یادبود کلنل علینقی وزیری؛ پیشگام موسیقی ملی ایران

به گزارش اطلاعات آنلاین،‌ وزیری تنها یک موسیقیدان نبود، بلکه هنرمندی پیشرو، منضبط و دارای جهان‌بینی بود. حسین علیزاده، نوازنده و آهنگساز برجسته درباره جایگاه او با تأکید بر اتوریته و حضور قدرتمندش در دوران حیاتش می‌گوید: «وزیری زمانی که در قید حیات بود چنان اتوریته و حضور قدرتمندی داشت که به این سادگی نمی‌شد درباره‌اش اظهارنظر کرد. حتی در مواردی اساتید موسیقی سنتی تحت تأثیر او قرار گرفتند و به شیوه او قطعه ساختند. من خودم شاگرد علی‌اکبرخان شهنازی بودم و ایشان با اینکه در حوزه موسیقی کلاسیک ایرانی برای خودش یک پا اتوریته بود اما می‌دیدم که او هم تحت تأثیر حضور قدرتمند وزیری است. یا مثلاً ردپای وزیری را در آثار درویش‌خان هم می‌توانیم دنبال کنیم. وزیری حتی روی مخالفانش هم تأثیر گذاشت. به لحاظ دقت، پرکاری و دیسیپلین وزیری تا همین امروز هم در میان آهنگسازان ایرانی سرآمد است. او در زمان خود از معدود هنرمندان ایرانی در موسیقی محسوب می‌شد که از یک جهان‌بینی برخوردار بود.»

پیش از وزیری، موسیقی ایرانی سراسر به صورت شفاهی و سینه به سینه منتقل می‌شد و نظام مکتوب و مدونی نداشت. علیزاده در تشریح این خلأ تاریخی و اقدام وزیری یادآور می‌شود: «زمانی که وزیری شروع به نوشتن ردیف می‌کند، اصلا در موسیقی ایرانی نوشتاری وجود نداشت. موسیقی ما یک موسیقی شفاهی بود. حالا در یک برهه تاریخی می‌رسیم به جایی که می‌خواهیم این موسیقی را یادداشت کنیم، چگونه باید این کار را انجام می‌داد؟... طبیعی است همان‌طور که در بخش صنعت یا کشاورزی از داشته‌های اروپایی استفاده کردیم، فردی مثل وزیری هم از نت‌نویسی اروپایی استفاده کرده است.» وزیری با تکیه بر این دانش، ردیف‌های میرزاعبدالله و آقاحسینقلی را مکتوب کرد و با ابداع علامت‌های عَرَضیِ «سُری» و «کرن»، زبان نت‌نویسی غربی را با ظرافت‌ها و تزئینات موسیقی ایرانی هماهنگ ساخت.

کیوان ساکت نیز با اشاره به وسعت خدمات این استاد بزرگ بر این باور است که گشودن دریچه‌ای دیگر از نوازندگی تار، ارتقای سطح آن و نوشتن موسیقی‌های چندصدایی برای سازهای ایرانی، تنها بخشی از کارنامه اوست. ساکت می‌گوید: «آنچه ما داریم و استادان بزرگی که در دوره معاصر ظاهر شدند، نتیجه کار آموزش و پرورش استاد وزیری و شاگردان بسیار برجسته ایشان بود... از استاد وزیری آثار موسیقی بسیاری به یادگار مانده است که پیش از آن در موسیقی ایرانی متداول نبود. ازجمله پانتومیم‌های گوناگون و فرم‌های ابداعی شخص استاد وزیری که هنوز معادلی برای آنها پیدا نشده است، مانند دخترک ژولیده، ژیمناستیک موزیکال، بندباز، حاضر باش و بسیاری قطعات دیگر... به جرئت می‌توان گفت کاری که استاد وزیری انجام داد، کاری بود که چندین استاد بزرگ موسیقی در طول عمر خود انجام می‌دهند.»

این پیوند میان تخصص، نوآوری و هنرآموزی، زمانی ژرفای واقعی خود را نشان می‌دهد که با روحیه میهن‌پرستی او گره می‌خورد. علیزاده در تبیین این ویژگی می‌گوید: «وقتی میل به تحول‌خواهی در کنار شناخت از موسیقی ایرانی با میهن‌پرستی، کنار هم قرار می‌گیرند ما با پدیده‌ای مثل وزیری روبه‌رو می‌شویم.» وزیری هیچ‌گاه از متن جامعه کناره نگرفت و همزمان با نهضت ملی شدن صنعت نفت، آخرین اثر بزرگ خود یعنی «سمفونی نفت» را با ساز تار خلق کرد.

او در نامه‌ای پرمهر به اداره کل انتشارات و تبلیغات، با زبانی سرشار از وطن‌دوستی چنین نگاشت: «من نیز که ۶۶ سال پرورده دامان این مام گرامی هستم و عمری در راه هنر نهاده و اندوخته‌های خویش را داده‌ام، خوشبختم که در این مبارزه آشکار روان من نیز شرکت جسته، لحظه به لحظه و قدم به قدم در هر کجا با مبارزان بوده، به شور آمده، پیش رفته، ضربه‌ها زده، زخم‌ها خورده، فریادها کشیده، اشک‌ها ریخته، غم و ترس و حرمان‌ها داشته، ولی هیچ گاه مایوس نبوده و پای از جای پس نکشیده‌ام. این شور ملی مرا تحریک کرد، قدرت از دست رفته من بازآمد.»

این سطور پرشور، گواهی روشن بر روح بیدار و دغدغه‌مند مردی است که هنر را نه در حصار برج عاج، که در متن تپنده جامعه و پابه‌پای سرنوشت ملتش معنا کرد. کلنل علینقی وزیری با قامتی استوار در برابر کهنگی‌ها ایستاد، زبان نت را به تار و پود موسیقی ایرانی گره زد و نسلی از بزرگان را پرورد تا نامش به حق به عنوان ستون فقرات موسیقی نوین ایران جاودانه شود.