فراموشی دست‌خط در عصر هوش مصنوعی: تاثیر بر مغز چیست؟

زندگی در عصر دیجیتال شیوه نوشتن را تغییر داده است. نامه‌های دست‌نویس جای خود را به پیام‌های متنی داده‌اند و نسل Z بدون نیاز جدی به نوشتن با دست بزرگ می‌شود. در کنار این روند، بخشی از کاربران برای نوشتن به هوش مصنوعی تکیه می‌کنند، در حالی که پژوهش‌های متعدد نشان می‌دهند استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند به خستگی مغز و تضعیف مهارت‌های ذهنی منجر شود.

مغز هنگام نوشتن چه می‌کند؟

پژوهشی در مجله «Frontiers in Psychology» بررسی کرده است نوشتن با دست و تایپ با کیبورد چه تأثیری بر مغز دارند. پژوهشگران با الکتروانسفالوگرام (EEG) فعالیت مغز شرکت‌کنندگان را هنگام انجام وظایف نوشتاری ثبت کردند. این پژوهش در دانشگاه علوم و فناوری نروژ (NTNU) انجام شده و نتایج آن نشان می‌دهد نوشتن با دست مناطق بیشتری از مغز را درگیر می‌کند، ارتباطات مغزی را بهبود می‌دهد و مسیرهای عصبی را تقویت می‌کند.

جزئیات آزمایش

در این مطالعه، ۴۰ دانشجوی دانشگاه شرکت کردند و داده‌های باکیفیت ۳۶ نفر از آن‌ها تحلیل شد. روی سر هر شرکت‌کننده شبکه‌ای با ۲۵۶ حسگر EEG قرار گرفت. کار نخست نوشتن کلمات با قلم دیجیتال و کار دوم تایپ همان نوع کلمات روی کیبورد بود.



هنگام نوشتن با دست، فعالیت مغزی در نواحی آهیانه‌ای و مرکزی بیشتر بود و امواج تتا و آلفا نیز شدت بیشتری داشتند. امواج تتا (حدود ۳.۵ تا ۷.۵ هرتز) با حافظه کاری و پردازش اطلاعات جدید مرتبط‌اند و امواج آلفا (حدود ۸ تا ۱۲.۵ هرتز) به حافظه بلندمدت و توجه ربط دارند.



پژوهشگران این تفاوت را ناشی از پیچیدگی دست‌نویسی می‌دانند. در نوشتن با دست، مغز باید شکل حرف را به یاد آورد، حرکت دست و مچ را هماهنگ کند، قلم را کنترل کند و نتیجه را بسنجد. در تایپ، فقط فشردن یک کلید و تأیید نتیجه روی صفحه لازم است. تیم نروژی پیش‌تر نیز در پژوهشی با ۲۰ دانشجو نشان داده بود ترسیم با دست فعالیت مغزی بیشتری نسبت به تایپ ایجاد می‌کند.

قلم دیجیتال هم کافی است

نکته جالب این است که شرکت‌کنندگان از قلم دیجیتال استفاده می‌کردند. یعنی لزوماً نوشتن روی کاغذ فیزیکی سودمند نیست؛ آنچه اهمیت دارد، حرکت ظریف و هماهنگ دست است. با این حال، ابزارهای دیجیتال در مجموع می‌توانند خطراتی برای سلامت مغز داشته باشند. برخی مطالعات حتی نشان داده‌اند قطع اینترنت گوشی هوشمند و پرهیز از مرور بی‌پایان می‌تواند پیری مغز را تا سال‌ها به عقب برگرداند.

پژوهش دیگری در همین مسیر

مقاله‌ای در مجله‌ای نوردیک نیز به مهارت دست‌نویسی در عصر دیجیتال پرداخته است. این مقاله یادآور می‌شود کلاس‌های درس بیش از پیش به یادگیری دیجیتال و فناوری تکیه کرده‌اند و نویسندگان نگران از بین رفتن مهارت دست‌نویسی و فعالیت مغزی مرتبط با آن هستند. به گفته آنان، اهمیت نوشتن با دست به حفظ یک مهارت محدود نمی‌شود و املا و خواندن را نیز دربر می‌گیرد؛ دو توانایی ضروری برای ارتباطات روزمره.



این موضوع با توجه به روند مدارس جالب است. آنچه در دوران همه‌گیری برای آموزش از راه دور ضروری بود، اکنون به پیش‌فرض کلاس‌ها تبدیل شده است. در مقابل، برخی معلمان خواستار بازگشت مداد و کاغذ به مدارس‌اند و یافته‌های علمی از این خواسته حمایت می‌کند.

توصیه پژوهشگران

به گزارش مقاله منتشرشده در Frontiers in Psychology، نویسندگان آن، رود ون در ویل و اودری ون در میر، بر پیامدهای این یافته‌ها برای کلاس درس تأکید می‌کنند. اگر می‌خواهید مغزتان در طول زندگی سالم و فعال بماند، بیشتر با دست بنویسید و از صفحه‌نمایش کمتر استفاده کنید. پژوهش‌ها همچنین از اثر مثبت ویتامین D بر سلامت مغز خبر می‌دهند؛ پس گذراندن زمان بیشتر در فضای باز و زیر نور آفتاب، افزون بر استراحت از دستگاه‌های دیجیتال، می‌تواند به سلامت ذهن کمک کند.