شورش در گوگل پس از انعقاد قراردادهای نظامی

خروج خیل پژوهشگران برجسته از پروژه دیپ‌مایند شرکت گوگل، شکاف عمیق میان توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی و مدیرانی را افشا کرد که کدهای پیشرفته را به سامانه‌های هدف‌گیری متصل می‌کنند.

به گزارش فارس، یک هفته پیش، بخش تحقیقاتی بی‌بی‌سی از خروج چند کارمند گوگل دیپ‌مایند در اعتراض به گسترش همکاری‌های نظامی گوگل خبر داد.

در میان افرادی که نامشان علنی شده، سوفیا لیگوری، مهندس پژوهشی مستقر در لندن، پس از سه سال کار در شرکت استعفا داده و آندریاس کرش، پژوهشگر هوش مصنوعی، نیز در ابتدای همان ماه از دیپ‌مایند جدا شده است.

کارکنان دیگری هم به بی‌بی‌سی گفته‌اند که برخی همکاران معترض پیش‌تر شرکت را ترک کرده‌اند و گروهی دیگر به خروج فکر می‌کنند.

بااین‌حال، سندی از شمار دقیق استعفاها یا یک استعفای دسته‌جمعی سازمان‌یافته منتشر نشده است.

اما پرسش اصلی این است که چرا پژوهشگرانی که برای ساخت نسل پیشرفته هوش مصنوعی استخدام شده‌اند، اکنون از احتمال استفاده نظامی از همان فناوری ابراز نگرانی می‌کنند؟!

ردّ استعفاها به قرارداد محرمانه گوگل با پنتاگون می‌رسد

نقطه عطف این اختلاف به ۲۷ و ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که صدها کارمند گوگل خواستار خودداری شرکت از واگذاری هوش مصنوعی برای کاربردهای محرمانه وزارت دفاع آمریکا شدند و اندکی بعد، توافق گوگل با پنتاگون نهایی شد.

بر اساس گزارش بلومبرگ و رویترز، این قرارداد امکان استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی گوگل را در شبکه‌های طبقه‌بندی‌شده نظامی فراهم می‌کند؛ محیط‌هایی که ممکن است برای برنامه‌ریزی مأموریت، تحلیل اطلاعات و تعیین اهداف نظامی به کار روند. توافق، استفاده از فناوری گوگل را برای «هر هدف قانونی دولت» مجاز می‌داند.

پیش از امضای قرارداد، بیش از ۶۰۰ کارمند گوگل، از جمله شمار زیادی از کارکنان دیپ‌مایند، در نامه‌ای به سوندار پیچای، مدیرعامل شرکت، خواستار رد همکاری‌هایی شده بودند که می‌توانند استفاده از هوش مصنوعی را در عملیات محرمانه نظامی ممکن کنند.

استدلال آن‌ها این بود که در محیط‌های طبقه‌بندی‌شده، شرکت ممکن است از نحوه استفاده نهایی از فناوری خود اطلاع کافی نداشته باشد و نتواند مانع کاربردهای آسیب‌زا شود. اما امضای قرارداد نشان داد مخالفت داخلی نتوانسته مسیر همکاری را متوقف کند؛ همین شکاف میان نگرانی پژوهشگران و تصمیم مدیریت، زمینه اختلاف‌های تازه را فراهم آورد.

بند نظارت انسانی، اختلاف بر سر کنترل واقعی را حل نکرده است

قرارداد گوگل محدودیت‌هایی هم دارد: طبق متن گزارش‌شده، سامانه‌های هوش مصنوعی شرکت نباید بدون نظارت و کنترل انسانی مناسب برای نظارت انبوه داخلی یا تسلیحات خودمختار، از جمله انتخاب هدف، استفاده شوند.

گوگل نیز گفته است همچنان به این اصل پایبند است که چنین کاربردهایی بدون نظارت انسانی مناسب مجاز نیستند.

بااین‌حال، همان گزارش رویترز نشان می‌دهد قرارداد حق کنترل یا وتوی تصمیم‌های عملیاتی قانونی دولت را به گوگل نمی‌دهد. در نتیجه، پرسش منتقدان این است که اگر مدل در یک فرایند حساس نظامی استفاده شود، شرکت تا چه اندازه می‌تواند بر نحوه کاربرد و پیامد خروجی آن نظارت کند؟

این نگرانی قطعاً صرفاً نظری نیست. سامانه‌های نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند پردازش حجم بزرگی از تصاویر، داده‌های اطلاعاتی و گزارش‌ها را سرعت ببخشند و گزینه‌هایی برای اقدام عملیاتی پیشنهاد دهند.

اما سرعت بیشتر، فرصت بررسی انسانی را نیز محدود می‌کند. سارا شوکر، مدیر پیشین گروه ژئوپلیتیک اوپن‌ای‌آی، به بی‌بی‌سی گفته است وقتی صدها هدف در زمانی کوتاه به کمک هوش مصنوعی انتخاب شوند، بررسی معنادار تک‌تک خروجی‌ها برای کشف خطا دشوار خواهد بود. این هشدار به معنای اثبات استفاده از مدل گوگل در حمله‌ای مشخص نیست؛ بلکه به خطر اتکای بیش‌ازحد به خروجی الگوریتم در محیطی اشاره دارد که خطای تصمیم می‌تواند پیامد جانی داشته باشد.

سامانه مِیوِن نشان می‌دهد هوش مصنوعی چگونه به میدان نبرد نزدیک می‌شود

یکی از نمونه‌های روشن‌تر این تحول، سامانه مِیوِن اسمارت سیستمز (Maven Smart Systems) است؛ پلتفرمی نظامی که شرکت پالانتیر توسعه داده و برای سازمان‌دهی اطلاعات و کمک به شناسایی اهداف مورد حمله استفاده می‌شود.

طبق گزارش بی‌بی‌سی، فناوری شرکت‌های مختلف هوش مصنوعی در این سامانه ادغام شده است و همین یکپارچگی، فرایندهای تحلیل و تصمیم‌گیری نظامی را سرعت می‌بخشد. بااین‌حال، منابع منتشرشده مشخص نمی‌کنند که کدام مدل گوگل در کدام عملیات یا برای انتخاب کدام هدف استفاده شده است.

بنابراین، پیوند میان قرارداد گوگل و کاربردهای عملیاتی هوش مصنوعی روشن است، اما نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که مدل دیپ‌مایند مستقیماً در یک حمله مشخص نقش داشته است.

اعتراض‌های امروز، ادامه اختلافی است که از سال ۲۰۱۸ آغاز شد

گوگل پیش‌تر نیز با اعتراض کارکنان به همکاری نظامی روبه‌رو شده بود. در سال ۲۰۱۸، صدها نفر از کارکنان خواستار پایان قرارداد موسوم به پروژه مِیوِن شدند؛ قراردادی که از هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر پهپادی استفاده می‌کرد.

شرکت پس از آن اعلام کرد قرارداد را تمدید نمی‌کند و اصولی را درباره محدودیت کاربردهای آسیب‌زا منتشر کرد. اما در فوریه ۲۰۲۵، گوگل بخش‌هایی از اصول عمومی خود را که صریحاً به کنارگذاشتن کاربردهای هوش مصنوعی در تسلیحات و نظارت اشاره داشت، حذف کرد.

شرکت در توضیح رویکرد تازه، بر همکاری دولت‌ها و شرکت‌ها برای توسعه هوش مصنوعی در حمایت از امنیت ملی تأکید کرد. این تغییر، از نگاه منتقدان، نشانه فاصله گرفتن از تعهدات پیشین بود؛ هرچند گوگل همچنان می‌گوید توسعه و استفاده از هوش مصنوعی باید مسئولانه و سازگار با حقوق بشر و قوانین مربوط باشد.

کارکنان از محدودیت در اعتراض عمومی نیز سخن می‌گویند

بخش دیگری از گزارش بی‌بی‌سی به قراردادهای کاری و نگرانی کارکنان از عواقب سخن گفتن درباره کاربردهای نظامی اختصاص دارد.

لیگوری گفته است قراردادش امکان انتقاد علنی از شرکت را محدود می‌کرد و بعضی کارکنان از لطمه خوردن به آینده حرفه‌ای خود می‌ترسند. دو کارمند فعلی دیپ‌مایند نیز به‌صورت ناشناس به بی‌بی‌سی گفته‌اند شماری از افرادی که به مأموریت علمی اولیه شرکت باور داشتند، آن را ترک کرده‌اند یا در حال بررسی خروج هستند.

در مقابل، گوگل اعلام کرده کانال‌های مشخصی برای طرح نگرانی‌های اخلاقی و گزارش تخلف در اختیار کارکنان دارد و سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای برای جلوگیری از تلافی‌جویی در محیط کار اعمال می‌کند.

این دو روایت نشان می‌دهند که اختلاف فقط درباره کاربرد فناوری نیست؛ بر سر امکان طرح مخالفت با تصمیم‌های راهبردی شرکت نیز کشمکشی شکل گرفته است.

مسئله نهایی، شکاف میان مأموریت علمی و قرارداد نظامی است

استعفای چند پژوهشگر به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که تمام کارکنان دیپ‌مایند مخالف همکاری نظامی‌اند یا گوگل اصول ایمنی خود را کنار گذاشته است. اما کنار هم قرار گرفتن نامه اعتراضی بیش از ۶۰۰ کارمند، قرارداد محرمانه پنتاگون، تغییر اصول عمومی در سال ۲۰۲۵ و خروج پژوهشگران در اکتبر ۲۰۲۶، از شکافی پایدار درون شرکت حکایت دارد. ا

ین شکاف بر سر یک سؤال مشخص متمرکز است: وقتی مدل هوش مصنوعی وارد زنجیره تصمیم‌گیری نظامی می‌شود، آیا سازنده همچنان ابزار کافی برای ارزیابی، محدودکردن و پاسخ‌گویی درباره کاربرد آن را در اختیار دارد؟

بی‌بی‌سی گزارش داده که برخی کارکنان از تغییر تدریجی فرهنگ دیپ‌مایند نگران‌اند؛ از آزمایشگاه پژوهشی‌ای که زمانی بر پیشرفت علمی و منفعت عمومی تأکید می‌کرد، به واحدی که باید میان رقابت تجاری، قراردادهای دولتی و ملاحظات اخلاقی تعادل برقرار کند.

نتیجه این تنش هنوز مشخص نیست، اما استعفاها علامتی است از اینکه مناقشه بر سر هوش مصنوعی نظامی از بیرون شرکت‌ها به درون تیم‌هایی رسیده که خود این فناوری را توسعه می‌دهند.

منابع:

https://www.bbc.com/news/articles/cmreyvepnv0po

https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-28/google-allows-pentagon-to-use-its-ai-in-classified-military-work

https://www.investing.com/news/stock-market-news/google-signs-classified-ai-deal-with-pentagon-the-information-reports-4640272

https://www.washingtonpost.com/technology/2026/04/27/google-employees-letter-ai-pentagon

https://techcrunch.com/2025/02/04/google-removes-pledge-to-not-use-ai-for-weapons-or-surveillance

https://www.theguardian.com/technology/2026/aug/08/google-demis-hassabis-deepmind-shifts-role