ایران در گردشگری شانگهای عقب ماند/ سهم کم گردشگران کشورهای عضو

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش مرکز پژوهش های مجلس در گزارش «ظرفیت‌شناسی سازمان‌های بین‌المللی برای توسعه گردشگری جمهوری اسلامی ایران: سازمان همکاری‌های شانگهای» آورده که ارزیابی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای در حوزه گردشگری، نشان‌دهنده رویکردی منفعلانه و محدود به حضور تشریفاتی در نشست‌های سالانه است؛ در حالی که اسناد بالادستی این سازمان، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای تعمیق همکاری‌های فرامرزی و تسهیل تردد گردشگران فراهم آورده‌اند.

بر اساس یافته‌های یک گزارش تحلیلی، نخستین سند رسمی سازمان همکاری شانگهای در حوزه گردشگری با عنوان «برنامه همکاری‌های گسترش‌یافته گردشگری» که در سال ۲۰۱۶ به تصویب اعضای اصلی رسیده، اگرچه سطوح حکمرانی و رابط میان عرضه و تقاضا را پوشش می‌دهد، اما در مؤلفه‌هایی نظیر زیرساخت‌های فیزیکی، تاب‌آوری، کیفیت خدمات و بازارسازی اولیه، هیچ گونه مداخله‌ای ندارد. به عبارت دیگر، این سازمان بستری برای همکاری‌های دولتی-خصوصی و تسهیل صدور روادید است، نه تأمین‌کننده مستقیم سرمایه‌گذاری یا زیرساخت.

آمارهای ارائه‌شده در این گزارش حاکی از آن است که در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، از مجموع ۱۱ میلیون گردشگر ورودی به ایران، بیش از ۹۵۲ هزار نفر (معادل ۸.۶۳ درصد) از کشورهای عضو اصلی سازمان همکاری شانگهای بوده‌اند. این سهم در سال ۱۴۰۲ به بیش از ۱۰ درصد نیز رسیده است. در مقابل، تنها ۱.۸۵ درصد از گردشگران خروجی ایرانی، مقصدی در میان کشورهای عضو این سازمان را انتخاب کرده‌اند که نشان از عدم توازن در مناسبات گردشگری دارد.

گزارش مرکز پژوهش‌ها تأکید دارد که سایر اعضای سازمان، از جمله هند، چین و روسیه، با ابتکاراتی نظیر معرفی «پایتخت فرهنگی و گردشگری» (مثل شهر واراناسی در هند) یا طرح «عجایب هشت‌گانه شانگهای»، به‌دنبال برندسازی مقاصد کمترشناخته‌شده خود هستند؛ در حالی که ایران نه‌تنها هیچ طرح مشابهی ارائه نداده، بلکه حتی از فرصت نامزدی شهرهایی مانند یزد، مشهد یا تبریز برای کسب عنوان پایتخت گردشگری در بازه ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ غافل مانده است.

در این راستا، کارشناسان مرکز پژوهش‌ها چهار راهکار کلیدی ارائه داده‌اند. ایجاد «دبیرخانه ملی گردشگری سازمان همکاری شانگهای» به‌عنوان ساختاری فرابخشی در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تهیه و ارائه پرونده نامزدی یکی از شهرهای ایران برای عنوان «پایتخت فرهنگی و گردشگری»، پیشنهاد راه‌اندازی سکوی مجازی مشترک برای بازاریابی و رزرو آنلاین تورها و اقامتگاه‌ها و تدوین ابتکار «مثلث گردشگری دریامحور دریای کاسپین» با همکاری روسیه و قزاقستان به‌منظور توسعه مسیرهای دریایی و جذب سرمایه‌گذاری از جمله این پیشنهادات است.

به گفته تحلیل گران، اگرچه سازمان همکاری شانگهای به‌طور مستقیم متولی توسعه زیرساخت‌های گردشگری نیست، اما با اتخاذ رویکردی فعالانه و ارائه ابتکارات عملیاتی، ایران می‌تواند از این بستر منطقه‌ای برای تحقق هدف جذب ۱۵ میلیون گردشگر (مطابق با ماده ۸۲ برنامه هفتم پیشرفت) بهره‌مند شود؛ امری که تاکنون به دلیل فقدان برنامه‌ریزی منسجم و پیش‌دستانه، محقق نشده است.

متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید.