لزوم قانون جامع برای سلامت روان کارکنان

وی با اشاره به تفاوت ابزارهای سنجش سلامت روان با سایر حوزه‌ها، افزود: در فشار خون، مشکلات چشمی یا شنوایی، ابزارهایی داریم که فرد تست می‌دهد و نتیجه مشخص می‌شود؛ اما درباره سلامت روان، ابزار اصلی ما اطلاعاتی است که خود فرد به ما می‌دهد. ممکن است روش‌هایی مانند نقشه‌برداری از مغز مطرح شود، اما واقعیت این است که این روش‌ها جنبه علمی قوی ندارند. اول و آخر، ما نیازمند این هستیم که خود فرد یا نزدیکانش وضعیت او را گزارش دهند تا یک متخصص بتواند تصمیم بگیرد که آیا فرد دچار مشکل سلامت روان هست یا نه.

شالبافان در پاسخ به این پرسش که آیا کارمندی که دچار اضطراب یا افسردگی است، جرات طرح آن را دارد یا نه، تصریح کرد: این موضوع کاملاً به رویکرد کارفرمایان برمی‌گردد. فرد باید مطمئن شود که هدف غربالگری، کمک به اوست، نه برچسب یا آسیب زدن. در وزارت بهداشت، پس از بحران‌های اخیر، یک غربالگری گسترده برای کادر سلامت انجام دادیم که هدف آن این بود که با چند سوال ساده و بی‌نام، خود کادر سلامت متوجه شوند آیا در حدی مشکل دارند که نیاز به مراجعه تخصصی داشته باشند یا نه.

وی افزود: بسیاری از افراد نمی‌دانند که اضطراب یا بی‌خوابی‌شان غیرطبیعی است. وقتی وارد یک غربالگری علمی می‌شوند، به آن‌ها هشدار داده می‌شود که باید حتماً مراجعه تخصصی داشته باشند. ممکن است فرد مایل باشد خودش انتخاب کند که کجا برود؛ ما این روزها پیشنهاد می‌کنیم که افراد مایل می‌توانند با خط ۱۹۰ تماس بگیرند که از میانه جنگ تاکنون، از هشت صبح تا دوازده شب فعال است.

مدیرکل دفتر سلامت روانی وزارت بهداشت با تأکید بر لزوم کاهش انگ و قضاوت در محیط‌های کاری، خاطرنشان کرد: به همه کارفرمایان توصیه می‌کنیم فضایی در محیط کار ایجاد کنند که افراد بدون ترس از برچسب یا قضاوت، مشکلات خود را ابراز و حمایت دریافت کنند. این حمایت می‌تواند در قالب خوداظهاری بی‌نام یا ایجاد فضایی برای مراجعه باشد. بسیاری از همکاران ما در کادر سلامت مایل بودند که خدمات روانشناختی را در همان محیط کار دریافت کنند و این امکان برای آن‌ها فراهم شد.

وی در پاسخ به نگرانی درباره احتمال از دست دادن شغل پس از اعلام مشکل روانی، گفت: باید ابتدا، اطمینان ایجاد شود که هدف، کمک به فرد است. تقریباً اکثریت قریب‌به‌اتفاق مشکلات روانپزشکی با یک درمان ساده، چه دارویی و چه غیردارویی، فرد را به محیط کار برمی‌گرداند و هیچ منعی برای انجام وظایف ایجاد نمی‌کند. اتفاقاً این رویکرد باعث می‌شود نیرویی که دچار مشکل شده، مشکلش حل شود و به بهره‌وری محیط کار نیز افزوده شود.

شالبافان با اشاره به هزینه‌های خدمات سلامت روان، اظهار داشت: درمان مشکلات سلامت روان اصلاً گران‌قیمت نیست. اگر کسی درمان‌های گران‌قیمت پیشنهاد می‌کند، مردم باید بدانند گزینه‌های جایگزین زیادی وجود دارد. افراد می‌توانند با ۱۹۰ تماس بگیرند و به‌صورت رایگان با روانشناسانی که حداقل فوق‌لیسانس روانشناسی دارند صحبت کنند. روانپزشکان و اساتید دانشگاه نیز ناظر بر عملکرد همکاران ما هستند و پاسخگوی سوالات آن‌ها هستند.

وی افزود: جدا از این، فرد می‌تواند به نزدیک‌ترین مرکز خدمات جامعه سلامت محل زندگی خود مراجعه کند. در کشور ما حدود پنج هزار مرکز وجود دارد که روانشناس مستقر در آنها به‌صورت رایگان خدمات اولیه مانند مدیریت استرس، آموزش فرزندپروری، مهارت‌های زندگی و تاب‌آوری ارائه می‌دهد. اگر فرد نیاز به خدمات تخصصی‌تر داشته باشد، به مرکز «سراج» ارجاع می‌شود. مرکز سراج مختص سلامت روانی و اجتماعی است و در کشور ۱۴۸ مرکز داریم که تقریباً همه استان‌ها آن را دارند.

شالبافان در پایان با تأکید بر لزوم اصلاح قوانین، گفت: قانون کار ماده ۹۲ فقط به معاینات جسمی اشاره دارد و سلامت روان در آن دیده نشده است. ما نیازمند یک قانون جامع خدمات سلامت روان هستیم که در ذیل آن، سلامت روان کارکنان نیز دیده شود. امیدواریم با کمک وزارت کار، وزارت بهداشت، مجلس و سایر بخش‌های تصمیم‌گیر، این خلأها شناسایی و با رویکرد علمی و عملی برطرف شود. حتی اگر بدون قانون هم کارفرمایان به این موضوع توجه کنند، از نظر اقتصادی نیز برایشان به‌صرفه است، چون سلامت روان کارکنان، بهره‌وری محیط کار را افزایش می‌دهد.