پس از 30 سال تحقیق، دانشمندان توانسته‌اند اولین درمان را برای یک بیماری نادر و اغلب مرگبار مغزی ارائه دهند که آزمایشات بالینی نشان‌دهنده بهبودهای امیدوارکننده در حرکت است.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اولین داروی طراحی شده برای درمان مستقیم بیماری الکساندر، یک اختلال عصبی بسیار نادر است که به طور پیشرونده به سیستم عصبی آسیب می‌رساند و می‌تواند مرگبار باشد. این درمان، که Zanvastro نام دارد، یک پیشرفت بزرگ برای بیمارانی است که قبلاً هیچ گزینه‌ای جز مدیریت علائم خود نداشتند.
بیماری الکساندر می‌تواند در حرکت، تفکر و عملکردهای خودکار بدن مانند تنفس و ضربان قلب اختلال ایجاد کند. Zanvastro اولین و تنها درمان تایید شده برای تغییر بیماری است، به این معنی که به فرآیند بیولوژیکی اساسی مسئول بیماری به جای صرفاً تسکین اثرات آن، هدف قرار می‌دهد.
این دارو پس از بیش از سه دهه تحقیقات علمی در دانشکده دامپزشکی و مرکز وایزمن دانشگاه ویسکانسین-مدیسون به دست آمده است. بخش زیادی از این کار در آزمایشگاه آلبی مسیگ، استاد بازنشسته علوم زیستی مقایسه‌ای و مدیر سابق مرکز وایزمن انجام شده است که اکتشافات او به ایجاد این درمان کمک کرده است. شرکت Ionis Pharmaceuticals در توسعه این دارو همکاری داشته است.
آزمایشات بالینی نتایج تشویق‌کننده‌ای ارائه داد. بیماران تحت درمان با Zanvastro به طور کلی عملکرد حرکتی خود را تثبیت کرده‌اند و برخی از آنها در توانایی حرکت خود بهبود یافته‌اند.
مسیگ می‌گوید: «این روز شگفت‌انگیز و دیر منتظری برای جامعه بیماری الکساندر است.
بیماری الکساندر: یک اختلال مغزی نادر و ویرانگر
بیماری الکساندر کمتر از یک نفر در هر میلیون نفر در سراسر جهان را مبتلا می‌کند. اگرچه بسیار نادر است، اما عواقب آن می‌تواند جدی باشد و علائمی ایجاد می‌کند که به تدریج در فعالیت‌های روزمره و عملکردهای ضروری بدن اختلال ایجاد می‌کند.
افراد مبتلا به این بیماری ممکن است دچار تشنج شوند، توانایی‌های رشدی قبلی خود را از دست بدهند، در راه رفتن یا حرکت کردن دچار مشکل شوند و در صحبت کردن یا بلعیدن مشکل داشته باشند. برخی از آنها همچنین دچار فشار خطرناک بالایی در مغز می‌شوند.
این بیماری مسیر واحد و قابل پیش‌بینی‌ای ندارد. علائم ممکن است در نوزادی، کودکی یا بزرگسالی ظاهر شوند و شدت و پیشرفت آن می‌تواند بسته به زمان شروع بیماری متفاوت باشد.
دهه‌هاست که پزشکان می‌توانند مراقبت‌های حمایتی و درمان‌هایی برای تسکین علائم فردی ارائه دهند، اما داروی تایید شده‌ای برای هدف قرار دادن خود بیماری نداشته‌اند.
یک کشف غیرمنتظره علت ژنتیکی را آشکار کرد
این پیشرفت به تحقیقاتی برمی‌گردد که مسیگ با مایکل برنر، استاد بازنشسته نوروبیولوژی در دانشگاه آلاباما در بیرمنگام انجام داده است. در اواخر دهه 1990، کار آنها تغییرات ژنتیکی مسئول بیماری الکساندر را شناسایی کرد و به دانشمندان هدف بیولوژیکی خاصی برای توسعه درمان داد.
این کشف با یک نتیجه غیرمنتظره در موش‌های آزمایشگاهی آغاز شد.
مسیگ و برنر به طور ژنتیکی موش‌هایی را مهندسی کرده بودند تا مقادیر غیرمعمول بالایی از پروتئینی به نام پروتئین فیبریری گلیال (GFAP) تولید کنند. این پروتئین به طور معمول در آستروسیت‌ها یافت می‌شود، سلول‌های تخصصی که به حفظ عملکرد سالم مغز و نخاع کمک می‌کنند.
به طرز شگفت‌انگیزی، موش‌های اصلاح شده رسوبات غیرطبیعی را در سراسر مغز خود ایجاد کردند. این رسوبات در داخل آستروسیت‌ها ظاهر شدند و شباهت زیادی به ناهنجاری‌های متمایز موجود در افراد مبتلا به بیماری الکساندر داشتند.
مسیگ می‌گوید: «ما واقعاً بدون قصد، موشی ایجاد کرده بودیم که این ضایعات کلاسیک بیماری الکساندر را تولید می‌کند.
رسوبات غیرطبیعی، الیاف روزنتال نامیده می‌شوند و یکی از ویژگی‌های اصلی این اختلال است. مطالعات ژنتیکی بیشتر بر روی افراد مبتلا به بیماری الکساندر تایید کرد که جهش در ژن مسئول تولید GFAP علت اصلی است.
مسیگ توضیح می‌دهد: «این یک استراتژی واضح و خاص برای درمان فراهم کرد - پروتئین GFAP.
شناسایی علت ژنتیکی همچنین تشخیص بیماری را بسیار ساده‌تر کرد. به جای تکیه بر بیوپسی‌های تهاجمی مغز برای بررسی ناهنجاری‌های بافتی، پزشکان می‌توانند از آزمایش‌های ژنتیکی خون برای شناسایی جهش‌های مرتبط با بیماری استفاده کنند.
دانشمندان دارویی را توسعه دادند که تجمع پروتئین مضر را هدف قرار می‌دهد
هنگامی که محققان نقش GFAP را درک کردند، چالش بعدی آنها یافتن راهی برای کاهش تولید آن و جلوگیری از تجمع سطوح آسیب‌رسان پروتئین در سلول‌های مغزی بود.
مسیگ با تریسی هاگمن، استاد پژوهشی وابسته در مرکز وایزمن، همکاری کرد تا مدل‌های موش بهبود یافته‌ای از بیماری الکساندر ایجاد کند. این مدل‌ها ویژگی‌های مهم‌تری از اختلال را بازسازی کردند و به دانشمندان راهی برای بررسی درمان‌های بالقوه قبل از آزمایش آنها بر روی انسان داد.
تیم بر اساس یک ایده ساده تمرکز کرد: اگر GFAP بیش از حد به بیماری کمک می‌کند، کاهش مقدار تولید شده ممکن است به محافظت از سیستم عصبی کمک کند.
در همکاری با Ionis Pharmaceuticals، محققان فناوری به نام الیگونوکلئوتیدهای آنتی‌سنس (ASO) را دنبال کردند.
این درمان‌ها از قطعات کوچک و به طور خاص طراحی شده‌ای از مواد ژنتیکی برای مداخله در دستورالعمل‌هایی که سلول‌ها برای تولید پروتئین‌های خاص استفاده می‌کنند، استفاده می‌کنند. ASO به جای هدف قرار دادن هر پروتئین در یک سلول، می‌تواند برای کاهش تولید یک پروتئین خاص طراحی شود.
برای بیماری الکساندر، آن هدف GFAP بود.
این درمان آزمایشی در جوندگان نتایج امیدوارکننده‌ای به دست آورد و از تصمیم برای ادامه آزمایشات انسانی حمایت کرد. یک آزمایش بالینی در تابستان سال 2021 آغاز شد.
Zanvastro از همین استراتژی هدفمند استفاده می‌کند. با محدود کردن تولید GFAP، این دارو با هدف کاهش تجمع پروتئین قبل از ایجاد آسیب بیشتر است.
از آنجایی که درمان باید به سیستم عصبی مرکزی برسد، از طریق تزریق به کانال نخاعی تجویز می‌شود. یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی آموزش دیده این تزریق را هر سه ماه یکبار انجام می‌دهد.
آزمایشات بالینی نشان‌دهنده بهبود در راه رفتن و حرکت است
آزمایش انسانی شواهدی ارائه داد که کاهش GFAP می‌تواند فواید قابل توجهی برای افراد مبتلا به بیماری الکساندر داشته باشد.
شرکت Ionis Pharmaceuticals این مطالعه را در 13 سایت بالینی بین‌المللی انجام داد و 54 بیمار را برای ارزیابی ایمنی و اثربخشی درمان ثبت نام کرد.
پس از دریافت Zanvastro به مدت کمی بیش از یک سال، بیماران تحت درمان سرعت راه رفتن بهتری نسبت به بیمارانی که دارو دریافت نکرده بودند، نشان دادند.
نتایج همچنین نشان داد که درمان می‌تواند عملکرد حرکتی را تثبیت کند، که نتیجه مهمی برای یک اختلال پیشرونده است که می‌تواند به تدریج توانایی یک فرد برای حرکت مستقل را تضعیف کند. برخی از شرکت‌کنندگان در عملکرد حرکتی خود بهبود یافته‌اند.
این یافته‌ها به Zanvastro کمک کرد تا به عنوان اولین درمانی تأیید شود که فرآیند بیماری را در بیماری الکساندر تغییر می‌دهد، به جای تمرکز صرف بر تسکین علائم.
تاییدیه FDA شامل افراد مبتلا به بیماری الکساندر در تمام طیف سنی، از نوزادی تا بزرگسالی است.
انتظار می‌رود Zanvastro در هفته‌های پس از تاییدیه در ایالات متحده در دسترس باشد. دسترسی به دارو در خارج از ایالات متحده از طریق توافق‌نامه صدور مجوز بین Ionis Pharmaceuticals و Recordati، یک شرکت دارویی بزرگ مستقر در ایتالیا انجام خواهد شد.
یک سفر علمی 30 ساله امید جدیدی ارائه می‌دهد
برای مسیگ و همکارانش، این تاییدیه نتیجه بیش از 30 سال تحقیق است که از تحقیقات اولیه در مورد بیولوژی سلول‌های مغزی آغاز شده و در نهایت به درمانی برای بیماران منجر شده است.
آنچه با یک نتیجه غیرمنتظره در موش‌های اصلاح شده ژنتیکی آغاز شد، به آشکار کردن علت یک بیماری بسیار نادر، تغییر نحوه تشخیص آن و ارائه مبنایی برای توسعه دارو کمک کرد.
این دستاورد همچنین نمونه‌ای از تحقیقات ترجمه‌ای است، فرآیند تبدیل اکتشافات انجام شده در آزمایشگاه‌ها به درمان‌هایی که می‌توانند به طور مستقیم به بیماران کمک کنند.
در طول این سفر، افراد مبتلا به بیماری الکساندر و خانواده‌های آنها نقش اساسی ایفا کردند و با حمایت از تحقیقات و شرکت در مطالعات، به آن کمک کردند.
مسیگ می‌گوید: «کل برنامه تحقیقاتی بدون حمایت و مشارکت جامعه بیمار و خانواده امکان‌پذیر نبود و ما همیشه قدردان آنها خواهیم بود.
منبع: دانشگاه ویسکانسین-مدیسون
شمـا اولیـن نفـر هستـید کـه نظـر خـود را ثبـت مـی کنیـد.
🗩ثبـت نظر: