جدی‌تر شدن تحرکات دیپلماتیک چین و روسیه و افزایش امیدها به شکل‌گیری تواقق

مرتضی مکی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره افزایش تحرکات دیپلماتیک در روزهای اخیر و نقش‌آفرینی میانجی‌ها برای پیشبرد مذاکرات ایران و آمریکا اظهار کرد: آنچه در حال حاضر شاهد آن هستیم، حاصل رفتارهای دوگانه و متناقض آمریکایی‌هاست. آنها از یک سو تلاش می‌کنند سیگنال‌هایی درباره گفت‌وگو و دیپلماسی ارسال کنند و از سوی دیگر همچنان سیاست چماق و هویج را به کار بگیرند و سیاست‌ها، اهداف و خواسته‌های خود را از طریق تهدید و فشار دنبال می‌کنند.

وی با اشاره به تحرکات اخیر چین در مسیر میانجی‌گری میان ایران و آمریکا افزود: شاید برای نخستین بار باشد که چین به‌صورت چراغ‌خاموش فعالیت‌های میانجی‌گرانه خود را آغاز کرده و از طریق نماینده ویژه خود با برخی کشورهای همسایه وارد رایزنی شده است تا نقشی مؤثرتر در روند مذاکرات ایفا کند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل ادامه داد: این تحرکات به‌تدریج شکل آشکارتری به خود گرفته و این اقدامات آرام آرام شکل آشکارتری به خود گرفته و حتی در مواضع رسمی هم به تلاش‌های چین برای فعال کردن روند مذاکرات و دستیابی به توافق اشاره شده است. سفر مقامات ایرانی به چین و برنامه‌ریزی نماینده ویژه این کشور برای سفر به کشورهای منطقه، از جمله نشانه‌هایی است که می‌تواند امیدواری‌ها نسبت به شکل‌گیری توافق را افزایش دهد.

مکی با اشاره به نبود ضمانت اجرایی در توافقات پیشین ایران و آمریکا تصریح کرد: همواره این نگرانی وجود داشته که توافقات میان دو کشور از ضمانت اجرایی کافی برخوردار نباشد و طرف مقابل، به‌ویژه آمریکا، تحت تأثیر فشارها و لابی صهیونیستی از تعهدات خود عدول کند. در گذشته نیز شاهد بودیم که در جریان مذاکرات، ایران مورد حمله قرار گرفت و همین مسئله روند گفت‌وگوها را تحت تأثیر قرار داد.

وی خاطرنشان کرد: با فعال شدن نقش چین و روسیه و تحرکات سیاسی و دیپلماتیکی که این دو کشور در حال انجام آن هستند و همچنین نامه ونس به آقای رضایی، شاید این بار بتوان به توافقی دست یافت که از پایداری و ماندگاری بیشتری برخوردار باشد. البته جمهوری اسلامی ایران مطالبات و خواسته‌هایی را از طرف آمریکایی مطرح کرده و اکنون باید دید آمریکایی‌ها تا چه اندازه حاضر به انعطاف در برابر این مطالبات هستند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با بیان اینکه رویکرد آمریکا همچنان بر آغاز مذاکرات از موضوع هسته‌ای متمرکز است، گفت: آمریکایی‌ها همچنان به دنبال آن هستند که از همان ابتدا وارد گفت‌وگوهای هسته‌ای شوند، بدون آنکه در مقابل تعهدات احتمالی ایران، امتیاز مشخصی در زمینه رفع تحریم‌های اقتصادی و پایان جنگ ارائه دهند.

مکی تأکید کرد: مسئله اصلی این است که آیا آمریکا با وجود تلاش‌های میانجی‌گرانه چین و روسیه و تحرکات سیاسی و میدانی کشورهای منطقه، حاضر خواهد شد برای پایان جنگ اقدام عملی انجام دهد یا همچنان به دنبال پیشبرد خواسته‌های خود بدون ارائه امتیاز متقابل خواهد بود.

وی همچنین با اشاره به نقش بنیامین نتانیاهو در روند تحولات دیپلماتیک اظهار کرد: نباید نقش و فشارهای نتانیاهو را در به حاشیه راندن مذاکرات نادیده گرفت. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که نتانیاهو به‌صورت مستمر با ترامپ در تماس است و تلاش می‌کند او را به سمت اقدام نظامی علیه ایران سوق دهد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل ادامه داد: در مقابل، جریان‌هایی در داخل آمریکا و همچنین در سطح منطقه از توافق و پیشبرد مذاکرات حمایت می‌کنند. بنابراین باید دید ترامپ در روزهای پس از انتخابات چه واکنشی به این فشارها و لابی‌های مختلف نشان خواهد داد.

مکی با تأکید بر ضرورت احتیاط در ارزیابی تحولات پیش رو گفت: تا زمانی که از سوی آمریکا اقدام عملی و مشخصی مشاهده نشود، نمی‌توان به تحرکات دیپلماتیک اطمینان کامل داشت. هرچند این تحولات می‌تواند امیدواری بیشتری نسبت به دستیابی به توافق ایجاد کند، اما این امیدواری باید با احتیاط همراه باشد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران پس از انتخابات، با اشاره به برخی گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده در محافل رسانه‌ای و سیاسی مبنی بر احتمال اقدام نظامی در صورت شکست سنگین ترامپ در انتخابات گفت: ترامپ در مواضع خود نشان داده که همواره ممکن است خارج از چارچوب‌های قابل پیش‌بینی عمل کند. او حتی پیشاپیش درباره احتمال تغییر ترکیب کنگره و پیامدهای آن موضع‌گیری کرده است و اعلام کرده که اگر کنگره از دست جمهوری خواهان خارج شود مصوبات آن را وتو خواهد کرد و به آقای وتو تبدیل خواهد شد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به تحولات سیاسی داخلی رژیم اسرائیل و نقش نتانیاهو در معادلات منطقه‌ای خاطرنشان کرد: چنین فردی که قابل پیش‌بینی نیست و فردی مانند نتانیاهو هم در کنار آن قرار دارد که در شرایطی قرار دارد که تلاش می‌کند از فضای سیاسی موجود در اسرائیل برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند. از این رو، در ارزیابی آینده مذاکرات و احتمال تشدید تنش‌ها باید مجموعه فشارهای داخلی و خارجی بر تصمیم‌گیری آمریکا را در نظر گرفت.

مکی در ادامه با اشاره به متغیرهای تأثیرگذار بر روند تحولات منطقه‌ای و احتمال دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا اظهار کرد: در کنار فضای بدبینی که رفتارهای متناقض آمریکا ایجاد کرده است، تحرکات سیاسی در سطح منطقه، به‌ویژه از سوی متحدان اروپایی آمریکا، نیز قابل توجه است. کشورهای اروپایی به‌خوبی پیامدهای اقتصادی این بحران را لمس می‌کنند و آثار آن به‌صورت مستقیم بر جوامع آنها تأثیر گذاشته است.

وی افزود: در داخل آمریکا هم اختلال در زنجیره تأمین کالا و افزایش قیمت فرآورده‌های انرژی از جمله متغیرهایی است که می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌های سیاسی تأثیر بگذارد. مجموعه این عوامل، در کنار نقش‌آفرینی چین و روسیه، می‌تواند زمینه امیدواری بیشتری را نسبت به نزدیک شدن به یک توافق فراهم کند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به پرسشی درباره تماس‌های مستمر ترامپ و نتانیاهو و احتمال برنامه‌ریزی برای حمله نظامی پس از انتخابات آمریکا گفت: از محتوای این تماس‌ها اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما نیت و رفتار نتانیاهو به‌گونه‌ای است که به نظر می‌رسد او همچنان به دنبال تداوم جنگ است. نتانیاهو ابایی ندارد که در جریان چنین جنگی، تأسیسات و امکانات کشورهای منطقه نیز هدف حملات ایران قرار بگیرد؛ چراکه از نگاه او، تضعیف ایران و وارد شدن آسیب به کشورهای اسلامی در یک سطح کلان می‌تواند به نفع اسرائیل باشد.

مکی با اشاره به وجود اختلاف‌نظر میان آمریکا و اسرائیل در این زمینه تصریح کرد: این اختلاف می‌تواند موجب شود ترامپ مانند گذشته به‌سادگی تحت تأثیر فشارهای سیاسی نتانیاهو قرار نگیرد. در حال حاضر فشارهای سیاسی و اقتصادی داخلی آمریکا و همچنین نگرانی کشورهای اروپایی از وقوع جنگی دیگر در منطقه، از جمله عواملی هستند که باید در محاسبات واشنگتن مورد توجه قرار گیرند.

وی با اشاره به نگرانی کشورهای منطقه از پیامدهای جنگ احتمالی ادامه داد: کشورهای منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی، از همین حالا تبعات یک جنگ دیگر را احساس می‌کنند. عربستان برنامه‌های بلندپروازانه‌ای برای توسعه و رشد اقتصادی خود تا سال ۲۰۳۰ در نظر گرفته بود، اما تحولات اخیر موجب شده بخشی از این برنامه‌ها با تعلیق و اختلال مواجه شود. آنها نمی توانند روی ضربه نهایی آمریکا و رژیم صهیونیستی بر ایران اعتماد کنند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با بیان اینکه تحولات جنگ ۱۲روزه و چهل روزه نشان داد ایران به‌سادگی قابل حذف یا تجزیه نیست، گفت: کشورهای منطقه ناگزیرند واقعیت حضور جمهوری اسلامی ایران را بپذیرند و با آن همزیستی داشته باشند. این مسئله‌ای است که در اظهارات برخی مقام‌های منطقه‌ای، از جمله قرقاوش مشاور ارشد حاکم ابوظبی و وزیر خارجه عمان، و همچنین در مباحث مطرح‌شده در اندیشکده‌های منطقه‌ای قابل مشاهده است.

مکی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران در این منطقه باقی خواهد ماند و همسایه کشورهای منطقه است. این کشورها اگر بخواهند مسیر رشد و توسعه را دنبال کنند، راهی جز همزیستی و همکاری اقتصادی، سیاسی و امنیتی با ایران ندارند.

وی خاطرنشان کرد: اتکا به چتر حمایتی آمریکا برای تأمین منافع کشورهای منطقه دیگر نمی‌تواند پاسخگوی همه نیازها و انتظارات آنها باشد. به نظر می‌رسد این واقعیت برای بسیاری از کشورهای منطقه به یک جمع‌بندی جدی تبدیل شده است که جنگ دیگر نمی‌تواند پاسخگوی انتظارات آنها باشد یا منافع رژیم صهیونیستی را به‌صورت پایدار تأمین کند.