ارزش متفاوت پول در ذهن افراد: تاثیر حسابداری ذهنی بر تصمیمات مالی

نتایج پژوهشی نشان داد افراد در تصمیم‌گیری‌های مالی همیشه بر اساس محاسبات اقتصادی عمل نمی‌کنند، بلکه برداشت ذهنی آنان از پول نیز بر انتخاب‌هایشان تاثیر می‌گذارد. این پدیده در روان‌شناسی «حسابداری ذهنی» نامیده می‌شود.

بر اساس این مفهوم، افراد پول خود را بر اساس کاربرد آن، مانند پرداخت اجاره، خرید موادغذایی یا پس‌انداز برای سفر، در دسته‌های جداگانه قرار می‌دهند. این روش می‌تواند به مدیریت هزینه‌ها کمک کند، اما گاهی باعث می‌شود افراد درباره مبالغ یکسان، تصمیم‌های متفاوتی بگیرند.

در یکی از آزمایش‌های این پژوهش، شرکت‌کنندگان باید تصمیم می‌گرفتند که آیا برای خرید یک وسیله به قیمت پنج دلار تخفیف، ۲۰ دقیقه مسیر را طی کنند یا خیر. در این آزمایش، تمایل افراد به طی کردن این مسیر زمانی بیشتر بود که تخفیف به کالای ارزان‌تر تعلق می‌گرفت، اما میزان صرفه‌جویی و زمان سفر در هر دو حالت یکسان بود.

در آزمایشی دیگر، از شرکت‌کنندگان پرسیده شد: «آیا پس از گم‌کردن یک بلیت ۴۰ دلاری، حاضرند دوباره برای خرید بلیت همان رویداد هزینه کنند یا خیر؟». نتایج نشان داد افراد پس از گم کردن بلیت، تمایل کمتری به خرید مجدد آن داشتند. در مقابل، گم کردن ۴۰ دلار پول نقد مانع خرید بلیت نمی‌شد، زیرا افراد ممکن بود هزینه بلیت ازدست‌رفته را بخشی از مخارج تفریحی خود به حساب آورند.

همچنین، در آزمایشی درباره عضویت در باشگاه ورزشی مشخص شد، افراد هزینه یک جلسه ازدست‌رفته را زمانی متفاوت ارزیابی می‌کنند که مبلغ هر جلسه را جداگانه بپردازند یا هزینه یک سال عضویت را از پیش پرداخت کرده باشند.

شرکت‌کنندگان به هفت مجموعه پرسش درباره تصمیم‌گیری‌های مالی پاسخ دادند و مبالغ متناسب با شرایط اقتصادی و درآمد خانوار‌ها در کشور‌های مختلف تنظیم شد. نتایج نشان داد از مجموع ۱۴۷ نتیجه بررسی‌شده در کشور‌های مختلف، ۱۳۳ مورد، معادل ۹۰.۵ درصد، با یافته‌های پژوهش‌های پیشین مطابقت داشتند. همچنین، هر هفت الگوی مورد بررسی در تحلیل ترکیبی نتایج کشور‌ها مشاهده شد. با این حال، شدت این تاثیر‌ها در کشور‌های مختلف یکسان نبود و اثر مربوط به گم کردن بلیت در ۱۵ کشور از ۲۱ کشور به‌وضوح مشاهده شد.

پژوهشگران همچنین دریافتند که سن، سطح تحصیلات، درآمد خانوار و دانش پایه مالی، ارتباط مشخصی با شدت این رفتار‌ها نداشتند و اثر «حسابداری ذهنی» در کشور‌های ثروتمندتر عموما قوی‌تر بود.

این یافته به معنای اثبات رابطه علت و معلولی میان ثروت کشور‌ها و «حسابداری ذهنی» نیست. این پدیده می‌تواند در تصمیم‌های مالی مرتبط با سلامت نیز نقش داشته باشد. برای مثال، افرادی که بودجه مشخصی را برای هزینه‌های درمانی کنار می‌گذارند، ممکن است با نزدیک شدن به پایان مهلت استفاده از آن، تمایل بیشتری به خرج کردن این پول پیدا کنند. حتی اگر خرید موردنظر در زمان دیگری ضروری نباشد.

پژوهشگران تاکید کردند: این بررسی بر تصمیم‌های فرضی متمرکز بوده و رفتار واقعی افراد هنگام خرید را بررسی نکرده است.

بر اساس گزارش سایت ارث، در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که ارزش ذهنی پول همیشه با ارزش واقعی آن یکسان نیست و نحوه دسته‌بندی هزینه‌ها می‌تواند بر تصمیم‌های مالی روزمره تاثیر بگذارد. موضوعی که در طراحی ابزار‌های مدیریت مالی و برنامه‌های کمک به تصمیم‌گیری اقتصادی باید مورد توجه قرار گیرد.

نتایج این پژوهش در نشریه Consumer Research منتشر شده است.

منبع: ایسنا