اثرات قطعی اینترنت بر اقتصاد دیجیتال و کسب‌وکارها

به گزارش اقتصادنیوز، «از قطع اینترنت تا هوش مصنوعی ملی؛ ایران با کدام زیرساخت می‌خواهد آینده را بسازد؟» تیتر گزارش مطهره خردمندان درسایت اقتصادنیوز است. در بخشی از این گزارش آمده است؛

در حالی که توسعه هوش مصنوعی ملی به یکی از اهداف مهم فناوری تبدیل شده، آمارهای مربوط به قطعی اینترنت، آسیب کسب‌وکارهای آنلاین و کاهش پایداری ارتباطات، پرسش دیگری را مطرح می‌کند؛ آیا زیرساخت ارتباطی موجود توان پشتیبانی از آینده دیجیتال کشور را دارد؟

بر اساس داده‌های گزارش دیتاک، در یک بازه ۱۵ ماهه از فروردین ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵، کاربران ایرانی با ۱۱۶ روز محدودیت و قطعی اینترنت بین‌الملل مواجه بوده‌اند؛ دوره‌ای که نشان می‌دهد اینترنت دیگر صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت اقتصادی، آموزشی و خدماتی کشور است.

وقتی اینترنت قطع می‌شود، فقط شبکه اجتماعی از کار نمی‌افتد

قطعی اینترنت در سال‌های اخیر نشان داد وابستگی جامعه به فضای دیجیتال فراتر از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی است.

کسب‌وکارهای آنلاین، فروشگاه‌های اینترنتی، فریلنسرها، خدمات مالی و شرکت‌های فناوری برای ادامه فعالیت خود به دسترسی پایدار نیاز دارند. هر اختلال گسترده، علاوه بر کاهش فروش و درآمد، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را نیز برای فعالان این حوزه دشوار می‌کند.

این تجربه نشان داد اقتصاد دیجیتال بدون زیرساخت ارتباطی پایدار نمی‌تواند رشد کند؛ حتی اگر ایده، نیروی انسانی و سرمایه وجود داشته باشد.

فروشگاه‌های اینستاگرامی؛ اولین قربانیان خاموشی دیجیتال

یکی از بخش‌هایی که بیشترین اثر را از اختلال اینترنت گرفت، تجارت اجتماعی بود؛ هزاران کسب‌وکار کوچک و متوسط که بخش مهمی از فروش خود را از طریق شبکه‌های اجتماعی انجام می‌دهند.

بررسی‌های دیتاک از فعالیت فروشگاه‌های فارسی‌زبان اینستاگرام نشان می‌دهد پس از قطعی‌های کوتاه‌مدت، بخشی از کسب‌وکارها توان بازگشت داشتند، اما پس از یک دوره ۸۸ روزه قطعی، میزان بازگشت فعالیت‌ها کاهش پیدا کرد.

این مسئله نشان می‌دهد کسب‌وکار دیجیتال فقط به داشتن یک صفحه یا محصول وابسته نیست؛ دسترسی پایدار، اعتماد مشتری و امکان ارتباط مداوم، بخش اصلی این اکوسیستم است.

عددهایی که می‌گوید اینترنت فقط «فضای مجازی» نیست

اثر اختلال اینترنت محدود به کسب‌وکارهای آنلاین نیست و به بخش‌های مختلف اقتصاد سرایت می‌کند.

بررسی‌های اقتصادی نشان می‌دهد در دوره‌هایی که اختلال ارتباطی افزایش یافته، بخش خدمات نیز تحت فشار قرار گرفته است. کاهش فعالیت اقتصادی، افت سرمایه‌گذاری و کاهش توان تجارت دیجیتال، بخشی از پیامدهایی است که فعالان اقتصادی درباره آن هشدار داده‌اند.

این اعداد نشان می‌دهد اینترنت امروز شبیه یک زیرساخت عمومی مانند برق و حمل‌ونقل عمل می‌کند؛ زیرساختی که اختلال در آن، زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بازاری که از محدودیت اینترنت شکل گرفت

یکی از پیامدهای قابل توجه محدودیت‌های اینترنتی، شکل‌گیری بازار گسترده فیلترشکن‌هاست.

بر اساس گزارش انجمن تجارت الکترونیک تهران، بازار فیلترشکن در ایران پیش از قطعی‌های گسترده، حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.

دیتاک نیز با بررسی محتوای مرتبط با فروش فیلترشکن در کانال‌های تلگرامی، از حجم بالای توجه کاربران به این بازار خبر داده است.

این وضعیت نشان می‌دهد محدودیت دسترسی، به جای حذف نیاز کاربران، می‌تواند به ایجاد یک بازار موازی منجر شود؛ بازاری که هزینه آن به مصرف‌کننده تحمیل می‌شود.

پیام‌رسان داخلی؛ جایگزین یا انتخاب اجباری؟

یکی از اهداف سیاست‌های محدودکننده، تقویت پلتفرم‌های داخلی عنوان شده است. اما داده‌های رفتاری کاربران نشان می‌دهد افزایش استفاده از یک سرویس لزوماً به معنای پذیرش بلندمدت آن نیست.

طبق داده‌های منتشرشده، برخی پیام‌رسان‌های داخلی در دوره‌های محدودیت اینترنت با رشد تعداد کاربران فعال مواجه شدند، اما همزمان کاربران حضور خود را در چندین بستر حفظ کردند.

این موضوع نشان می‌دهد موفقیت یک پلتفرم تنها با افزایش تعداد حساب‌ها سنجیده نمی‌شود؛ کیفیت خدمات، اعتماد کاربران و تجربه کاربری نیز نقش تعیین‌کننده دارد.

تناقض بزرگ؛ هوش مصنوعی ملی بدون زیرساخت ارتباطی

توسعه هوش مصنوعی نیازمند بیش از خرید تجهیزات و ایجاد آزمایشگاه است. این فناوری به داده، ارتباط پایدار، همکاری علمی و دسترسی مستمر به اکوسیستم جهانی نیاز دارد.

کارشناسان فناوری معتقدند ساخت یک زیست‌بوم هوش مصنوعی بدون حل مسئله زیرساخت ارتباطی دشوار خواهد بود؛ زیرا پژوهشگران، برنامه‌نویسان و شرکت‌های فناوری برای توسعه محصولات خود به اتصال پایدار نیاز دارند.

حامد بیدی، کنشگر حوزه اینترنت، نیز با اشاره به این موضوع گفته است که توسعه فناوری‌های پیشرفته بدون فراهم کردن زیرساخت‌های پایه امکان‌پذیر نیست.

هشدار فعالان فناوری؛ مسئله فقط سرعت نیست

فعالان حوزه فناوری در سال‌های گذشته بارها نسبت به آثار اقتصادی اینترنت ناپایدار هشدار داده‌اند.

علی حکیم‌جوادی، رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، با اشاره به خسارت‌های اقتصادی قطعی اینترنت تأکید کرده بود که پیامدهای این وضعیت تنها محدود به زیان مالی کوتاه‌مدت نیست و می‌تواند اعتماد به اقتصاد دیجیتال و جایگاه شرکت‌های فناوری را تحت تأثیر قرار دهد.

دیگر فعالان این حوزه نیز بر یک نکته مشترک تأکید دارند؛ کسب‌وکار دیجیتال برای رشد به اینترنتی نیاز دارد که قابل پیش‌بینی و پایدار باشد.

قبل از هوش مصنوعی، مسئله اتصال باید حل شود

مسیر توسعه فناوری فقط با شعار، پروژه یا خرید تجهیزات ساخته نمی‌شود. اقتصاد دیجیتال پیش از هر چیز به زیرساختی نیاز دارد که امکان فعالیت مستمر را فراهم کند.

تجربه قطعی‌های اینترنت نشان داده مسئله اصلی تنها سرعت اتصال نیست؛ بلکه مسئله اعتماد به پایداری ارتباط است.

در نهایت، رقابت در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی نیازمند زیست‌بومی است که پژوهشگر، کسب‌وکار و کاربر بتوانند روی دسترسی پایدار به آن حساب کنند.