با درجات مختلف خشکسالی روبه‌رو بوده‌اند؛ به‌طوری‌که ۷۸.۸ درصد جمعیت کشور درجاتی از خشکسالی را تجربه کرده‌اند.

بهبود شرایط بارشی در حوضه‌های آبریز مشترک

بررسی وضعیت حوضه‌های آبریز مرزی و مشترک نیز از بهبود نسبی شرایط بارشی در کشورهای همسایه حکایت دارد.

در افغانستان، بارش‌های مناسب اوایل بهار موجب افزایش ذخیره برف در سرچشمه‌های حوضه آبریز هریرود شده است. این وضعیت می‌تواند آورد رودخانه را افزایش دهد، هرچند توسعه کشت بهاره و افزایش مصرف آب در بالادست ممکن است بر میزان آبدهی در پایین‌دست تأثیر منفی بگذارد.

همچنین در سرچشمه رودخانه‌های دجله و فرات در شرق ترکیه و شمال عراق، بارش‌هایی بیش از دو برابر میانگین نرمال به ثبت رسیده است. بهبود شرایط این حوضه‌ها می‌تواند ضمن کمک به تأمین حقابه‌های زیست‌محیطی تالاب‌های جنوب عراق، میزان گردوخاک ورودی به ایران از مرزهای غربی را در سال جاری کاهش دهد.

در حوضه آبریز رودخانه ارس در ترکیه نیز شرایط بارشی در محدوده نرمال و ترسالی خفیف گزارش شده است.

تخصیص کمتر از انتظار اعتبارات بخش آب

در بخش اعتبارات نیز مجموع بودجه مصوب تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بخش آب در سال ۱۴۰۵، حدود هزار و ۲۵۰ هزار میلیارد ریال تعیین شده است؛ با این حال، طی فصل بهار تنها ۵.۹ درصد از این اعتبارات تخصیص یافته است. بر اساس فرض تخصیص خطی، میزان عدم تحقق تخصیص مورد انتظار در این فصل ۱۹.۱ درصد گزارش شده است.

بررسی عملکرد احکام قانون برنامه هفتم پیشرفت نیز نشان می‌دهد برخی تکالیف مهم بخش آب همچنان از برنامه زمان‌بندی عقب هستند. راه‌اندازی سامانه ملی مرجع داده‌های آب و حسابداری آب، اصلاح ساختار شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نیرو و استقرار مدیریت مشارکتی آب از جمله این موارد است.

در مقابل، تدوین سند و نقشه راه دیپلماسی آب کشور پیشرفتی فراتر از برنامه زمان‌بندی داشته است.

در مجموع، اگرچه افزایش بارش‌ها و ذخایر سدها در بهار ۱۴۰۵ بخشی از افت منابع آبی سال گذشته را جبران کرده است، اما تداوم خشکسالی در برخی مناطق، توزیع نامتوازن بارندگی و ضعف در اجرای بخشی از برنامه‌های ساختاری، همچنان ضرورت مدیریت دقیق منابع آب کشور را برجسته می‌کند.

متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید.