مادرید — اگر پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، امیدوار بود که تنشها با مراکش پس از هجوم بیش از ۷۰ هزار مهاجر به منطقه برونبوم سوت (Ceuta) در شمال آفریقا طی تابستان جاری فروکش کند، این امیدها در عصر دوشنبه نقش بر آب شد.
مادرید — اگر پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، امیدوار بود که تنشها با مراکش پس از هجوم بیش از ۷۰ هزار مهاجر به منطقه برونبوم سوت (Ceuta) در شمال آفریقا طی تابستان جاری فروکش کند، این امیدها در عصر دوشنبه نقش بر آب شد.
در یک مراسم مذهبی که با دقت برنامهریزی شده بود و در کاخ سلطنتی راباط با حضور ملک محمد ششم برگزار شد، احمد توفیق، وزیر امور اسلامی مراکش، از یک امام قرن پانزدهمی به عنوان نمادی برای مراکشیها یاد کرد تا «شهرهای اشغالی را آزاد کنند.»
برای دولت سوسیالیست و تحت فشار سانچز، اشاره تهدیدآمیز توفیق به شهرهای خودمختار سوت و ملیلیه در سواحل آفریقا — که محل سکونت حدود ۱۷۰ هزار نفر، عمدتاً شهروندان اسپانیایی است — بخشی از یک الگوی نگرانکننده از ادعاهای جسورانهتر راباط است.
تنها در هفته گذشته، وزارت امور خارجه اسپانیا مجبور شد در برابر درخواست عبداللطیف واهبی، وزیر دادگستری مراکش، که خواستار بحث مادرید و راباط درباره آینده این دو شهر با استناد به «حق» تاریخی و جغرافیایی مراکش بود، واکنش نشان دهد و آن را رد کند.
سانچز که در ماههای آینده با انتخابات سراسری روبروست و پیش از این تحت تأثیر مجموعهای از رسواییهای فساد در حزب خود قرار گرفته است، مستأصل است تا از رویارویی با مراکش اجتناب کند؛ کشوری که مادرید به دلیل اهمیت حیاتی آن در تجارت، مهاجرت و مبارزه با قاچاق مواد مخدر، نیاز دارد روابطی روان با آن داشته باشد.
از ابتدای بحران در سوت، سانچز تلاش کرده است از متهم کردن عوامل نزدیک به ملک محمد ششم پرهیز کند و در عوض، شبکههای قاچاق و کمپینهای گمراهکننده در رسانههای اجتماعی را عامل هجوم مهاجران معرفی کند. حتی الما سائز، وزیر مهاجرت او، مراکش را «یک شریک قابل اعتماد و وفادار» نامیده است.
اما این لحن دیپلماتیک با راباط، در میان سایر احزاب اسپانیا با واکنش منفی روبرو شده است. بسیاری از سیاستمداران شکایت میکنند که راباط پیش از هجوم مهاجران، نگهبانان مرزی خود را عقب کشیده است.
آلبرتو نونیز فیخو، رهبر حزب محافظهکار مردم (PP) که در حال حاضر نامزد اصلی برای جانشینی سانچز به عنوان نخستوزیر است، اظهار داشت: «به نظر میرسد [سانچز] بیشتر شبیه یک رعیت مراکش رفتار میکند تا نخستوزیر اسپانیا.» او سپس تأکید کرد که اسپانیا نمیتواند تسلیم «باجخواهی و تهدیدات» همسایه خود در آن سوی مدیترانه شود.
سانتیاگو اباسکال، رهبر حزب راست افراطی وکس (Vox)، فراتر رفته و وقایع سوت را «یک اقدام جنگی ترویج شده توسط مراکش» توصیف کرده است. حتی حزب چپ افراط پودموس (Podemos) نیز با زبانی مشابه وکس، راباط را به انجام «یک اقدام خصمانه در قالب جنگ ترکیبی» متهم کرد.
همچنین حزب سومار (Sumar)، شریک کوچکتر در دولت چپگرای سانچز، در پارلمان درخواست کرد که صلاحیت مراکش به عنوان میزبان مشترک جام جهانی ۲۰۳۰ در کنار اسپانیا و پرتغال، به دلیل نقش ادعایی آن در بحران سوت، لغو شود.
ترس بسیاری از ناظران در اسپانیا این است که ملک محمد ششم، متحد استراتژیک نزدیک دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده است و ممکن است بخواهد با ایجاد دردسر برای سانچز، نشان دهد که برای واشنگتن و اسرائیل مفید است.
نخستوزیر اسپانیا قطعاً خود را به هدفی برای جریان MAGA و دولت اسرائیل تبدیل کرده است. او در مورد جنگ در ایران با ترامپ مخالفت کرده، اجازه استفاده نیروهای آمریکایی از پایگاههای اسپانیا را نداده و اقدامات اسرائیل در غزه را «نسلکشی» خوانده است.
در مقابل، ملک محمد تمام تلاش خود را میکند تا در چشم ترامپ عزیز بماند و روابط خوبی با اسرائیل دارد. پادشاه مراکش به «شورای صلح» رئیسجمهور آمریکا در رابطه با غزه پیوست و حتی در تابستان، نام یک بزرگراه اصلی را به نام ترامپ گذاشت.
آنتونیو مایلو، رهبر حزب چپ متحد (IU)، گفت: «اتحاد ایالات متحده-اسرائیل-مراکش تنها یک هدف دارد: بیثبات کردن دولت [اسپانیا].»
اگرچه مراکش این انگیزهها را تکذیب کرده و مانند سانچز، هجوم مهاجران را به اطلاعات نادرست آنلاین نسبت میدهد، اما ریکاردو فابیانی، مدیر پروژه شمال آفریقا در گروه بینالمللی بحران، معتقد است که وقایع سوت را میتوان پیامی از سوی مراکش به اسرائیل و آمریکا دانست تا نشان دهد: «ببینید، ما آنچه را که شما به طور ضمنی از ما خواستید انجام دادیم و اسپانیا را تحقیر کردیم.»
فابیانی همچنین اشاره کرد که «دستکاری در جریانهای مهاجرتی چیزی است که مراکش در گذشته نیز از آن استفاده کرده است.»
برای اسپانیاییها، ایده اینکه مراکش بتواند وضعیتی را برای الحاق سوت و ملیلیه مهندسی کند، یک گمانه تئوریک نیست. بسیاری هنوز «راهپیمایی سبز» سال ۱۹۷۵ مراکش را به یاد دارند؛ عملیاتی که دهها هزار غیرنظامی را بسیج کرد تا مادرید را مجبور به واگذاری قلمرو صحرای اسپانیا کند.
خورخه دزکالار، سفیر سابق اسپانیا در مراکش و رئیس سابق سرویس اطلاعاتی اسپانیا، هشدار داد که تمایل سانچز به سازش با مراکش نتیجه معکوس داده است. او گفت: «راباط امتیازات را با ضعف اشتباه میگیرد و زمانی که امتیازات مداوم باشند، این تصور بیشتر تقویت میشود.»
اقتصاد اسپانیا ۱۰ برابر بزرگتر از مراکش است و این کشور اروپایی زمانی استعمارگر آنجا بود. اما همانطور که جیکوب ماندی، استاد دانشگاه کولگیت اشاره میکند، اسپانیا در زمینههایی فراتر از مهاجرت، از جمله عملیاتهای ضد مواد مخدر و ضد تروریسم، به همکاری همسایهاش متکی است.
او افزود: «شاید فکر کنید چون اقتصاد اسپانیا بزرگتر است، اوست که فرمان میدهد، اما مراکش راههایی یافته است تا تا حدی دست بالا را داشته باشد.»
دستکاری ادعایی جریانهای مهاجرتی و جلوگیری دورهای از دسترسی ناوگان ماهیگیری اسپانیا به آبهای مراکش، از نمونههای این فشارهاست. تصور اینکه سانچز در برابر مراکش نرم بوده، با تصمیم دولت او در سال ۲۰۲۲ تقویت شد؛ زمانی که اسپانیا پس از پنج دهه بیطرفی، پیشنهاد راباط برای کنترل صحرای غربی را پذیرفت.
این اقدام تلاشی از سوی مادرید بود تا همکاری راباط در مورد مهاجرت را تضمین کند و از تکرار وقایع مه ۲۰۲۱ — که در آن مراکش اجازه داد حدود ۱۰ هزار نفر در عرض چند ساعت وارد سوت شوند — جلوگیری کند. اما اکنون نگرانی این است که این تغییر موضع، نه تنها اثر مطلوب نداشته، بلکه مراکش را جسورتر کرده تا موضوع سوت و ملیلیه را پیش بکشد.
فابیانی استدلال میکند که سانچز پس از چنین گام جسورانهای برای آرام کردن مراکش در مورد صحرای غربی، احساس میکند نمیتواند به موضع سختگیرانهتری بازگردد.
در این میان، رهبری مراکش به نظر میرسد به دقت انتقاداتی را که دولت اسپانیا با آن روبروست دنبال میکند و مصمم است اطمینان یابد که نخستوزیر بعدی اسپانیا (که احتمالاً فیخو خواهد بود) نیز همین خط مشی را دنبال کند. نشریه Le360 که نزدیک به دربار مراکش است، بیان کرد: «همکاری با مراکش یک امتیاز خاص از سوی پدرو سانچز نیست، بلکه یک ضرورت ساختاری برای هر دولت اسپانیایی، از جمله دولتی به رهبری فیخو است.»
اما با توجه به حملات فیخو به تسلیم سانچز در برابر مراکش و احتمال حکومت او در کنار سختگیران حزب وکس، ممکن است این تصور راباط که دولت بعدی نیز رویکردی دیپلماتیک خواهد داشت، یک اشتباه محاسباتی باشد.
شمـا اولیـن نفـر هستـید کـه نظـر خـود را ثبـت مـی کنیـد.
🗩ثبـت نظر: