زیرساخت‌های ارتباطی در آستانه فرسایش؛ نیاز به اصلاح تعرفه‌ها

عصر ایران- رئیس کمیسیون اینترنت نصر کشور با هشدار نسبت به توقف سرمایه‌گذاری در صنعت تلکام، معتقد است پافشاری بر اقتصاد نسل قدیم، بهای سنگینی معادل عقب‌ماندگی تکنولوژیک کشور به همراه خواهد داشت.

سید محمدعلی شریفی الحسینی، رئیس کمیسیون اینترنت و خدمات فضای مجازی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور (نصر)، در گفت‌وگو با «عصر ایران» به بررسی چالش‌های بنیادین اقتصاد پهنای باند و زیرساخت‌های ارتباطی کشور پرداخت. وی با هشدار نسبت به پیامدهای بلندمدت سرکوب تعرفه‌ها، تاکید کرد که تداوم روند فعلی و بی‌توجهی به شکاف عمیق میان هزینه‌های ارزی و درآمدهای ریالی اپراتورها، شبکه ارتباطی ایران را با خطر فرسایش تدریجی و عقب‌ماندگی تکنولوژیک مواجه ساخته است.

شریفی الحسینی در ابتدای این گفت‌وگو، با اشاره به یک واقعیت ساده اما فراموش‌شده در تصمیم‌گیری‌های کلان حوزه فناوری اطلاعات گفت: در صنعت ارتباطات یک اصل بنیادین وجود دارد؛ شبکه با تعرفه اداره می‌شود، اما هزینه‌های نگهداری و توسعه آن همواره با تورم و نرخ ارز حرکت می‌کند. اپراتورهای ما برای توسعه شبکه، ناچارند تجهیزات سخت‌افزاری و زیرساختی را عمدتا با هزینه‌های دلاری خریداری کنند، در حالی که بخش اصلی و عمده درآمد آنها به صورت ریالی تامین می‌شود.

وی افزود: این تناقض ساختاری به این معناست که وقتی قیمت تجهیزات، حامل‌های انرژی، دستمزد نیروی انسانی متخصص، هزینه‌های نگهداری، لایسنس‌های نرم‌افزاری و قطعات یدکی به شدت بالا می‌رود، اما تعرفه خدمات برای سال‌های متمادی تقریبا ثابت نگه داشته می‌شود، فاصله میان هزینه واقعی نگهداری و توسعه شبکه با درآمد حاصل از آن، روز به روز عمیق‌تر می‌شود. نتیجه این معادله نابرابر نیز کاملا روشن است: کاهش شدید سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی کشور.

سرکوب مصنوعی قیمت‌ها و پیری پنهان شبکه

رئیس کمیسیون اینترنت نصر کشور در ادامه به ماهیت متفاوت صنعت تلکام نسبت به سایر کسب‌وکارها اشاره کرد و اظهار داشت: شبکه مخابراتی و ارتباطی چیزی نیست که بتوان توسعه آن را یک یا چند سال متوقف کرد و سپس بدون پرداخت هزینه‌های گزاف به مسیر قبلی بازگشت. تجهیزات شبکه دارای عمر مفیدی هستند، ظرفیت‌ها به سرعت توسط کاربران مصرف می‌شوند و فناوری‌های جهانی با شتابی خیره‌کننده تغییر می‌کنند. اگر نرخ توسعه زیرساخت در کشور ما از نرخ استهلاک تجهیزات عقب بیفتد، شبکه ارتباطی به‌تدریج از یک زیرساخت پویا و در حال توسعه، به یک ساختار در حال فرسایش تبدیل می‌شود.

وی با بیان یک تمثیل قابل تامل گفت: شاید کیفیت اینترنت در یک روز یا یک هفته به‌طور ناگهانی سقوط نکند، اما واقعیت این است که کیفیت شبکه می‌تواند آرام‌آرام و به صورت نامحسوس پیر شود و کارایی خود را از دست بدهد.

شریفی الحسینی نقطه بحرانی این روند را سیاست «سرکوب قیمت» دانست و تصریح کرد: پایین نگه داشتن مصنوعی تعرفه‌های اینترنت و خدمات ارتباطی، شاید در کوتاه‌مدت برای مصرف‌کننده نهایی جذاب به نظر برسد، اما در بلندمدت اگر مدل اقتصادی اپراتورها از توجیه خارج شود، هزینه این سیاست را همان مصرف‌کننده پرداخت خواهد کرد. این هزینه به شکل کاهش کیفیت خدمات، توقف توسعه شبکه، افزایش قطعی‌ها و اختلالات، و در نهایت عقب‌ماندن کشور از فناوری‌های روز دنیا خود را نشان خواهد داد. واقعیت تلکام این است که ما نمی‌توانیم از شبکه نسل جدید، کیفیت نسل جدید و ظرفیت نسل جدید انتظار داشته باشیم، اما همچنان بخواهیم با اقتصاد و تعرفه‌های نسل قدیم برای آن تصمیم‌گیری کنیم.

سرمایه‌گذاری نکردن امروز، عقب‌ماندگی فرداست

رئیس کمیسیون اینترنت نصر کشور با تشریح نیازهای فنی اپراتورها خاطرنشان کرد: امروزه توسعه فناوری‌هایی مانند اینترنت نسل پنجم (5G)، توسعه شبکه فیبر نوری، گسترش دیتاسنترها، ارتقای شبکه‌های انتقال و ایجاد زیرساخت‌های ابری، نیازمند سرمایه‌گذاری کلان و مستمر است. این سرمایه‌گذاری صرفا محدود به خرید تجهیزات اولیه نیست و هزینه‌های جاری مانند تامین انرژی، اجاره سایت‌ها، حفظ نیروی متخصص، نگهداری دوره‌ای، تامین قطعات یدکی، به‌روزرسانی نرم‌افزارها، امنیت سایبری و پشتیبانی نیز هر سال با شیب تندی افزایش پیدا می‌کند. بنابراین، بحث اصلاح تعرفه اینترنت و مکالمه نباید با برچسب گران شدن خدمات تقلیل داده شود، چراکه مسئله اصلی، تضمین بقا و اقتصاد پایدار شبکه است.

شریفی الحسینی درباره راهکار برون‌رفت از این وضعیت به عصر ایران گفت: اصلاح تعرفه‌ها باید کاملا هوشمندانه باشد. ما نه به دنبال افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها بدون توجه به قدرت خرید مردم هستیم، و نه موافق تثبیت دستوری قیمت‌ها که اقتصاد اپراتورها را تضعیف می‌کند. راهکار درست، ایجاد یک مدل تعرفه‌ای شفاف، منطقی و قابل پیش‌بینی است؛ مدلی که در آن هم از حقوق مصرف‌کننده حمایت شود و هم به اپراتورها این اجازه را بدهد که بتوانند برای چند سال آینده با اطمینان برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری کنند. سرمایه‌گذار وقتی چشم‌انداز روشنی از درآمدهای آینده خود نداشته باشد، اولین چیزی که متوقف می‌کند، طرح‌های توسعه‌ای است و آخرین چیزی که می‌تواند متوقف کند، هزینه‌های جاری شبکه است.

وی در پایان این گفت‌وگو با طرح یک پرسش کلیدی سخنان خود را جمع‌بندی کرد: آیا ما می‌خواهیم اینترنتی ارزان داشته باشیم یا اینترنتی که بتواند سال‌به‌سال توسعه پیدا کند؟ پاسخ درست البته «هر دو» است؛ اما رسیدن به هر دو، بدون اصلاح اقتصاد صنعت ارتباطات ممکن نیست. اگر امروز اجازه ندهیم تعرفه‌ها متناسب با واقعیت‌های اقتصادی اصلاح شوند، فردا برای جبران این عقب‌ماندگی باید چندین برابر هزینه کنیم. در صنعتی که فناوری هر روز در آن به جلو می‌رود، چیزی که امروز روی آن سرمایه‌گذاری نمی‌کنیم صرفا یک ظرفیت از دست‌رفته نیست و یک سال عقب‌ماندگی فناوری است؛ و عقب ماندن در این فضا، یعنی عقب‌ماندن از آینده.