درگذشت موسی اسوار، ادیب و مترجم برجسته فارسی‌زبان

فرهنگستان زبان و ادب فارسی در نخستین سالگرد درگذشت استاد موسی اسوار، ادیب، مترجم و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، آیین یابودی با حضور جمعی از استادان، صاحب‌نظران و علاقه‌مندان به ادبیات در تالار استاد مینوی برگزار کرد.


به گزارش خبرنگار اطلاعات، در ابتدای این جلسه غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی اظهار کرد: اسوار در تسلط به زبان و ادبیات عرب، یگانه بود، زیرا در کربلا متولد شده بود، زبان عربی را مانند زبان مادری صحبت می‌کرد و امکان برقراری ارتباط ادبی- فرهنگی او با کشورهای عراق، لبنان و مصر آسان بود و پلی مطمئن میان زبان و ادبیات فارسی و ادبیات عرب برقرار می‌کرد.


وی افزود: حضور افرادی مانند موسی اسوار در فرهنگستان که به زبان عربی و فارسی تسلط داشت، غنیمت بود؛ چراکه شناخت هویت فرهنگی ایرانی بدون آشنایی با زبان عربی، قطعاً ناقص خواهد ماند. زبان عربی در این بخش از جهان که ما زندگی می‌کنیم، در طول ۱۰ قرن، زبان دین، علم و زندگی بوده و مردم ایران به شکل‌های گوناگون حتی در کلمه‌های ساده‌ای که به‌کار می‌برند از این ادبیات استفاده کنند. فرهنگ ایرانی و زبان فارسی نیز بر عالم اسلام و جهان عرب، تأثیر بسیار گذاشته‌است.


حداد عادل یادآور شد: پس از درگذشت عبدالحمید آیتی، از اعضای قدیمی و پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شایسته‌ترین فرد در این حوزه که توانست جای خالی او را پر کند، موسی اسوار بود.


رئیس فرهنگستان زبان فارسی، با تأکید بر جنبه‌های انسانی شخصیت موسی اسوار و صفای باطن و ادب ذاتی طبع پاکیزه وی، درخواست کرد تا یادنامه‌ای با تمرکز بر آثار و فعالیت‌های او در زمینه‌های مختلف، منتشر شود.

مترجم درخشان ادبیات معاصر عرب


دکتر حسین معصومی همدانی، یکی دیگر از اعضای پیوسته فرهنگستان و از دوستان نزدیک زنده‌یاد اسوار نیز در این آیین گفت: او یکی از افراد صاحب‌نام و دبیر و محور اصلی شورای انتشارات سروش بود. در همان زمان، در شورای عالی زبان فارسی در صدا و سیما نیز فعالیت داشت و خدمات او در پاسداری از زبان فارسی در برنامه‌های مختلف به‌ویژه در بخش‌های خبری بسیار محسوس بود و این اثر بعد از فاصله گرفتن اسوار از صدا و سیما آشکارتر شد.


وی ادامه داد: ارتباط با مطبوعات کشور لبنان و انتشار ویژه‌نامه‌ای برای شعر معاصر فارسی و عربی در آنجا، بخش دیگری از فعالیت‌های ادبی-فرهنگی


اسوار بود؛ تا حدی که باعث شد برای نخستین بار در جهان عرب، علاقه‌مندان به ادبیات فارسی معاصر با شعرهایی از شاعران همراه با تحلیل آن اشعار آشنا شوند.


از سوی دیگر، کمتر کسی در ایران امروز، ادبیات معاصر عرب را چنین درخشان ترجمه کرده‌است.

نظم و تعهد به خواننده


دکتر مرتضی‌هاشمی‌پور، پژوهشگر گروه پژوهش‌های ادبی فرهنگستان با بیان سخن امام محمد غزالی در نصیحه‌الملوک که «یادکرد آزادمردان از پس ایشان، زندگانی دوم باشد اندر دنیا»؛ درباره نظم موسی اسوار در همه ابعاد زندگی شخصی و کاری، سخن گفت و افزود: بر این انضباط باید دقت در انتخاب کلمه‌ها در ترجمه را نیز بیفزاییم؛ تا حدی که نشریه ادبیات تطبیقی فرهنگستان در دوران سردبیری او متحول شد و امروزه نیز جزو بهترین مجلدات میان مجله‌های دانشگاهی است و همچنان در دستان با کفایت آبتین گلکار به راه خود ادامه می‌دهد.


وی تأکید کرد: استاد اسوار به مقدمه‌نویسی بر آثار ترجمه بسیار اهمیت می‌داد، زیرا معتقد بود با این کار خواننده‌ با حال و هوای اثر، ظرایف و دقایق و اشارات متن و خصلت‌ها و خصایص هنری و زبانی و ادبی نویسنده پیوند برقرار می‌کند. از نظر او کمترین تعهد مترجم، روشنگری مقدماتی دربارة متن و موضوع است تا خواننده با تصوری روشن و ذهنی آگاه و جستجوگر با متن تعامل کند.

جای خالی یگانگی‌های او


در ادامه این مراسم، دکتر الوند بهاری، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، سخنان خود را با خواندن شعری از موسی اسوار که هفده سال پیش در مجله‌ای به چاپ رسیده بود، آغاز کرد و گفت: یک سال به تمام معنا آزگار بر همه ما گذشت و با همه اندوهمان خوشحالیم که در این ۳۶۵ روز درد، او نبود. به قول آندره ژید؛ حالا بیشتر احساس می‌کنیم که او چقدر یگانه بود.


وی توضیح داد: وقتی می‌گوییم جای موسی اسوار خالی است؛ یعنی جای سخت‌گیری و صراحت او خالی است؛ او مرعوب هیچ‌کسی و هیچ چیزی در جهان نبود و با کسی تعارف نداشت. جای او خالی است برای یافتن نام نویسنده، مفهوم و منظور و مضمون شعری که از متنی مهجور به آن برمی‌خوریم. جای او در آزمودن مدعیان خالی است. جای او برای اظهارنظر درست درباره مترجمان خالی است. جای اسوار برای متانت و سکوت که غایت کار مترجم و ویراستار است، خالی است. جای او برای عجله نداشتن در سخن گفتن و نظم ذهنی خالی است. جای او برای یگانگی‌هایی که داشت خالی است.

مترجم جان دو فرهنگ


صدف چیذری، خواهرزاده موسی اسوار مراسم را با ادای سخنانی در رثای استاد چنین پایان داد: امروز ما در برابر فقدان مردی ایستاده‌ایم که نبودنش، فقط غیبت یک استاد، یک مترجم یا یک همکار فرهیخته نیست؛ غیبت یک قامت فرهنگی است، غیبت ذهنی که با زبان می‌اندیشید، با کلمه زندگی می‌کرد و در برابر حرمت سخن، وسواسی ستودنی داشت.


وی افزود: او در میان دو زبان بزرگ فارسی و عربی، فقط مترجم واژه‌ها نبود، مترجم جان دو فرهنگ بود. فرهنگستان زبان و ادب فارسی، یکی از مهم‌ترین عرصه‌های سال‌های پایانی فعالیت علمی او بود و امیدواریم در کتاب‌هایی که با نام او مانده‌اند، در واژه‌هایی که با عشق برگزید و در جای خالی‌اش در این خانه، یاد موسی اسوار، نه فقط به عنوان نام یک استاد ازدست‌رفته، که به ‌عنوان نمادی از نجابت علمی، عشق به زبان و وفاداری به فرهنگ، در خاطر این سرزمین باقی بماند.