آصف کاپادیا: از مستندهای مرگبار تا اسکار

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از هالیوود ریپورتر، آصف کاپادیا با خلق سبک مستند متمایز خود، مسیر حرفه‌ای را برای خود رقم زد که در نهایت او را برنده اسکار کرد و در عین حال چهره‌های جاه‌طلب و تراژیکی مانند خواننده فقید ایمی واینهاوس، آیرتون سنا راننده فقید فرمول وان و دیه‌گو مارادونا، اسطوره فوتبال آرژانتین را به تصویر ‌کشید.

حالا سازنده مستندهایی چون «سنا» و «دیه‌گو مارادونا» با حضور در جلسه پرسش و پاسخ در بازار فیلم رم گفت: اگر خوش شانس باشی، می‌توانی انتخاب کنی چه چیزی بسازی!

وی با دقت تمام مسیر رسیدن به موفقیت را در ۳ پرده‌ ترسیم کرد؛ از مقدمات سفر خلاقانه او به عنوان یک مرد جوان و کوچکترین فرزند از پنج فرزند خانواده که مرحله کشف شور و اشتیاقش بود تا لحظه‌ای که جرقه‌ای در ذهنش زد و با کار کردن روی یک فیلم دانشجویی زندگی‌اش را تغییر داد.

در بخش میانی این مسیر، کاپادیا از مواجهه با امکان حفظ حرفه‌اش یاد کرد و از دوره‌ای گفت که بیشتر برای دیگران کار می‌کرد و هر کاری در صحنه ساخت فیلم انجام می‌داد و یاد می‌گرفت.

و سومین بخش از دوران حرفه‌ای او، با افزایش سن و تجربه‌اش، رسیدن به شهرت و ثروت یک هنرمند برنده جایزه اسکار است. او گفت: اگر خوش‌شانس باشی، می‌توانی انتخاب کنی چه چیزی بسازی، چه کاری انجام دهی و آنچه را می‌خواهی بگویی، زیرا اکنون داری به گذشته و آینده نگاه می‌کنی.

ساخت مستندهایی در ژانرهای مختلف

کاپادیا پیش از علاقه به ورزش، در فیلمسازی داستانی آموزش دیده بود و درک درام، او را به سمت ساخت مستندهای بلند سوق داد. جای تعجب نیست که او همچنین مستندهای معروف خود را در قالب «فیلم‌های ژانر» جای ‌دهد.

وی در این مورد گفت: «سنا» یک فیلم اکشن است. او یک قهرمان اکشن است. «ایمی» یک فیلم بالیوودی موسیقی محور است که از صدا و اشعار آهنگ‌های محبوب برای برانگیختن احساسات استفاده می‌کند و «دیه‌گو مارادونا» یک فیلم گانگستری بود.

با «سنا»، مستند بلند درباره قهرمان فرمول یک برزیلی که در سن ۳۴ سالگی در پیست کشته شد، حرفه کاپادیا به اوج خود رسید. کاپادیا در مورد استفاده از ویدیوهای اولیه که نشان می‌داد رانندگان بدون پوشش رانندگی می‌کنند، برای روایت داستان سنا درباره مبارزه با سیستم و قوانین پیست فرمول یک برای ایمنی رانندگان خودرو عنوان کرد: ایده اینکه چگونه می‌توان درام و شخصیت خلق کرد وقتی داستانی از افرادی داری که با سرعت ۳۰۰ کیلومتر در ساعت مسابقه می‌دهند، کلاه ایمنی به سر دارند و می‌آیند و می‌روند، چرا باید کسی اهمیت بدهد؟ بنابراین باید صحنه‌هایی را پیدا کنی که در آنها به شخصیت‌ها اهمیت می‌دهی.

نوارهای قبل از دوران دیجیتال، از جمله ویدیوهای خانگی، در «ایمی» و «دیه‌گو مارادونا» نیز وجود دارند. این کارگردان در مورد استفاده از فیلم‌های آرشیوی، به جای صحبت‌های مستقیم افراد، برای روایت داستان‌های مستند خود توضیح داد: یک نوار داری که کسی آن را نگه داشته و روی قفسه‌ای قرار دارد و خلاصه یک روز کسی آن را تماشا می‌کند.

«ایمی» مستند بعدی او که برنده جایزه اسکار شد و به شهرت رسید، نیز از فیلم‌های خانگی و کلیپ‌هایی از ضبط‌های استودیویی آهنگ‌ها استفاده کرد تا داستان خواننده‌ای سوپراستار را روایت کند که اعتیاد هم داشت و در نهایت به همان اندازه که آهنگ‌ها و آلبوم‌هایش خبرساز می‌شدند، زندگی خارج از صحنه‌اش هم خبرساز بود. کاپادیا حدود یک سال پس از مرگ واینهاوس، درباره اینکه چگونه به تحقیق در زندگی او پرداخت گفت: نمی‌گویم بزرگترین طرفدارش در دنیا بودم، اما موسیقی و خواندن شعرهایش را دنبال کردم.

برای وی هنگام ساخت این مستند این امر اهمیت زیادی داشت که چرا افراد نزدیک به واینهاوس در طول دوران سختی‌هایش به او اهمیتی نمی‌دادند و برای پرداختن به این سوال با کمپانی موسیقی واینهاوس و خانواده‌اش قراردادی تنظیم کرد که بر مبنای آن بتواند در حین ساخت مستندی درباره یک هنرمند مشکل‌دار اما نابغه، کنترل خلاقانه هم داشته باشد.

یکی از صحنه‌های «ایمی» صحنه ضبط دیده نشده‌ای از آهنگ کلاسیک «بازگشت به سیاهی» بود که توسط مارک رانسون گرفته شده بود و اجرای آن را در سال ۲۰۰۶ در یک استودیو نشان می‌داد. کاپادیا در مورد آن لحظه بیان کرد: او دو برداشت انجام داد، حوصله‌اش سر رفت و برگشت خانه.

کاپادیا در مستند دیگری، زندگی و دوران مارادونا بازیکن فوتبال ریزنقش آرژانتینی را که در اوج قدرت، کاپیتان تیم ملی کشورش در جام جهانی بود و اغلب به عنوان بزرگترین بازیکن فوتبال جهان شناخته می‌شود، بررسی کرد.

وی درباره جمع‌آوری سرمایه در جشنواره کن برای ساخت این مستند گفت: فیلمنامه یا چیزی شبیه به آن وجود نداشت. بنابراین یک فیلم کوتاه ساختم تا آنها متوجه شوند مستندم چیست.

پایان بخش یک مستند ۶۰ ساله

آصف کاپادیا همچنین درباره پایان دادن به مجموعه مستند «سون آپ» (بالای هفت) پس از بیش از ۶۰ سال صحبت کرد و گفت که چنین شانس‌هایی نشان می‌دهد این یک شغل رویایی است.

مجموعه «سون آپ» مستندی بود که زندگی ۱۴ فرد بریتانیایی معمولی را در طول بیش از ۶ دهه دنبال ‌کرد و قسمت آخر آن در ۲ قسمت ماه گذشته در بریتانیا پخش شد.

کاپادیا از این مستند به عنوان یکی از مهم‌ترین سریال‌های تلویزیونی ساخته شده در بریتانیا یاد کرد و گفت: هیچ چیز مانند آن وجود ندارد. این سریال به انسانیت و زندگی می‌پردازد. آدم‌های واقعی. آدم‌های معمولی.

ساخت این مستندها از سال ۱۹۶۴ شروع شد و زندگی ۱۰ پسر و چهار دختر در انگلستان را که همگی در آن زمان ۷ ساله بودند به تصویر کشید. سپس دوربین‌ها هر ۷ سال یکبار، دوباره به سراغ این گروه ‌رفتند تا سفرشان را از کودکی به نوجوانی، به بزرگسالی، در مسیر یافتن شغل، ازدواج، طلاق، فرزندپروری، سوگواری و موارد دیگر ترسیم کنند.

این سریال مستند که طولانی‌ترین سریال مستند ساخته شده تاکنون است، در ۱۵۷ کشور از جمله آمریکا، کانادا، ژاپن، چین، استرالیا و فرانسه پخش شده و در حالی که تمام قسمت‌های آن به جز قسمت اول توسط مایکل آپتد کارگردانی شده‌است، با درگذشت وی در سال ۲۰۲۱، مسئولیت کارگردانی قسمت آخر بر عهده کاپادیا قرار گرفت.

این مستندساز درباره این کار گفت: مثل این بود که کاری را که کسی شروع کرده بود، تمام کنی، فقط باید حلقه را ببندی. برای همین این یک شغل رویایی است.

کاپادیا با بیان داستان چگونگی قرار گرفتنش در راس فصل آخر، از این یاد کرد که در خانه‌شان در شمال لندن، در حالی که با والدین و خواهر و برادرانش دور تلویزیون جمع شده بود، بزرگ شد و این سریال نمادین را تماشا می‌کرد. وی افزود: بعد بیش از چهار دهه گذشت و کسی درِ دفترم را زد و گفت: «تو آصف هستی؟» گفتم «بله». پرسید «تو «سنا» را ساختی؟» گفتم «بله»، پرسید: «به ساخت فیلم «سون آپ» علاقه داری؟»

کارگردان پوزخندی زد و گفت: سرم شلوغ بود و داشتم روی چیزهای دیگری کار می‌کردم، اما هیچ راهی برای نه گفتن وجود نداشت. این خود رویا بود!

در نهایت این کارگردان فیلم‌هایی از ۱۴ شخصیتی را که ۶۳ سال از آنها فیلمبرداری شده بود همراه فیلم‌هایی از خود آپتد، در فیلم گنجاند. کاپادیا در این باره عنوان کرد: من او را هم به یک شخصیت تبدیل کردم، چون به نوعی به ماهیت فیلمسازی و مستندسازی نگاه می‌کنم، که این مجموعه به نوعی آن را خلق کرده است.