بررسی ایمنی ایرلاین‌های ایران؛ کدام شرکت هواپیمایی امن‌تر است؟

با توجه به خبرهایی که هر از گاهی درباره سوانح هوایی و مشکلات فنی هواپیمای ایرانی پخش می‌شود، یک ترس مبهم در گوشه ذهن همه ما شکل گرفته است. برای همین هم اکثر مسافران، در کنار قیمت بلیط، ساعت پرواز و کیفیت خدمات، یک پرسش مهم مطرح می‌کنند و آن اینکه امن ترین ایرلاین ایران کدام است؟ پاسخ به این سؤال آن‌قدرها هم ساده نیست. برای بررسی ایرلاین های مطمئن ایران باید مجموعه‌ای از اطلاعات را کنار هم گذاشت؛ از مدت فعالیت و سابقه حوادث گرفته تا نحوه مدیریت مشکلات فنی، ساختارهای ایمنی و اطلاعات مهم قابل‌ردیابی.

با در نظر گرفتن اطلاعات عمومی قابل بررسی که سازمان هوایی کشور منتشر می‌کند و آمار و ارقامی که به دست مردم می‌رسد، تا امروز شرکت‌های هواپیمایی ماهان، معراج، آوا، آتا و قشم‌ایر پنج ایرلاینی هستند که می‌توان هنگام بررسی ایمنی پرواز در ایران و انتخاب یک ایرلاین معتبر ایرانی با خیال راحت نامشان را بر زبان آورد. لازم به ذکر است هیچ حادثه مرگباری برای این شرکت‌ها گزارش نشده است.

برای انتخاب ایرلاین های مطمئن ایران چه معیارهایی از همه مهم‌تر هستند؟

پیش از معرفی شرکت‌ها، باید مشخص کنیم منظورمان از امن ترین ایرلاین ایران یا یک ایرلاین مطمئن چیست. همه می‌دانیم که صرفاً جدید بودن هواپیما، بزرگی ناوگان یا شهرت یک برند نمی‌تواند معیار مناسبی برای قضاوت باشد.

در این بررسی چند عامل در کنار هم قرار گرفته‌اند: سابقه فعالیت شرکت، رویدادها و سوانح ثبت‌شده، پیامد حوادث مهم، نحوه مدیریت مشکلات فنی و اطلاعات عمومی مربوط به وضعیت عملیاتی هواپیماها.

وجود یک نقص فنی یا حتی بازگشت اضطراری هم الزاماً به معنی کم بودن ایمنی ایرلاین نیست. در هوانوردی، تصمیم خدمه برای توقف پرواز، بازگشت به فرودگاه یا انجام فرود اضطراری می‌تواند دقیقاً بخشی از سازوکار ایمنی باشد.

موضوع مهم دیگر، مدت فعالیت است. هرچه یک ایرلاین پروازهای بیشتری انجام داده باشد، طبیعی است که تعداد بیشتری سانحه یا نقص فنی هم درباره آن ثبت شده باشد. به همین دلیل در مقایسه ایرلاین های ایران باید سابقه فعالیت هر شرکت را هم در کنار تعداد و نوع حوادث در نظر گرفت. در ادامه با در نظر گرفتن این شرط‌ها درباره امن ترین ایرلاین های ایران برایتان می‌گوییم.

شرکت هواپیمایی ماهان؛ بیش از سه دهه تجربه در عملیات هوایی

ماهان یکی از باسابقه‌ترین شرکت های هواپیمایی ایران است و بیش از سه دهه فعالیت در پروازهای داخلی و بین‌المللی دارد. همین سابقه طولانی باعث می‌شود اطلاعات عملیاتی بیشتری نیز درباره این شرکت نسبت به ایرلاین‌های جوان‌تر در دسترس باشد.

در طول این سال‌ها اتفاق‌های مختلفی برای پروازهای ماهان ثبت شده است؛ اما نکته مهم این است که رویدادهای مهم سال‌های اخیر بدون تلفات جانی پایان یافته‌اند.

برای مثال، در سال ۲۰۱۵ یک بوئینگ ۷۴۷ ماهان پس از خرابی یکی از موتورها و آسیب به بخش‌هایی از هواپیما، مجبور به بازگشت اضطراری به مهرآباد شد. این رویداد با وجود خسارت قابل‌توجه به هواپیما، تلفات جانی نداشت. همچنین در سال ۲۰۱۸ نیز یک ایرباس A300 این شرکت هنگام فرود در مهرآباد دچار برخورد قسمت انتهایی بدنه با باند شد. شاید این رویداد به‌عنوان حادثه جدی ثبت شد؛ اما پیامد انسانی نداشت.

ترکیب سابقه طولانی، حجم بسیار عملیات و داده‌های قابل بررسی باعث شده ماهان یکی از نام‌هایی باشد که در بحث امن ترین ایرلاین ایران ارزش بررسی داشته باشد.

شرکت هواپیمایی معراج؛ بیش از یک دهه فعالیت و مدیریت چند رویداد مهم

هواپیمایی معراج نیز از ایرلاین‌هایی است که بیش از یک دهه سابقه فعالیت در صنعت هوایی ایران دارد و در مسیرهای داخلی و خارجی فعالیت می‌کند. در بررسی سابقه ایرلاین های ایران، یکی از نکات مهم درباره معراج، نتیجه چند رویداد فنی ثبت‌شده آن است.

در سال ۲۰۲۲، یک ایرباس A300 معراج که با ۲۶۰ مسافر و ۱۲ خدمه قصد پرواز از تهران به استانبول را داشت، هنگام آغاز پرواز، با هشدار مربوط به سیستم ترمز مواجه شد. خدمه، پرواز را متوقف کردند و هواپیما از باند خارج شد؛ اما این اتفاق بدون تلفات یا آسیب انسانی پایان یافت.

در رویداد دیگری در سال ۲۰۲۰، یک ایرباس A320 معراج پس از مشاهده مشکل هیدرولیکی به مهرآباد بازگشت و ایمن فرود آمد. پس از تلاش مجدد برای پرواز نیز مشکل دیگری مشاهده شد و خدمه بار دیگر تصمیم به بازگشت گرفتند.

چنین اتفاقاتی نشان می‌دهد هنگام ارزیابی یک شرکت هواپیمایی معتبر نباید صرفاً تعداد مشکلات فنی را شمرد. نحوه تشخیص مشکل و تصمیم برای متوقف کردن ادامه عملیات نیز بخش مهمی از مدیریت ریسک در صنعت هوانوردی است.

در داده‌های منطقه‌ای RVSM هم چند هواپیما برای معراج ثبت شده‌اند که تعدادی از آن‌ها در آخرین اطلاعات منتشرشده وضعیت معتبر یا تحت پوشش داشته‌اند. این سابقه باعث می‌شود معراج یکی دیگر از گزینه‌ها بین ایرلاین های مطمئن ایرانی باشد.

شرکت هواپیمایی آوا؛ ایرلاین جوان اما ایمن

ایرلاین آوا در مقایسه با ماهان و معراج یک شرکت بسیار جوان‌تر است که در همین چند سال گذشته ناوگان خود را به شش فروند هواپیمای بوئینگ و ایرباس مجهز کرده است. همین تفاوت سنی نکته مهمی در مقایسه بین ایرلاین های ایران است. شاید در نگاه اول نشود سابقه چندساله آوا را مستقیماً با بیش از سه دهه فعالیت ماهان مقایسه کرد؛ اما در قیاس عددی همین چند سال گذشته، به جرئت می‌توان گفت که شرکت هواپیمایی آوا همه پروازهایش را تاکنون بدون حادثه جانی و در مراتب امنیتی عالی برگزار کرده است.

در کنار این موضوع، ایرلاین آوا یک مسیر مشخص برای گزارش‌دهی محرمانه و طرح مسائل مرتبط با ایمنی در ساختار رسمی خود ایجاد کرده است. به این ترتیب که همه کارمندان و حتی مسافران این شرکت می‌ توانند با شرکت در نظرسنجی محرمانه، به‌طور ناشناس، خطاهایی را که دیده‌اند یا احتمالشان را می‌دهند، در سامانه ثبت کنند.

گروه پشتیبانی و تیم عملیاتی آوا به‌طور مستمر گزارش‌ها را رصد و پیگیری می‌کنند و همین باعث می‌شود چیزی از چشم تیزبینشان پنهان نماند. همه آن‌هایی که متخصص این حوزه هستند، می‌دانند که وجود چنین سازوکاری اهمیت بسیار زیادی دارد؛ چرا که در صنعت هوانوردی، یکی از پایه‌های مدیریت ایمنی این است که کارکنان و افراد مرتبط بتوانند خطرها، خطاها یا مشکلات احتمالی را پیش از تبدیل شدن به یک حادثه جدی گزارش کنند.

همه هواپیماهای ناوگان ایرلاین آوا نیز در اطلاعات MIDRMA ثبت شده‌اند؛ بنابراین می‌توان با خیال راحت به این پرنده‌های آهنی اعتماد کرد. نتیجه همه این هوشمندی‌ها باعت می‌شود آوا علیرغم جوان بودن، با کمک کادر پروازی باتجربه‌ای که دارد، در فهرست ایرلاین های مطمئن ایرانی قرار می‌گیرد. پس با اطمینان می‌توان گفت که نام آوا نیز در کنار شرکت‌های باسابقه‌تر، هنگام جست‌وجو برای انتخاب پروازی مطمئن قرار می‌گیرد.

آتا؛ سابقه عملیاتی قابل توجه و مدیریت حوادث فنی

آتا نیز یکی دیگر از ایرلاین های ایران با سابقه بیش از یک دهه فعالیت است. این شرکت در طول فعالیت خود از مدل‌های مختلف هواپیما استفاده کرده و پروازهای متعددی در مسیرهای داخلی و بین‌المللی انجام داده است.

شرکت هواپیمایی آتا در سال 1404 به‌عنوان بهترین ایرلاین بدون حادثه معرفی شد؛ هر چند مانند بسیاری از ایرلاین‌های باسابقه، برای آتا نیز حوادث فنی و عملیاتی ثبت شده است. برای مثال، در سال ۲۰۱۸ یک هواپیمای MD-83 آتا در فرودگاه اصفهان با یک اتفاق جدی مرتبط با ورود به باند مواجه شد. گزارش رسمی این رویداد نشان می‌دهد هیچ پیامد انسانی یا خسارت به هواپیما ثبت نشد.

اتفاق‌های دیگری مانند خاموش شدن یک موتور حین پرواز یا بازگشت هواپیما پس از مشاهده مشکل فنی نیز در سوابق عمومی آتا دیده می‌شود که در حوادث بررسی‌شده، پرواز با فرود ایمن پایان یافته است.

داده‌های MIDRMA نیز طیف قابل توجهی از هواپیماهای آتا شامل مدل‌هایی از خانواده بوئینگ 737، MD-80 و Embraer را ثبت کرده‌اند. در آخرین اطلاعات موجود، تعدادی از این هواپیماها دارای وضعیت معتبر یا تحت پوشش در پایش ارتفاع بوده‌اند. مجموع این اطلاعات باعث می‌شود آتا نیز در بررسی انتخاب ایرلاین مناسب برای سفر و مقایسه سابقه شرکت‌های مختلف، یکی از گزینه‌های قابل بررسی باشد.

شرکت هواپیمایی قشم‌ایر؛ سابقه طولانی و مدیریت رویدادهای فنی

قشم‌ایر از شرکت‌های قدیمی صنعت هوانوردی ایران است. فعالیت این شرکت از سال ۱۳۷۲ با نام «فراز قشم» شروع شد. این شرکت در طول سال‌ها در مسیرهای داخلی و بین‌المللی پرواز داشته و از هواپیماهای مختلفی از جمله ایرباس، فوکر ۱۰۰ و آورو RJ100 استفاده کرده است.

در سوابق قشم‌ایر چند مشکل فنی و عملیاتی ثبت شده است. یکی از آن‌ها در سال ۲۰۱۵ اتفاق افتاد؛ زمانی که یک ایرباس A300 قشم‌ایر هنگام پرواز از استانبول به تهران با مشکل موتور مواجه شد و خلبانان ادامه پرواز را متوقف کردند. در همان سال، یک فوکر ۱۰۰ این شرکت نیز پس از کاهش فشار کابین در مسیر تهران به مشهد، به فرودگاه بازگشت. همچنین در سال ۲۰۲۰ نیز یک فروند Avro RJ100 قشم‌ایر در مسیر آبادان به تهران با خاموش شدن یکی از موتورها در حین پرواز مواجه شد. خدمه پس از تشخیص مشکل، هواپیما را به فرودگاه بازگرداندند.

در صنعت هوانوردی، همه این اتفاق‌ها ثابت می‌کند که واکنش خدمه به یک مشکل و تصمیم برای بازگشت یا متوقف کردن پرواز بخشی از مدیریت ایمنی محسوب می‌شود. با توجه به سابقه عملیاتی قشم‌ایر و داده‌های قابل بررسی درباره رویدادهای آن، این شرکت نیز می‌تواند در مقایسه ایرلاین های امن ایران بررسی شود.

مقایسه ۵ ایرلاین از نظر داده‌های قابل بررسی

آیا سن هواپیما تعیین می‌کند کدام ایرلاین امن‌تر است؟

یکی از اشتباه‌های رایج هنگام انتخاب ایرلاین مناسب این است که مسافر فقط به سن هواپیما توجه کند. در حالی که هواپیمای قدیمی‌تر الزاماً ناامن نبوده و هواپیمای جدید نیز به‌خودی‌خود تضمین‌کننده ایمنی نیست.

هواپیماها بر اساس ساعت پرواز، تعداد نشست و برخاست و دستورالعمل‌های مشخص تحت بازرسی و تعمیرات دوره‌ای قرار می‌گیرند. کیفیت نگهداری، آموزش خدمه، مدیریت قطعات، رعایت دستورالعمل‌ها و فرهنگ گزارش‌دهی می‌تواند تأثیر بیشتری بر ایمنی پرواز در ایران داشته باشد.

به همین دلیل، برای شناخت یک شرکت هواپیمایی معتبر بهتر است مجموعه‌ای از عوامل را در نظر گرفت و فقط به مدل یا سال ساخت هواپیما توجه نکرد.

بالاخره امن ترین ایرلاین ایران کدام است؟

اگر بخواهیم فقط بر اساس داده‌های عمومی پاسخ دهیم، نمی‌توان یک شرکت را با قطعیت، امن ترین ایرلاین ایران معرفی کرد. چنین نتیجه‌ای به داده‌های یکسان و دقیقی مانند تعداد حوادث به‌ازای هر میلیون ساعت پرواز نیاز دارد و این اطلاعات برای همه شرکت‌های ایرانی به شکل عمومی و قابل مقایسه منتشر نمی‌شود.

با توجه به تحقیقات ما، هواپیمایی ماهان سابقه طولانی‌تری دارد، شرکت هواپیمایی آوا دارای ساختار مشخص گزارش‌دهی ایمنی و مراقبت‌های دقیق دوره‌ای است و ایرلاین آتا نیز سابقه عملیاتی خوبی دارد.

در نهایت، اگر هدف پیدا کردن مطمئن ترین ایرلاین ایران باشد، بهتر است به‌جای تکیه بر یک نام یا یک شاخص، سابقه عملیاتی، نحوه مدیریت رویدادها، تعمیر و نگهداری، وضعیت هواپیما و اطلاعات رسمی منتشرشده را در کنار یکدیگر قرار داد. همین نگاه چندجانبه می‌تواند تصویر دقیق‌تری از سابقه ایرلاین های ایران و معیارهای واقعی ایمنی پرواز ارائه دهد.