سایه سنگین لابی پیمانکاران بر سر طرح ساماندهی؛ چرا حذف شرکت‌های واسطه به حاشیه رانده شد؟

ناصر چمنی، فعال کارگری، به اشاره به اینکه در مصوبه‌ی هیئت وزیران در رابطه با طرح ساماندهی اشاره‌ای به حذف پیمانکاران نشده است، گفت: متأسفانه هر زمان بحث کار و امنیت شغلی کارگران مطرح می‌شود، مسیر طولانی طی می‌شود، اما در نهایت نتیجه‌ای که باید حاصل شود، به دست نمی‌آید. این فقط یک دلیل می‌تواند داشته باشد؛ متأسفانه قدرت سرمایه‌داران و پیمانکارانی که از دهه ۷۰ شکل گرفتند و وارد بدنه صنعت شدند، بسیار زیاد شده است.

وی ادامه داد: ما همیشه گفته‌ایم پیمانکار فقط یک واسطه است. وقتی یک مجموعه خودش تولید می‌کند و کار را انجام می‌دهد، دیگر چه نیازی به پیمانکار وجود دارد؟ کارگران باید مستقیماً با کارفرمای اصلی قرارداد ببندند.

سال‌هاست که این پیمانکاران رشد کرده‌اند، بزرگ شده‌اند و نفوذ پیدا کرده‌اند

چمنی به پیشینه‌ی طرح ساماندهی اشاره کرد و گفت: یک طرح از مجلس شروع می‌شود، چندین سال زمان می‌برد، در کمیسیون‌های مختلف بررسی می‌شود و وقتی کارگران امیدوار می‌شوند که بالاخره قرار است اتفاق مثبتی رخ دهد، ناگهان حتی اسم طرح هم تغییر می‌کند. به جای «ساماندهی کارکنان دولت»، عنوان «ساماندهی نظام پرداخت» را می‌گذارند، اما مسئله اصلی که حذف پیمانکاران بود، همچنان حل نشده باقی می‌ماند.

چمنی گفت: مگر مشکل کارگران فقط نظام پرداخت است؟ کارفرمای اصلی پول را به پیمانکار می‌دهد و پیمانکار، به عنوان واسطه، آن را به کارگر پرداخت می‌کند. حالا قرار است نظام پرداخت چه تغییری بکند؟ مسئله اصلی همان واسطه‌گری پیمانکار در تأمین نیرو و سودی بود که از این مسیر به دست می‌آورد. اگرچه باید منتظر ماند و جزییات طرح را دید اما به نظر من، مشکل آنچنان که ما انتظار داشتیم حل نشده است. انتظار کارگران این بود که با حذف پیمانکاران، امنیت شغلی افزایش پیدا کند.

این فعال کارگری بیان کرد: امروز می‌بینیم قدرت بخش پیمانکاری آن‌قدر زیاد است که می‌تواند در یک شب، نام یک طرح را تغییر دهد، بدون اینکه کوچک‌ترین خللی در منافعش ایجاد شود. متأسفانه این روند ادامه پیدا خواهد کرد و کارگران، که بخش بزرگی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهد، همچنان در تصمیم‌گیری‌های کلان سهمی نخواهند داشت.

چمنی ادامه داد: از دهه ۷۰ تاکنون، جامعه کارگری نتوانسته به مطالبه اصلی خود برسد و همچنان دستش خالی مانده است. تنها می‌توان گفت نظام سرمایه‌داری آن‌قدر قدرت دارد که حتی در فرآیند قانون‌گذاری نیز دست بالا را دارد و خیلی راحتمی‌تواند مسیر طرح‌هایی را که قرار بود به نفع کارگران باشد، تغییر دهد و همچنان نقش‌آفرینی خود را ادامه دهد.

وی با اشاره به سابقه‌ی حذف پیمانکاران در برخی بنگاه‌های تولیدی گفت: ببینید، دربرخی بنگاه‌ها تجربه‌ی حذف پیمانکار را داشتیم. در یکی از این بنگاه‌ها از روزی که پیمانکار حذف شده، هیچ‌گونه اعتراض کارگری رخ نداده است. این اقدام، هم به نفع جامعه کارگری بوده و هم به نفع مدیریت مجموعه. مدیرعامل نیز با آرامش بیشتری توانسته وظایف خود را انجام دهد و تولید بدون وقفه ادامه پیدا کرده است. به اعتقاد من، این دست تجربه‌ها می‌تواند الگوی مناسبی برای دولت باشد تا ببیند حذف پیمانکار چه آثار مثبتی در امنیت شغلی، آرامش محیط کار و افزایش بهره‌وری دارد.

چمنی در ادامه، به موضوع هزینه‌ها اشاره کرد و گفت: نگاه صرف به افزایش یا کاهش هزینه‌ها در موضوع حذف پیمانکاران، نگاه دقیقی نیست. باید هزینه‌های ناشی از اعتراضات کارگری، توقف تولید و ناامنی شغلی نیز در محاسبات لحاظ شود. در واقع باید توجه داشت که حذف پیمانکاران می‌تواند در بلندمدت به افزایش بهره‌وری و کاهش تنش‌های کاری منجر شود.

این فعال کارگری در پایان، با انتقاد از ساختار کلان تصمیم‌گیری در حوزه کارگری، گفت: کارگران همچنان در فرآیندهای کلان تصمیم‌سازی نقش مؤثری ندارد؛ مشارکت آن‌ها به رسمیت شناخته نمی‌شودو همین موضوع باعث شده مطالبات اصلی آن‌ها در طول دهه‌ها بی‌پاسخ بماند.