دموکرات‌ها در کنترل کنگره؛ چالش جدید برای ترامپ

عصر ایران ــ انتخابات کنگره صدوبیستم آمریکا، شامل مجلس نمایندگان و سنا، به پایان رسید و دموکرات‌ها موفق شدند کرسی‌های بیشتری را در هر دو مجلس به دست بیاورند. حالا قدرت دموکرات‌ها در کنگره به‌مراتب بیشتر از قبل شده و آن‌ها اختیارات قانون‌گذاری و نظارتی بیشتری برای تأثیرگذاری بر تصمیمات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه آمریکا، خواهند داشت.

اما آیا پیش از این هم کنگره آمریکا، یعنی هر دو مجلس سنا و نمایندگان، به‌طور هم‌زمان در اختیار دموکرات‌ها قرار گرفته بود؟

تاریخ انتخابات کنگره آمریکا به سال‌های ۱۷۸۸ و ۱۷۸۹ برمی‌گردد. پس از تصویب قانون اساسی ایالات متحده در سال ۱۷۸۸، نخستین انتخابات برای تشکیل کنگره اول برگزار شد. اگرچه نمایندگان مجلس از همان ابتدا با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شدند، انتخاب سناتورها برعهده مجالس قانون‌گذاری ایالت‌ها بود، نه مردم. این شیوه تا سال ۱۹۱۳ ادامه داشت. سرانجام با تصویب متمم هفدهم قانون اساسی، از سال ۱۹۱۴ انتخابات سنا هم به‌صورت مستقیم و با رأی مردم برگزار شد.

البته رقابت میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان از همان سال ۱۷۸۸ آغاز نشده بود. در آن زمان، انتخابات به شکل امروزی و بر اساس رقابت این دو حزب برگزار نمی‌شد. حزب دموکرات بعدها، در حدود سال ۱۸۲۸ و در دوران ریاست‌جمهوری اندرو جکسون، ظهور کرد؛ هرچند ریشه‌های آن به سال ۱۷۹۰ برمی‌گردد. جمهوری‌خواهان هم کمی بعدتر، در سال ۱۸۵۴، وارد صحنه سیاسی آمریکا شدند. از آن زمان تاکنون، رقابت میان این دو حزب ادامه داشته است.

تاکنون ۱۲۰ کنگره در آمریکا تشکیل شده است. انتخابات مجلس نمایندگان و بخشی از کرسی‌های سنا تقریباً هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شود؛ انتخاباتی که می‌تواند قدرت رئیس‌جمهور مستقر را به چالش بکشد.

اما نکته جالب این است که در بخش بزرگی از تاریخ سیاسی آمریکا، این دموکرات‌ها بوده‌اند که کنترل هر دو مجلس را در اختیار داشته‌اند. البته دوره‌هایی هم وجود داشته که مجلس سنا در اختیار جمهوری‌خواهان و مجلس نمایندگان در اختیار دموکرات‌ها بوده است. با این حال، در مجموع، کفه ترازو در کنترل هر دو مجلس به نفع دموکرات‌ها سنگین‌تر بوده است.

از دهه ۱۹۳۰، که به دوران نیودیل معروف است، تا اوایل دهه ۱۹۸۰، دموکرات‌ها تقریباً به‌طور مداوم کنترل هر دو مجلس را در اختیار داشتند. طولانی‌ترین دوره کنترل هم‌زمان و پیوسته سنا و مجلس نمایندگان هم در همین دوران اتفاق افتاد؛ دوره‌ای که از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۸۱ ادامه داشت.

برای مثال، از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۷، یعنی در بخش عمده دوران ریاست‌جمهوری فرانکلین روزولت و همچنین سال‌های ابتدایی ریاست‌جمهوری هری ترومن، دموکرات‌ها اکثریت قدرتمندی در هر دو مجلس داشتند. روزولت تنها رئیس‌جمهور تاریخ آمریکا بود که برای چهار دوره انتخاب شد و بیش از ۱۲ سال در این سمت باقی ماند.

پیروزی دموکرات‌ها حتی در دوره‌هایی اتفاق می‌افتاد که ریاست‌جمهوری در اختیار جمهوری‌خواهان بود. برای مثال، در دوران ریاست‌جمهوری دوایت آیزنهاور هم دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس را در دست داشتند؛ درست مانند شرایطی که حالا با ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ شاهد آن هستیم.

بر اساس اطلاعات منتشرشده در دفتر تاریخ‌نگاری مجلس نمایندگان آمریکا، دموکرات‌ها تاکنون در ۵۱ کنگره کنترل سنا و در ۵۹ کنگره کنترل مجلس نمایندگان را در اختیار داشته‌اند. در مقابل، جمهوری‌خواهان در ۴۳ کنگره کنترل سنا و در ۳۶ کنگره کنترل مجلس نمایندگان را به دست گرفته‌اند.

بنابراین، اگرچه فاصله دو حزب در کنترل سنا چندان زیاد نیست و دموکرات‌ها با ۵۱ کنگره در مقابل ۴۳ کنگره از جمهوری‌خواهان پیش هستند، این فاصله در مجلس نمایندگان بیشتر می‌شود؛ جایی که دموکرات‌ها در ۵۹ کنگره و جمهوری‌خواهان در ۳۶ کنگره اکثریت را در اختیار داشته‌اند.

اما این برتری در کنترل هم‌زمان سنا و مجلس نمایندگان لزوماً به معنای پیروزی بیشتر دموکرات‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری نبوده است. در واقع، از زمان شکل‌گیری حزب جمهوری‌خواه تاکنون، جمهوری‌خواهان تعداد بیشتری از رؤسای‌جمهور آمریکا را داشته‌اند. آن‌ها تاکنون حدود ۱۹ رئیس‌جمهور داشته‌اند، درحالی‌که شمار رؤسای‌جمهور دموکرات حدود ۱۶ نفر بوده است.

به همین دلیل، اگر به‌جای پیروزی در انتخابات مجلس نمایندگان، سنا یا ریاست‌جمهوری، مفهوم «دولت یکپارچه» را در نظر بگیریم؛ یعنی شرایطی که یک حزب به‌طور هم‌زمان ریاست‌جمهوری، مجلس نمایندگان و سنا را در اختیار داشته باشد، جمهوری‌خواهان همچنان جلوتر هستند. تاکنون ۲۳ بار دموکرات‌ها موفق به تشکیل چنین دولتی شده‌اند، درحالی‌که جمهوری‌خواهان ۲۵ بار دولت یکپارچه تشکیل داده‌اند.

حالا که کنترل هر دو مجلس به دست دموکرات‌ها افتاده، آن‌ها ابزارهای قدرتمندتری برای تأثیرگذاری بر تصمیمات دولت ترامپ در اختیار دارند. یکی از مهم‌ترین این ابزارها، محدود کردن برنامه‌های قانونی رئیس‌جمهور است. ترامپ دیگر نمی‌تواند به‌راحتی تغییرات بزرگی در زمینه‌هایی مانند کاهش مالیات، سیاست‌های مهاجرتی یا بودجه کشور اعمال کند و برای پیشبرد بسیاری از برنامه‌هایش به همراهی کنگره نیاز خواهد داشت.

از سوی دیگر، دموکرات‌ها قدرت بیشتری برای احضار مقام‌های دولتی و انجام تحقیقات درباره عملکرد دولت، وزرا، سیاست‌ها، هزینه‌ها و حتی برخی مسائل شخصی و خانوادگی رئیس‌جمهور خواهند داشت.

یکی دیگر از مهم‌ترین ابزارهای کنگره، نظارت بر انتصابات و امکان به تأخیر انداختن یا متوقف کردن برخی از آن‌هاست؛ ابزاری که به‌ویژه در مورد انتصاب مقام‌های ارشد دولتی اهمیت زیادی دارد.

همچنین کنگره اختیار تعیین و نظارت بر نحوه هزینه‌کرد بودجه را در دست دارد. بنابراین دموکرات‌ها می‌توانند منابع مالی برخی از برنامه‌های مورد علاقه رئیس‌جمهور را محدود کنند یا حتی بودجه آن‌ها را قطع کنند.

البته رئیس‌جمهور همچنان از حق وتو برخوردار است و می‌تواند مصوبات کنگره را وتو کند. برای عبور از وتوی رئیس‌جمهور، مخالفان باید بتوانند رأی دوسوم اعضای هر دو مجلس را به دست بیاورند؛ اکثریتی که دستیابی به آن معمولاً دشوار است. بنابراین ترامپ همچنان می‌تواند مانع تصویب برخی از طرح‌های مخالفانش شود.

اما این انتخابات حتی می‌تواند بر ادامه جنگ آمریکا با ایران هم تأثیر بگذارد و در شرایطی به توقف آن منجر شود؛ هرچند این موضوع همچنان با ابهام‌ها و پیچیدگی‌های زیادی همراه است.