سند محرمانه روسیه: جزئیات برنامه همکاری تهران-مسکو فاش شد

به گزارش ایلنا، یک سند غیرعمومی دولت روسیه که به دست «فاکس‌نیوز دیجیتال» رسیده، از برنامه مسکو برای گسترش همکاری‌های راهبردی با ایران فراتر از تجارت معمول پرده برداشته است؛ برنامه‌ای که ایجاد کانال‌های مالی مستقل، همکاری هسته‌ای، تولید قطعات هواپیماهای روسی در ایران، توسعه پروژه‌های انرژی و ایجاد مسیرهای جدید حمل‌ونقل را شامل می‌شود.

این سند با عنوان «برنامه همکاری فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران برای سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶» تهیه شده و در آن، مسئولیت وزارتخانه‌ها، نهادها و شرکت‌های دولتی دو کشور برای اجرای پروژه‌های مختلف مشخص شده است.

بر اساس این سند، یکی از محورهای اصلی همکاری تهران و مسکو، کاهش وابستگی به زیرساخت‌های مالی غربی است. دو کشور در این چارچوب افزایش استفاده از ارزهای ملی در تجارت دوجانبه، گسترش حساب‌های بانکی بر پایه ارزهای ملی و استفاده از ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی در مبادلات فرامرزی را دنبال می‌کنند.

در بخش دیگری از سند نیز بر استفاده از سامانه‌های مستقل انتقال پیام‌های مالی تأکید شده است؛ هرچند نام سوئیفت یا هدف مشخص دور زدن تحریم‌های آمریکا در آن ذکر نشده و مسکو این اقدامات را مقابله با «اقدامات محدودکننده یکجانبه» توصیف کرده است.

کیتی کورکیا، تحلیلگر برنامه روسیه در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها که این سند را برای فاکس‌نیوز بررسی کرده، می‌گوید اهمیت این نقشه راه نه در یک پروژه خاص، بلکه در مجموعه سازوکارهایی است که مسکو برای تعمیق روابط اقتصادی و راهبردی با تهران طراحی کرده است.

حرکت به سمت زیرساخت مالی مستقل

بر اساس گزارش فاکس‌نیوز، تهران و مسکو در سال‌های اخیر گام‌هایی برای کاهش وابستگی به نظام مالی غرب برداشته‌اند.

در فوریه ۲۰۲۵، الکسی اوورچوک، معاون نخست‌وزیر روسیه اعلام کرد که دو کشور تقریباً تمام مبادلات دوجانبه خود را به ارزهای ملی منتقل کرده‌اند و از سامانه‌های مستقل انتقال پیام‌های مالی و بانکی استفاده می‌کنند.

سفیر ایران در روسیه نیز همان زمان اعلام کرده بود که تهران و مسکو دیگر برای روابط بانکی دوجانبه به سوئیفت نیاز ندارند و از سامانه‌های پیام‌رسان بانکی اختصاصی استفاده می‌کنند.

همکاری هسته‌ای و ادامه فعالیت در بوشهر

بخش دیگری از این نقشه راه به همکاری هسته‌ای صلح‌آمیز اختصاص دارد و ادامه مسئولیت شرکت دولتی «روس‌اتم» روسیه در نیروگاه بوشهر را پیش‌بینی می‌کند؛ از تأمین سوخت و نگهداری واحد نخست گرفته تا ادامه ساخت واحدهای دوم و سوم.

روس‌اتم در دوم سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد کارشناسان روس بار دیگر به بوشهر بازگشته‌اند و واحد نخست این نیروگاه برای تعمیرات دوره‌ای و تعویض بخشی از سوخت آماده می‌شود.

کورکیا با اشاره به اینکه پروژه واحدهای دوم و سوم بوشهر پیش از تدوین این سند آغاز شده بود، گفت این نقشه راه در واقع همکاری هسته‌ای موجود میان دو کشور را در چارچوب گسترده‌تری قرار داده است.

همکاری نفتی و انرژی

در حوزه انرژی نیز این سند توسعه میادین شادگان، کیش و پارس شمالی را پیش‌بینی کرده و وزارت انرژی روسیه و شرکت‌های روسی را مسئول پیگیری این پروژه‌ها دانسته است.

برخی جزئیات مربوط به تأمین مالی این طرح‌ها در سند محرمانه باقی مانده است. با این حال، خبرگزاری «اینترفاکس» در فوریه ۲۰۲۶ گزارش داد شرکت دولتی روسی ZN-Vostok در حال توسعه میدان نفتی شادگان ایران است.

تولید قطعات هواپیماهای روسی در ایران

یکی دیگر از محورهای این نقشه راه، همکاری در صنعت هواپیمایی است. بر اساس سند، روسیه قرار است به ایجاد ظرفیت تولید برخی قطعات و مجموعه‌های هواپیماهای روسی در ایران کمک کند.

در این چارچوب، قطعات قابل تولید یا تعمیر در ایران شناسایی و شرکت‌های ایرانی توانمند برای تولید آنها معرفی می‌شوند و دو طرف برای بومی‌سازی این بخش توافقنامه‌ای امضا می‌کنند.

این سند برای نهایی شدن توافق تولید داخلی تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶ و آغاز تولید نمونه اولیه تا پایان سال ۲۰۲۶ هدف‌گذاری کرده است.

تقویت مسیر تجاری ایران و روسیه

در بخش حمل‌ونقل نیز دو کشور توسعه مسیرهای ریلی و تجاری جدید را دنبال می‌کنند. یکی از طرح‌ها، ایجاد خط ریلی با استاندارد ریلی روسیه از مرز ایران و جمهوری آذربایجان به سمت بنادر ایران در خلیج فارس است.

همچنین پروژه راه‌آهن رشت-آستارا، به‌عنوان بخش مهمی از کریدور بین‌المللی شمال-جنوب، در این چارچوب مورد توجه قرار گرفته است. روسیه و ایران در ماه مه ۲۰۲۵ مطالعات مهندسی این خط را آغاز کردند.

این سند همچنین از سرمایه‌گذاری ایران در زیرساخت‌های بندری آستراخان روسیه خبر می‌دهد؛ طرحی که شامل احداث پایانه، انبار، منطقه لجستیکی و تأسیسات ذخیره غلات و روغن‌های گیاهی است.

فاکس‌نیوز در جمع‌بندی این سند نوشته است که مجموعه این طرح‌ها نشان می‌دهد تهران و مسکو در حال ایجاد شبکه‌ای از همکاری‌های مالی، انرژی، هسته‌ای، صنعتی و حمل‌ونقلی هستند تا روابط تجاری دو کشور کمتر به مسیرها و زیرساخت‌های سنتی غرب وابسته باشد.

در مقابل، یک مقام آمریکایی که با فاکس‌نیوز درباره این سند گفت‌وگو کرده، مدعی شد تلاش ایران و روسیه برای ایجاد سازوکارهای مالی جایگزین، اثربخشی تحریم‌های آمریکا را کاهش نخواهد داد و واشنگتن همچنان شبکه‌های مرتبط با دور زدن تحریم‌ها را رصد خواهد کرد.