تروئیکای اروپا با ابتکار دو مرحله‌ای به دنبال پایان جنگ ایران و آمریکا

"ارم‌نیوز" پايگاه خبری امارات متحده عربی گزارش داد آلمان، فرانسه و بریتانیا در حال آماده‌سازی طرحی جامع برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا هستند؛ طرحی که با حل‌وفصل اختلافات درباره تنگه هرمز و محاصره ایران آغاز می‌شود و در ادامه، مذاکرات هسته‌ای، کاهش تحریم‌ها و تعیین تکلیف دارایی‌های مسدودشده ایران را در بر می‌گیرد.

به گزارش عصر ایران، ارم‌نیوز نوشت: سه کشور اروپایی قصد دارند در مرحله نخست، نقش تضمین‌کننده را در دستیابی به توافقی موقت میان تهران و واشنگتن ایفا کنند. این مرحله بر بازگشایی تنگه هرمز و رفع بخشی از محاصره ایران متمرکز خواهد بود تا زمینه لازم برای عبور از بی‌اعتمادی متقابل و آغاز روندی مبتنی بر امتیازدهی دو طرف فراهم شود.

منابع دیپلماتیک به ارم‌نیوز گفته‌اند که این توافق اولیه قرار است ماهیتی انتقالی داشته باشد و مسیر را برای ورود به مذاکرات گسترده‌تر هموار کند.

مرحله دوم؛ مذاکرات هسته‌ای در برابر کاهش تحریم‌ها

بر اساس چارچوب پیشنهادی، پس از دستیابی به توافق اولیه درباره تنگه هرمز و محاصره، مرحله دوم ابتکار اروپایی آغاز خواهد شد. این مرحله شامل مذاکرات درباره یک توافق جامع هسته‌ای، کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم بر اساس جدول زمانی مشخص و اعمال نظارت بین‌المللی بر تأسیسات هسته‌ای ایران است.

به نوشته ارم‌نیوز، تأسیساتی که باید تحت نظارت قرار گیرند، بر اساس این طرح از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تعیین خواهند شد.

در مقابل اقدامات هسته‌ای ایران، بخشی از تحریم‌ها علیه این کشور کاهش خواهد یافت و محاصره نیز به‌طور کامل برچیده خواهد شد. موضوع دارایی‌های مسدودشده ایران نیز از دیگر محورهای مورد مذاکره خواهد بود.

منابع اروپایی تأکید کرده‌اند که سازوکار توافق احتمالی بر مبنای اصول و چارچوب توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، تدوین خواهد شد؛ توافقی که دونالد ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.

تلاش اروپا برای بازگشت به روند مذاکرات

این ابتکار در شرایطی مطرح شده است که کشورهای اروپایی در پی احیای نقش خود در روند دیپلماتیک مرتبط با ایران هستند.

یک منبع دیپلماتیک فرانسوی به ارم‌نیوز گفته است که پاریس، برلین و لندن معتقدند تعدد اختلافات میان تهران و واشنگتن، دستیابی به راه‌حل را دشوار کرده است. از این رو، به اعتقاد آنها، مسائل مربوط به تنگه هرمز و محاصره باید از کانون مناقشه خارج شود تا دو طرف بتوانند بر موضوع اصلی مذاکرات، یعنی پرونده هسته‌ای، تمرکز کنند.

این منبع افزود که طرح پیشنهادی اروپا در پی ایجاد سازوکاری است که علاوه بر محدودیت‌های هسته‌ای و نظارت بین‌المللی، امکان رسیدگی به سایر اختلافات تهران و واشنگتن را نیز فراهم کند.

یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که آلمان، فرانسه و بریتانیا آمادگی دارند برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای با تهران مذاکره کنند.

با این حال، منابع دیپلماتیک اروپایی تأکید کرده‌اند که زمان اعلام رسمی ابتکار جدید به نتیجه رایزنی‌های این سه کشور با واشنگتن و تهران و موافقت دو طرف با چارچوب کلی طرح بستگی دارد.

تردید درباره موافقت ترامپ با میانجی‌گری اروپا

در بخش دیگری از گزارش ارم‌نیوز، یک مشاور سابق کمیته روابط خارجی پارلمان آلمان درباره احتمال مخالفت دونالد ترامپ با نقش‌آفرینی اروپا در مذاکرات ابراز تردید کرده است.

به گفته این مشاور سابق، ترامپ ممکن است میانجی‌گری قدرتمند اروپا را نپذیرد؛ زیرا پذیرش چنین نقشی می‌تواند از نظر سیاسی به معنای اذعان به ناکامی سیاست پیشین واشنگتن در قبال توافق هسته‌ای ایران تلقی شود.

این منبع همچنین معتقد است که ترامپ نمی‌خواهد میانجی‌گری اروپا به عاملی برای تضعیف جایگاه سیاست خارجی آمریکا تبدیل شود یا بر محاسبات واشنگتن در پرونده جنگ اوکراین و روابط این کشور با روسیه تأثیر بگذارد.

این ارزیابی، دیدگاه یک مشاور سابق پارلمان آلمان است و به معنای اعلام رسمی مخالفت دولت آمریکا با ابتکار مورد اشاره نیست.

برجام؛ مبنای پیشنهادی برای توافق جدید

توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، که با مشارکت ایران و گروه ۱+۵ به دست آمد، محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای ایران در نظر گرفته بود. از جمله، سقف غنی‌سازی اورانیوم در این توافق ۳.۶۷ درصد تعیین شده بود و محدودیت‌هایی نیز برای تعداد سانتریفیوژهای فعال در تأسیسات نطنز در نظر گرفته شده بود.

در مقابل، اجرای تعهدات هسته‌ای ایران زمینه لغو یا تعلیق بخشی از تحریم‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای را فراهم می‌کرد و امکان گسترش مبادلات تجاری، مالی و نفتی ایران را افزایش می‌داد.

بر اساس گزارش ارم‌نیوز، ابتکار جدید اروپا قرار است از اصول و سازوکارهای آن توافق برای طراحی چارچوبی تازه استفاده کند؛ هرچند جزئیات نهایی این سازوکار و میزان تعهدات احتمالی طرفین هنوز اعلام نشده است.

نگرانی اروپا از گسترش جنگ و افزایش قیمت انرژی

محمد ابوالعینین، پژوهشگر مسائل راهبردی، به ارم‌نیوز گفته است که موفقیت ابتکار اروپا به میزان نفوذ دیپلماتیک سه کشور بر تهران و واشنگتن و توانایی آنها برای تبدیل رایزنی‌ها به مذاکرات عملی بستگی دارد.

به ارزیابی او، اگر تلاش اروپا صرفاً در سطح دیپلماسی سنتی باقی بماند، احتمال تغییر جدی در روند بحران محدود خواهد بود. اما اگر سه کشور بتوانند سازوکاری مؤثر برای مذاکره و اجرای توافق ایجاد کنند، ابتکار آنها ممکن است به کاهش تنش‌ها کمک کند.

ابوالعینین همچنین تأکید کرده است که کشورهای اروپایی از پیامدهای اقتصادی تقابل ایران و آمریکا، به‌ویژه افزایش قیمت انرژی، متضرر می‌شوند و به همین دلیل انگیزه دارند از تشدید بیشتر بحران جلوگیری کنند.

او در عین حال هشدار داده است که افزایش تحرکات نظامی در منطقه و نشانه‌های تشدید تنش می‌تواند فرصت دیپلماسی را محدود کند.

این پژوهشگر در پایان خاطرنشان کرده است که موفقیت طرح پیشنهادی به واکنش تهران و واشنگتن و میزان آمادگی آنها برای پذیرش راه‌حل‌های دیپلماتیک بستگی دارد.

جمع‌بندی:

ابتکار پیشنهادی تروئیکای اروپا بر تفکیک بحران به دو مرحله استوار است: ابتدا دستیابی به توافقی موقت درباره تنگه هرمز و محاصره، سپس ورود به مذاکرات جامع هسته‌ای در برابر کاهش تحریم‌ها و رسیدگی به دارایی‌های مسدودشده ایران. با این حال، این طرح هنوز در مرحله رایزنی قرار دارد و تحقق آن به موافقت ایران و آمریکا و توانایی کشورهای اروپایی برای ایفای نقش مؤثر در مذاکرات وابسته است.