بررسی عملکرد پنج‌ساله طالبان در افغانستان: دستاوردها، ناکامی‌ها و چالش‌های پیش‌رو در مسیر حکمرانی

پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان می‌گذرد؛ دورانی که با تغییرات بنیادین در ساختار سیاسی، اجتماعی و امنیتی این کشور همراه بوده است. در حالی که حامیان این گروه بر برقراری امنیت سراسری و پایان دادن به دهه‌ها جنگ داخلی تأکید دارند، منتقدان و ناظران بین‌المللی بر این باورند که این دستاوردها با هزینه‌های سنگینی از جمله محدودیت‌های گسترده حقوق بشری و انزوای دیپلماتیک همراه بوده است.

امنیت و ثبات؛ ادعای اصلی طالبان

یکی از محورهای اصلی تبلیغات و سیاست‌گذاری طالبان در پنج سال گذشته، تأکید بر برقراری امنیت بوده است. از دیدگاه رهبران این گروه، پایان دادن به حضور نیروهای خارجی و کاهش چشمگیر درگیری‌های مسلحانه در ولایات مختلف، بزرگترین دستاورد آن‌ها محسوب می‌شود. با این حال، کارشناسان امنیتی معتقدند که این ثبات، بیشتر از آنکه ناشی از رضایت عمومی باشد، نتیجه سرکوب مخالفان و کنترل شدید فضای عمومی است.

شکاف میان حاکمیت و جامعه

اگرچه طالبان توانسته‌اند ساختار اداری خود را در سراسر افغانستان مستقر کنند، اما گزارش‌ها حاکی از افزایش فاصله میان بدنه جامعه و حاکمیت است. سیاست‌های سخت‌گیرانه در حوزه‌های آموزشی، اشتغال زنان و آزادی‌های مدنی، بخش‌های بزرگی از جمعیت افغانستان را به حاشیه رانده است. این بیگانگی اجتماعی، به یکی از بزرگترین چالش‌های داخلی طالبان تبدیل شده که می‌تواند در بلندمدت مشروعیت آن‌ها را به شدت تضعیف کند.

چالش‌های اقتصادی و دیپلماتیک

در کنار مسائل داخلی، طالبان با بحران‌های اقتصادی عمیقی دست‌وپنج نرم می‌کنند. عدم به رسمیت شناخته شدن از سوی جامعه جهانی، محدودیت‌های بانکی و تحریم‌های بین‌المللی، مانع از بازسازی زیرساخت‌های اقتصادی شده است. فقر گسترده و نرخ بالای بیکاری، فشار مضاعفی را بر خانواده‌های افغان وارد کرده و بسیاری از شهروندان را به سمت مهاجرت سوق داده است.

آینده پیش‌رو

پرسش اساسی این است که آیا طالبان قادر خواهند بود با اصلاح سیاست‌های خود، راهی برای تعامل سازنده با جهان و جلب اعتماد مردم پیدا کنند یا خیر. تجربه پنج سال گذشته نشان می‌دهد که تکیه صرف بر ابزارهای امنیتی برای اداره کشوری با تنوع قومی و فرهنگی افغانستان، مسیری پرمخاطره است. بدون ایجاد یک ساختار سیاسی فراگیر و پاسخگو، ثبات فعلی ممکن است شکننده باقی بماند.

در نهایت، پنج سال حکمرانی طالبان ترکیبی از نظمِ تحمیلی و ناکامی در تحقق وعده‌های رفاهی و اجتماعی بوده است. آینده افغانستان در گرو تصمیماتی است که رهبران این گروه در قبال حقوق شهروندی و تعاملات بین‌المللی اتخاذ خواهند کرد.