انتخابات اسرائیل: نتانیاهو شکست خورد، دولت تشکیل نشد

نظرسنجی‌های خروج از حوزه‌های رأی‌گیری در اسرائیل از شکست حزب بنیامین نتانیاهو در حفظ اکثریت پارلمانی حکایت دارد؛ اما مخالفان او نیز هنوز به تعداد کرسی‌های لازم برای تشکیل یک دولت باثبات دست نیافته‌اند.

بر اساس این نظرسنجی‌ها، ائتلاف گادی آیزنکوت از نتانیاهو پیش افتاده، احزاب عرب به بازیگران تعیین‌کننده انتخابات تبدیل شده‌اند و آینده سیاسی اسرائیل بار دیگر به مذاکرات دشوار برای تشکیل دولت گره خورده است.

بر اساس نظرسنجی‌های مختلف از جمله شبکه ۱۲ و ۱۱ اسرائیل برای ائتلاف آیزنکوت بین ۵۲ تا ۵۳ کرسی، برای ائتلاف نتانیاهو ۵۰ کرسی و برای احزاب عرب ۱۷ تا ۱۸ کرسی پیش‌بینی کرده‌اند.

در پارلمان اسرائیل، کسب دست‌کم ۶۱ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی برای دستیابی به اکثریت مطلق ضروری است. بنابراین، حتی اگر نتایج نهایی مطابق نظرسنجی‌های خروج باشد، آیزنکوت برای تشکیل دولت همچنان به حمایت دیگر احزاب نیاز خواهد داشت.

شکست نتانیاهو؛ ۱۴ کرسی کمتر از انتخابات قبل

اهمیت این نتایج زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را با انتخابات سال ۲۰۲۲ مقایسه کنیم. ائتلاف نتانیاهو در آن انتخابات ۶۴ کرسی به دست آورد و توانست دولتی با مشارکت احزاب راست افراطی و مذهبی تشکیل دهد.

اکنون نظرسنجی‌ها از دست‌رفتن اکثریت این ائتلاف و کاهش ۱۴ کرسی آن را پیش‌بینی می‌کنند. اگر این برآوردها در شمارش نهایی آرا تأیید شوند، نتانیاهو دیگر نمی‌تواند با همان ترکیب سیاسی پیشین به کار خود ادامه دهد.

با این حال، پیشتازی مخالفان به معنای پایان قطعی نخست‌وزیری او نیست. در نظام پارلمانی اسرائیل، تعیین‌کننده نهایی صرفا تعداد کرسی‌های حزب اصلی نیست، بلکه توانایی احزاب برای تشکیل ائتلافی است که بتواند از حمایت اکثریت نمایندگان(۶۰+۱ نماینده) برخوردار شود.

به همین دلیل، حتی با وجود پیش‌بینی ۵۰ کرسی برای ائتلاف نتانیاهو، او همچنان می‌تواند از اختلافات میان مخالفان برای حفظ موقعیت سیاسی خود بهره ببرد؛ هرچند ارقام فعلی از دشوارترشدن این مسیر حکایت دارند.

آیزنکوت پیروز می‌شود، اما بدون احزاب عرب به مشکل می‌خورد

چالش اصلی گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رهبر جریان مخالف نتانیاهو در این رقابت، فقط شکست‌دادن نخست‌وزیر مستقر نیست؛ او باید بتواند از دل نتایج انتخابات، دولتی تشکیل دهد.

بر اساس نظرسنجی‌های خروج، ائتلاف آیزنکوت به ۵۲ تا ۵۳ کرسی می‌رسد؛ یعنی حتی در صورت تحقق این پیش‌بینی، برای رسیدن به اکثریت ۶۱ کرسی به حمایت دست‌کم ۸ یا ۹ نماینده دیگر نیاز خواهد داشت.

در این میان، احزاب عرب با پیش‌بینی ۱۷ تا ۱۸ کرسی می‌توانند نقش مهمی در تعیین سرنوشت دولت آینده ایفا کنند. اکسیوس گزارش داده است که در صورت تأیید نتایج نظرسنجی‌ها، آیزنکوت ممکن است برای تشکیل یک دولت اقلیت با حمایت دو حزب عرب تلاش کند.

اما چنین سناریویی قطعی نیست. مشخص نیست تمام احزاب هم‌پیمان آیزنکوت حاضر باشند از دولتی حمایت کنند که برای رسیدن به قدرت به پشتیبانی احزاب عرب وابسته است.

این همان تناقضی است که می‌تواند پیروزی انتخاباتی مخالفان نتانیاهو را به بن‌بست سیاسی تبدیل کند: آن‌ها ممکن است کرسی‌های بیشتری به دست آورده باشند، اما برای تشکیل دولت باید درباره همکاری‌هایی تصمیم بگیرند که پیش از انتخابات با محدودیت‌ها و مخالفت‌هایی روبه‌رو بوده است.

آیزنکوت: رأی مردم علیه دولت مسئول هفتم اکتبر است

آیزنکوت در واکنش به نتایج نظرسنجی‌ها گفت این ارقام از فقدان اعتماد به نتانیاهو و دولتی حکایت دارند که او آن را مسئول وقایع هفتم اکتبر می‌داند.

او این نتیجه احتمالی را پیروزی اکثریت صهیونیست و حامیان ساختار دولتی اسرائیل توصیف کرد و وعده داد برای اجرای خواست رأی‌دهندگان و تشکیل دولتی جدید اقدام کند.

با این حال، آیزنکوت تأکید کرده است که پیروزی احتمالی او به معنای تغییر اساسی در سیاست‌های امنیتی اسرائیل نخواهد بود.

از این منظر، تغییر احتمالی دولت اسرائیل را نباید لزوما به معنای تغییر بنیادین سیاست‌های نظامی و امنیتی این کشور دانست. اختلاف اصلی در این مرحله بر سر ترکیب دولت، نحوه اداره کشور و آینده رهبری سیاسی اسرائیل است.

چرا احزاب عرب به بازیگران کلیدی تبدیل شدند؟

یکی از مهم‌ترین پیامدهای نظرسنجی‌های خروج، افزایش اهمیت احزاب عرب در معادلات پارلمانی است.

این احزاب با پیش‌بینی ۱۷ تا ۱۸ کرسی، در موقعیتی قرار گرفته‌اند که می‌توانند بر امکان تشکیل دولت آینده تأثیر بگذارند. در شرایطی که هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی به‌تنهایی اکثریت لازم را در اختیار ندارد، موضع آن‌ها در مذاکرات پس از انتخابات اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

با این حال، حمایت احزاب عرب از یک دولت لزوما به معنای مشارکت مستقیم آن‌ها در کابینه نیست. یکی از گزینه‌های پیش روی آیزنکوت تلاش برای تشکیل دولت اقلیت با حمایت این احزاب است؛ سناریویی که تحقق آن به توافق‌های سیاسی پس از اعلام نتایج بستگی دارد.

آیا دوران نتانیاهو به پایان رسیده است؟

نظرسنجی‌های هنگام خروج مردم از سالن‌های رای گیری نخستین نشانه جدی از احتمال ازدست‌رفتن اکثریت پارلمانی نتانیاهو در این انتخابات هستند؛ اما برای نتیجه‌گیری درباره پایان سیاسی او هنوز زود است.

اگر ارقام اولیه تأیید شوند، مخالفان فرصت پیدا می‌کنند دولت جدیدی تشکیل دهند و نتانیاهو با دشوارترین مرحله رقابت سیاسی خود در این انتخابات روبه‌رو خواهد شد. با این حال، اختلافات میان احزاب مخالف و مسئله همکاری با احزاب عرب می‌تواند مانع شکل‌گیری یک دولت جایگزین شود.

در واقع، نتیجه این انتخابات دو مرحله دارد: نخست، مشخص‌شدن ترکیب پارلمان و سپس تلاش احزاب برای تشکیل دولت. نتانیاهو ممکن است مرحله نخست را ببازد، اما سرنوشت نهایی قدرت به مرحله دوم وابسته خواهد بود.

برنده احتمالی انتخابات هنوز نخست‌وزیر آینده اسرائیل نیست؛ همان‌طور که شکست نتانیاهو در نظرسنجی‌های خروج، به‌تنهایی به معنای پایان قدرت او نخواهد بود.

پس از اعلام نتایج نهایی، رئیس‌جمهور اسرائیل با نمایندگان احزاب منتخب مشورت می‌کند و حداکثر ظرف هفت روز، مأموریت تشکیل دولت را به یکی از نمایندگان کنست می‌سپارد؛ انتخابی که لزوماً به معنای معرفی رهبر بزرگ‌ترین حزب نیست، بلکه توانایی جلب حمایت کافی برای تشکیل دولت اهمیت دارد.

نامزد منتخب ۲۸ روز فرصت دارد با احزاب دیگر مذاکره کند و در صورت نیاز، رئیس‌جمهور می‌تواند این مهلت را حداکثر ۱۴ روز دیگر تمدید کند. با این حال، رسیدن به توافق میان احزاب به‌تنهایی کافی نیست و دولت جدید باید از کنست رأی اعتماد بگیرد. تا آن زمان، دولت نتانیاهو همچنان مسئول اداره کشور خواهد بود.

حتی اگر ائتلاف او اکثریت پارلمانی را از دست داده باشد. اگر نامزد نخست در تشکیل دولت ناکام بماند، رئیس‌جمهور می‌تواند این مأموریت را به فرد دیگری بسپارد و در صورت شکست تلاش‌های بعدی نیز احتمال انحلال کنست و برگزاری انتخابات تازه وجود دارد. بنابراین، شکست انتخاباتی نتانیاهو لزوما به معنای خروج فوری او از قدرت نیست و ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد تا تکلیف دولت آینده روشن شود.