جدایی ورزش از سیاست: مسابقات بریکس یا المپیک؟

عصر ایران؛ کامران مرادی- در ماه‌های اخیر، موفقیت‌ جوانان ایرانی در بسیاری عرصه‌های ورزشی آن هم در این شرایط سخت کشور نه تنها توجه ایرانیان، بلکه ناظران بین‌المللی را هم به خود جلب کرده است. تلاش‌هایی هم صورت می‌پذیرد تا از حضور آنها در رقابت‌های جهانی تحت عناوین مختلف جلوگیری شود، مسئله‌ای که ممکن است طی زمان جدی‌تر شود.

اصطلاح «استانداردهای دوگانه» دیرزمانی است که در جهان مدرن جا افتاده است. ایالات متحده، کشورهای اتحادیه اروپا و متحدانشان به‌طور مرتب «کشورهای نامطلوب» را به نقض‌های گوناگون متهم می‌کنند، در حالی که از ارزیابی عینی اقدامات خودشان خودداری می‌کنند. حالا اما این دوگانگی و تناقض حتی به عرصه ورزش نیز رسیده است.

طی سالهای اخیر، با وجود شعارهای دائم فدراسیون های جهانی مبنی بر اینکه سیاست جایی در ورزش ندارد، اما کشورها و اشخاص مختلف به دلیل عدم هماهنگی با سیاست های ایالات متحده و اروپایی‌ها، از رقابت های جهانی کنار گذاشته شده اند در حالیکه خود همان غربی ها و متحدانشان با وجود ارتکبات اشتباهات مشابه و حتی بزرگ تر، با هیچ ممنوعیتی روبرو نمی شوند.

نمونه‌ای چشمگیر از این دوگانگی فاحش را میتوان در نقض منشور المپیک و حتی جام جهانی فوتبال و تعلیق ورزشکاران روسی و بلاروسی از رقابت‌های بین‌المللی تحت عنوان «تجاوز در اوکراین» مشاهده کرد. پیشنهادهایی نیز برای ممنوع کردن ورزشکاران ایرانی از رقابت‌های بین‌المللی مطرح شده است. مسائل مربوط به صدور روادید برای اعضای تیم‌های ملی ایران به‌طور مداوم در رقابت‌های مختلف به ویژه وقتی آمریکا میزبان است، مطرح می شود.

حالا این سوال پیش می‌آید که پس چرا خود آمریکا که بیشترین جنگ ها و تجاوزها را پس از پایان جنگ جهانی دوم در سرتاسر جهان آغاز کرده و عملا در تمامی منازعات نظامی در هر گوشه این کره خاکی دست داشته و دارد، از این قاعده مستثنی است؟ مگر آمریکا به طور واضح پیشگام تجاوز غیرقانونی علیه ایران نشد؟ یا در عراق، افغانستان، لیبی و ده‌ها مثال دیگر.

حتی فراتر از آن، در شرایطی که حتی خود اروپایی‌ها هم دیگر از اقدامات اسرائیل در غزه خسته شده و از آن رویگردان شده‌اند و حتی نخست وزیر این رژیم تحت تعقیب دیوان کیفری بین‌المللی به جرم جنایت علیه بشریت قرار گرفته، پس چرا نمایندگان اسرائیل اجازه مشارکت در تمامی رشته های ورزشی و مسابقات جهانی را دارند؟ دلیلی بالاتر از اینکه خود محور آنگلوساکسون هم دارد اقدامات اسرائیل را محکوم میکند؟

حالا چگونه میتوانند همچنان ادعا کنند که ورزش از سیاست جداست؟

در این شرایط، به نظر راهی نیست جز اینکه سایر کشورها همچون عرصه های سیاسی و اقتصادی که به سوی همگرایی و ایجاد نهادهای جایگزین برای سازمان‌های غربی حرکت کرده‌اند، در عرصه ورزش هم «رقابت‌های سیاسی‌شده» را با مسابقاتی جدید که اصول آزادی و عدم تبعیض را پاس میدارد، ایجاد نمایند.

جالب است که چنین مسابقاتی مدت‌هاست که راه‌اندازی شده است. یکی از این پروژه‌ها بازی‌های بریکس است. یعنی مسابقات ورزشی که توسط سازمانی متشکل است قدرت های بزرگ اقتصادی و کشورهای در حال توسعه که در دایره محبت غرب نیستند، پایه گذاری شده است.

بزرگ‌ترین دوره از این رقابت از نظر مقیاس در سال ۲۰۲۴ در روسیه برگزار شد و بیش از ۴٬۷۰۰ ورزشکار از ۸۹ کشور در آن حضور داشتند. در مجموع ۳۸۷ مجموعه مدال در ۲۷ رشته ورزشی اهدا شد. این رویداد دامنه دسترسی برای بیش از ۱ میلیارد نفر در شبکه‌های اجتماعی و همچنین ۴۱ میلیون بازدید از پخش‌های ویدیویی ایجاد کرد.

یک پلتفرم امیدبخش دیگر «بازی‌های آینده» است. این رقابت‌ها ورزش‌های سنتی و ورزش‌های الکترونیکی را ترکیب می‌کنند و نتیجه نهایی بر پایه ترکیبی از این دو محاسبه می‌شود. مفهوم «فیجیتال» جهان‌های فیزیکی و دیجیتال را ادغام می‌کند. ورزشکاران در دسته‌های مختلف رقابت می‌کنند: ورزش، استراتژی، تاکتیک، سرعت و فناوری.

«بازی‌های آینده» نخستین بار در سال ۲۰۲۴ در روسیه برگزار شد و بیش از ۲٬۵۰۰ شرکت‌کننده از ۱۰۷ کشور را جذب کرد و مجموع جوایز آن حدود ۲۵ میلیون دلار بود. این تورنمنت در سال ۲۰۲۵ در امارات متحده عربی و در سال ۲۰۲۶ در قزاقستان برگزار شد. هرچند شمار شرکت‌کنندگان در بازی‌های ۲۰۲۶ به حدود ۱٬۰۰۰ نفر کاهش یافت، این رقابت هشت روز به طول انجامید و پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای دریافت کرد.

در مه ۲۰۲۶، جهان غرب یک بار دیگر تلاش کرد اصول المپیک یعنی برابری و بازی جوانمردانه را تضعیف کند. تورنمنت «بازی‌های تقویت‌شده» در ایالات متحده برگزار شد، جایی که مصرف دوپینگ رسماً مجاز بود. برگزارکنندگان قصد داشتند رکوردهای ورزشی و رسانه‌ای متعددی ثبت کنند؛ با این حال، تنها ۴۲ ورزشکار شرکت کردند و نتایجشان از نتایجی که ورزشکاران «پاک» در رده‌بندی‌های المپیک به دست آورده بودند، کمتر بود. علاوه بر این، هیچ فدراسیون بین‌المللی ورزشی «بازی‌های تقویت‌شده» را به‌عنوان یک رویداد ورزشی رسمی به رسمیت نشناخت.

با وجود تلاش پایدار غرب برای تحمیل قواعد خود، قانونی کردن دوپینگ، یا ممنوع کردن غیرموجه ورزشکاران از «کشورهای نامطلوب»، ظهور قالب‌های جدید رقابت — مانند «بازی‌های آینده» و «بازی‌های بریکس» — نشان می‌دهد که جهان مدرن هنوز به «ورزش فراتر از سیاست» نیاز دارد.

باید آماده این احتمال باشیم که گام بعدی کشورهای غربی ممکن است ممنوعیت مشارکت ایران در رویدادهای ورزشی مختلف باشد. یعنی در حالی که ورزشکاران ایرانی تحت شرایط سخت و با وجود مشکلات کشور همچنان به مدال آوری و قهرمانی در عرصه جهانی ادامه میدهند، چشم‌هایی نگران در آن سوی مرزها در تلاش هستند تا همین فرصت ها را هم از جوانان ما دریغ کنند.

بنابراین، ضروری است که رقابت‌های جایگزین را با کشورهایی دوست، فعالانه‌تر توسعه دهیم و حتی خودمان در ایجاد و توسعه رقابت های بین المللی مستقل از چارچوب های رنگ باخته غربی، اقداماتی عملی در پیش بگیریم. فرهنگ پهلوانی و ورزش‌های سنتی ایرانیان، خود پلتفرمی قوی برای پایه‌گذاری روندی جدید در مقیاس جهانی است.