نشست سرنوشت‌ساز سه قدرت؛ سهم شی از معامله پوتین و ترامپ

به گزارش ایلنا، کمتر از یک ماه مانده به میزبانی چین از نشست سران مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اَپک) در شهر شنژن، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، پیشنهاد برگزاری نشستی سه‌جانبه با حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، را مطرح کرده است؛ نشستی که می‌تواند شی را در مرکز تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ اوکراین قرار دهد.

ترامپ با این پیشنهاد موافق است، اما چین هنوز دعوت رسمی برای برگزاری این دیدار ارسال نکرده است. به نوشته وال‌استریت ژورنال، اختلاف بر سر دستور کار نشست، مانع اصلی تحقق این ایده است.

پوتین می‌خواهد جنگ اوکراین محور مذاکرات باشد، در حالی که ترامپ بر گفت‌وگو درباره مهار تسلیحات هسته‌ای تأکید دارد؛ موضوعی که چین همواره از مذاکره درباره آن با واشنگتن و مسکو خودداری کرده است.

میزبانی این نشست برای شی جین‌پینگ فرصتی برای نمایش قدرت جهانی چین است، اما در عین حال می‌تواند هزینه‌های سیاسی قابل‌توجهی داشته باشد. پکن سال‌هاست می‌کوشد در جنگ اوکراین نقش میانجی را ایفا کند، اما نزدیکی‌اش به مسکو، اعتبار آن را به‌عنوان میانجی بی‌طرف زیر سؤال برده است. طرح صلح چین در سال ۲۰۲۳ نیز به دلیل نادیده گرفتن ضرورت خروج نیروهای روسیه از خاک اوکراین، تأثیر چندانی نداشت.

نشست سه‌جانبه می‌تواند شی را مستقیما وارد مذاکرات کند، اما اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای احتمال برگزاری آن را کاهش می‌دهد. ترامپ خواستار گفت‌وگو میان سه قدرت هسته‌ای درباره محدودسازی تسلیحات شده و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز از این پیشنهاد حمایت کرده است.

چین تاکنون به دلیل فاصله زیاد زرادخانه هسته‌ای خود با آمریکا و روسیه، از ورود به چنین مذاکراتی پرهیز کرده است. واشنگتن و مسکو هزاران کلاهک هسته‌ای دارند، در حالی که زرادخانه چین بسیار کوچک‌تر است. از نگاه پکن، مذاکره در شرایط کنونی ممکن است جایگاه آن را به‌عنوان قدرت هسته‌ای ضعیف‌تر تثبیت کند؛ موضوعی که شی جین‌پینگ، با توجه به گسترش زرادخانه چین در دوره ریاست‌جمهوری‌اش، بعید است به‌آسانی بپذیرد.

یون سون، مدیر برنامه چین در مرکز مطالعاتی استیمسون در واشنگتن، معتقد است پکن احتمالا ابتدا با طرح موضوع مهار تسلیحات هسته‌ای مخالفت می‌کند تا میزان پافشاری واشنگتن را بسنجد. اگر ترامپ این مسئله را پیش‌شرط نشست قرار دهد، مذاکرات ممکن است پیش از آغاز به بن‌بست برسد.

با این حال، تحولات جنگ اوکراین می‌تواند اختلاف‌ها را کاهش دهد. به گفته این کارشناس، اگر در هفته‌های آینده آتش‌بس یا چارچوبی برای پایان جنگ شکل بگیرد، اوکراین احتمالا به محور اصلی نشست تبدیل خواهد شد؛ موضوعی که چین نیز می‌تواند آن را دستاوردی تاریخی در دیپلماسی جهانی معرفی کند.

اما چنین نشستی ممکن است روابط پکن با اروپا را تیره‌تر کند. اگر سران سه قدرت درباره سرنوشت اوکراین تصمیم بگیرند، بدون آنکه کی‌یف در مذاکرات حضور داشته باشد، نگرانی رهبران اروپایی افزایش خواهد یافت. بسیاری از آنان معتقدند چین از تداوم جنگ سود می‌برد؛ جنگی که غرب را فرسوده و وابستگی روسیه به پکن را بیشتر می‌کند. این وضعیت می‌تواند روابط چین و اروپا را تضعیف کند؛ آن هم در شرایطی که پکن می‌کوشد از بروز جنگ تجاری با اتحادیه اروپا جلوگیری کند.

مسئله تایوان نیز برای چین دردسرساز است. اگر سه قدرت بزرگ درباره آینده اوکراین مذاکره کنند، این پرسش در تایپه مطرح می‌شود که آیا ممکن است روزی سرنوشت تایوان نیز بدون حضور آن در چنین مذاکراتی تعیین شود؟ این سناریو با موضع همیشگی پکن در تضاد است؛ موضعی که بر داخلی بودن مسئله تایوان و مخالفت با دخالت خارجی تأکید دارد.

به این ترتیب، شی جین‌پینگ میان فرصتی برای تقویت جایگاه جهانی چین و خطر تضعیف روابط با اروپا و ایجاد سابقه‌ای ناسازگار با موضع پکن درباره تایوان قرار گرفته است. پرسش این است که آیا دستاوردهای احتمالی این نشست ارزش پذیرش چنین هزینه‌هایی را دارد؟