اسلام‌آباد، پاکستان - برای اولین بار از زمان امضای آن در آگوست، پیمان مکه بین عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه به اجرا درآمده است.
در یک جلسه اضطراری در ریاض در روز دوشنبه، کمیته عالی پیمان موافقت کرد که نیروهای پاکستانی و ترکیه‌ای را به پادشاهی اعزام کند زیرا عربستان سعودی از حمله علیه حوثی‌های یمن حمایت می‌کند.
«کمیته تصمیم گرفت که فوراً به اجرای تعهدات دفاع جمعی بپردازد و اقدامات لازم را برای ارائه نیروها و قابلیت‌های نظامی توافق شده و اطمینان از استقرار سریع آنها در پادشاهی، مطابق با ترتیبات تأیید شده و قوانین ملی طرفین انجام دهد»، در بیانیه مشترکی که توسط دفتر امور خارجه پاکستان به اشتراک گذاشته شد، آمده است.
در این بیانیه به اندازه یا نقش نیروها اشاره‌ای نشده است.
سخنگوی ائتلاف به رهبری عربستان، سرلشکر ترکی المالکی گفت ۱۰۰ جت جنگنده از یک ضدحمله دولت یمن برای بازپس‌گیری قلمرو تصرف شده توسط حوثی‌ها ماه گذشته حمایت می‌کنند.
چند ساعت پس از جلسه، وزیر دفاع پاکستان خواجه آصف گفت که نیروهای پاکستانی در حال حاضر در این امر نقش دارند.
«نیروهای ترکیه و پاکستان نقش حمایتی را ایفا می‌کنند. ما قطعاً در شناسایی و این قبیل موارد دخیل هستیم، اما درگیری عملاً توسط خود نیروهای عربستان سعودی انجام می‌شود و آنها هستند که این مناطق را بازپس می‌گیرند»، آصف دوشنبه شب در ریاض به Geo News گفت.
این امر پاکستان را در یک نقش تدافعی در کنار یک حمله سعودی قرار می‌دهد. تحلیلگران به الجزیره گفتند که این موضوع سوالی را مطرح می‌کند که اسلام‌آباد هنوز به طور علنی به آن پاسخ نداده است: چه مدت می‌تواند از درگیری واقعی دور بماند؟
چه چیزی از قبل در محل مستقر است؟
حضور نظامی پاکستان در عربستان سعودی چیز جدیدی نیست. این کشور از سال ۱۹۶۷ پرسنل نظامی سعودی را آموزش داده است، با توافق ۱۹۸۲ که اعزام نیرو به پادشاهی را رسمیت بخشید.
ارزیابی طبقه‌بندی‌شده سیا از ژوئن ۱۹۸۵ تخمین زد که بین ۱۳۰۰۰ تا ۱۴۰۰۰ پاکستانی در ارتش سعودی خدمت می‌کنند، از جمله یک تیپ زرهی در تبوک. در طول جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰-۱۹۹۱، پاکستان همچنین یک گروه بزرگ را برای انجام وظایف دفاعی به پادشاهی اعزام کرد.
پاکستان همچنین یک توافقنامه دفاعی متقابل استراتژیک با عربستان سعودی در سپتامبر ۲۰۲۵ امضا کرد که تجاوز به هر یک از کشورها را به منزله تجاوز به هر دو تلقی می‌کند.
در آوریل، ریاض تایید کرد که یک نیروی پاکستانی، شامل هواپیماهای جنگنده و پشتیبانی، در پایگاه هوایی ملک عبدالعزیز در استان شرقی مستقر شده است.
پاکستان هرگز تعداد نیروهای خود در عربستان سعودی را فاش نکرده است.
در سپتامبر، ستوان‌فرمانده احمد شریف چودری، مدیرکل روابط عمومی ارتش (ISPR)، به رسانه سعودی عرب نیوز گفت که نیروهای پاکستانی از قبل مستقر هستند تا از پادشاهی و اماکن مقدس آن محافظت کنند.
«می‌خواهم بر کلمه ‘به طور فیزیکی’ تاکید کنم»، چودری گفت. «ما تا هر حدی خواهیم رفت.»
ISPR به درخواست الجزیره برای اظهار نظر در مورد استقرار توافق شده در ریاض پاسخ نداد.
سه شنبه، وزارت اطلاعات پاکستان در یک پست در X گفت که تعهد این کشور به امنیت اماکن مقدس و پادشاهی غیرقابل مذاکره است.
«جزئیات عملیاتی تحقق بازدارندگی جمعی موضوع محرمانگی عملیاتی است و ممکن است مورد حدس و گمان رسانه‌ها قرار نگیرد»، این وزارتخانه گفت.
رد پای ترکیه کمتر واضح است.
آصف گفت که نیروهای ترکیه‌ای نیز حضور دارند، اما آنکارا هنوز هیچ استقراری را به طور علنی تایید نکرده است.
«هیچ استقرار رسمی ترکیه در عربستان سعودی که به طور علنی اعلام شده باشد وجود ندارد»، گوکان ارلی، کارشناس روابط بین‌الملل در دانشگاه ابن خلدون استانبول به الجزیره گفت.
ارلی خاطرنشان کرد که طبق ماده ۹۲ قانون اساسی ترکیه، اختیار اعزام نیرو به خارج از کشور با پارلمان است که هنوز پیمان مکه را تصویب نکرده است.
بازدارندگی چه شکلی خواهد داشت؟
دانییا تافر، مدیر اجرایی انجمن بین‌المللی خلیج فارس، گفت که ریاض می‌خواهد پیمان وزن واقعی داشته باشد.
«عربستان سعودی در تلاش است تا پیمان مکه را از یک اعلامیه سیاسی به یک بازدارنده تبدیل کند»، او به الجزیره گفت.
در حال حاضر، او گفت، ریاض عمدتاً می‌خواهد پاکستان و ترکیه به دفاع از خاک سعودی کمک کنند و دفاع هوایی و موشکی آن را تقویت کنند و نشان دهند که حمله دیگری فقط یک مسئله سعودی-حوثی نیست. حوثی‌ها به چندین شهر و تاسیسات سعودی از جمله خط لوله شرق-غرب که ریاض از آن برای صادرات نفت در میان محدودیت‌های ایران بر عبور از تنگه هرمز در طول جنگ در حال انجام آمریکا استفاده می‌کند، حمله کرده‌اند.
مقامات سعودی گفتند که دو فرودگاه آن شب دوشنبه مورد اصابت قرار گرفته و حداقل سه نفر زخمی شده‌اند.
اما حساب وزیر دفاع سعودی خالد بن سلمان از جلسه فراتر از آنچه تافر پیشنهاد کرده بود رفت.
«کمیته موافقت کرد که اقدامات بازدارندگی جمعی را در چارچوب اتحاد در پاسخ به حملات و همه کسانی که مسئول آن هستند، فعال کند»، او در X نوشت.
تافر گفت که این لحن عمدی بوده است.
«‘همه کسانی که مسئول هستند’ به طور عمدی مبهم است. این به حوثی‌ها می‌گوید که عربستان سعودی ممکن است فراتر از رهگیری موشک‌ها عمل کند و به هر بازیگر یا زیرساختی که از این حملات پشتیبانی می‌کند، حمله کند. همچنین به حامیان خارجی هشدار می‌دهد که ریاض کل شبکه پشتیبانی را زیر نظر دارد»، او گفت.
با این حال، مقامات پاکستانی محتاط‌تر بوده‌اند.
«خود سند می‌گوید، اولاً، اینکه ذاتاً تدافعی است. هیچ دستور کار تهاجمی ندارد»، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه، اسحاق دار در یک کنفرانس خبری در اسلام‌آباد در ۲ اکتبر گفت.
توغرل یامین، سرتیپ بازنشسته و همکار ارشد در موسسه مطالعات سیاست در اسلام‌آباد، گفت که مشارکت پاکستان احتمالاً تخصصی‌تر از گسترده‌تر خواهد بود.
«پاکستان احتمالاً به تقویت حضور خود با یگان‌های دفاع هوایی، پهپادها، سیستم‌های ارتباطی میدان جنگ و متخصصان سایبری تهاجمی، مردانی از مهندسی برای نصب و برداشتن مین و برخی از نیروهای ویژه می‌پردازد. من فکر نمی‌کنم بیشتر از این باشد»، او به الجزیره گفت.
ارلی نیز انتظار دارد نقش ترکیه به همین ترتیب محدود باشد.
«پاسخ واقع‌بینانه کالیبره شده و عمدتاً غیرزمینی خواهد بود. این به معنای هماهنگی دیپلماتیک، تبادل اطلاعات، تامین فوری اضطراری دفاع هوایی، پهپاد و جنگ الکترونیک و شاید دارایی‌های دریایی یا دفاع هوایی است»، او گفت.
آیا می‌تواند به یمن گسترش یابد؟
تافر گفت که دو کارزار در حال حاضر به موازات یکدیگر در حال اجرا هستند.
«در واقع دو عملیات هم‌مرکز در حال انجام است: یکی دفاع از عربستان سعودی است؛ دیگری تغییر توازن نظامی در داخل یمن است تا حوثی‌ها نتوانند از موضعی رو به رشد به حمله به خاک سعودی ادامه دهند»، او گفت.
پاکستان به طور علنی در مورد توقف نقش خود صحبت نکرده است.
از آصف در رم در ۳۰ سپتامبر پرسیده شد که آیا نیروهای پاکستانی به حملات در یمن پیوسته‌اند یا خیر، او به طور مستقیم پاسخ نداد.
«من وارد جزئیات نمی‌شوم، اما بدیهی است که وقتی می‌گویم ما موظف به این توافق برای دفاع از عربستان سعودی هستیم، این بدان معناست که هر وسیله‌ای که در اختیار داریم در اختیار عربستان سعودی نیز خواهد بود»، او گفت.
پاکستان این سوال را قبلاً مطرح کرده است.
در آوریل ۲۰۱۵، پارلمان آن به اتفاق آرا قطعنامه‌ای را تصویب کرد که بی‌طرفی پاکستان در درگیری یمن را حفظ کند تا بتواند نقش دیپلماتیک فعالانه برای پایان دادن به بحران ایفا کند. اما این قطعنامه همچنین متعهد شد که پاکستان در صورت نقض تمامیت ارضی آن یا تهدید به اماکن مقدس با عربستان سعودی خواهد ایستاد.
بیانیه مشترک دوشنبه نیز استقرار را با عبارات مشابه توجیه کرد و تلاش برای هدف قرار دادن مکه و مدینه را محکوم کرد.
تهران، با این حال، با دقت نظارت می‌کند. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اسماعیل باغایی یکشنبه گفت که تهران امیدوار است گزارش‌های مربوط به استقرار پاکستان برای جنگ در یمن نادرست باشد. او هشدار داد که هر مداخله جدید تنها وضعیت را پیچیده‌تر می‌کند.
دار نیز گفت که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سپتامبر، در نیویورک، در مورد پیمان با رئیس جمهور ایران، مسعود پزشکیان و وزیر امور خارجه، عباس عراقچی صحبت کرده است.
«من آنها را از این که ما در یک پیمان دفاعی هستیم آگاه کردم و به آنها گفتم که ما به عنوان مسلمانان باید به آن احترام بگذاریم و انشاءالله این کار را خواهیم کرد»، او گفت.
او گفت که رهبران ایرانی پیشنهاد کرده‌اند که به جای اقدام نظامی، با حوثی‌ها به صورت سیاسی تعامل شود. بیانیه دوشنبه به هیچ پیست سیاسی اشاره نکرد.
جواد حیران‌نیا، تحلیلگر گروه مطالعات خلیج فارس در تهران، گفت که ایران تمایز روشنی قائل می‌شود.
«به طور کلی، اگر استقرار پاکستان صرفاً تدافعی باشد و به محافظت از تاسیسات سعودی محدود شود، تهران می‌تواند آن را تحمل کند. با این حال، اگر پاکستان به عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها بپیوندد، ایران آن را به عنوان یک خط قرمز تلقی می‌کند، زیرا حوثی‌ها را به عنوان بخشی از عمق استراتژیک خود در شبه جزیره عربستان می‌بیند»، او به الجزیره گفت.
«در حال حاضر، میانجی‌گری پاکستان از بی‌طرفی به مدیریت منافع متضاد تغییر کرده است و اعتبار آن به شدت شکننده است»، او افزود.
یامین نیز گفت که وظیفه بر عهده اسلام‌آباد است.
«پاکستان باید خطوط قرمز خود را به دقت تعیین کند تا از درگیری نیروهایش در عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها جلوگیری کند. بنابراین، سوال باید این باشد که چگونه می‌توانند از درگیری جلوگیری کنند، نه اینکه چگونه در آن دخیل شوند»، او گفت.
این چقدر طول خواهد کشید؟
بسیاری به این بستگی دارد که ریاض از یمن چه می‌خواهد.
«ریاض احتمالاً یک کارزار کوتاه و شدید را می‌خواهد که بازدارندگی را بازگرداند تا یک جنگ طولانی و باز در یمن»، تافر گفت.
اما نیروهای دولت یمن این هفته گفتند که دیگر به بازپس‌گیری قلمرو از دست رفته به حوثی‌ها در هفته‌های اخیر محدود نمی‌شوند و در واقع قصد دارند پایتخت صنعا را که از سال ۲۰۱۴ در اختیار گروه مورد حمایت ایران قرار دارد، بازپس بگیرند.
«کمپین‌های نظامی با اهداف تعیین می‌شوند: تامین امنیت خاک سعودی و باب المندب می‌تواند محدود باشد»، تافر گفت. «تلاش برای شکست دادن اساسی حوثی‌ها یا بازپس‌گیری صنعا یک جنگ بسیار متفاوت و احتمالاً طولانی‌تر خواهد بود.»
نویسنده: ابید حسین
شمـا اولیـن نفـر هستـید کـه نظـر خـود را ثبـت مـی کنیـد.
🗩ثبـت نظر: