هنوز انسان برتر است

کاریکاتور اینگونه بود که دو دانشمند با ظاهری بسیار متفکر در اتاقی مملو از کامپیوترهای عظیم ایستاده بودند و از پنجره بیرون را تماشا می‌کردند. در بیرون از اتاق مردی اره به‌دست بر شاخه درختی نشسته بود و بُن آن شاخه را می‌برید و چیزی تا پایان اره کردن شاخه و سقوط خودش و آن شاخه نمانده بود و در همین حین، یکی از آن دو دانشمند رو به دیگری کرده و می‌گفت، با همه ساده‌دلی این مرد و پیچیدگی و عظمت این کامپیوترها، باز هم انسان موجودی پیچیده‌تر است.

بیش از ۵۰ سال از دیدن آن کاریکاتور می‌گذرد و کامپیوترها بسیار مدرن‌تر، پیچیده‌تر، سریع‌تر و خلاصه هرچیز دیگری که فکر کنید، شده‌اند. تا آنجا که آخرین‌باری که برای نمونه یک انسان توانسته یک کامپیوتر را در بازی شطرنج شکست دهد، به قبل از یازدهم ماه می ۱۹۹۷ باز می‌گردد، چرا که در این روز «گری کاسپارف» که به گفته‌ای شاید بزرگترین شطرنج‌باز تمام تاریخ باشد، فقط بعد از ۱۹ حرکت، مهره شاه خود را به نشانه تسلیم و به رسم قبول شکست در مقابل کامپیوتری به نام «دیپ‌بلو» بر صفحه شطرنج خواباند و از همان حدود ۳۰ سال پیش، برتری کامپیوتر بر انسان در شطرنج پذیرفته شد، اما آیا این پایان شطرنج بود؟!

اصلا پس از آن، مسابقات شطرنج همچنان برگزار می‌شود، اما نه بین انسان با کامپیوتر، بلکه بین انسان‌ها با هم و کامپیوترها با هم، با یک تفاوت؛ علاقه‌مندان مسابقات شطرنج همچنان مشتاقانه پیگیر بازی بین انسان‌ها هستند و هر سال، این مسابقات با شور و هیجان از سوی مشتاقانش دنبال می‌شود و حتی بازی‌ها را به‌صورت زنده در برخی شبکه‌های رسانه‌ای می‌بینند، اما مسابقات قهرمانی شطرنج بین کامپیوترها تقریباً هیچ بیننده و دنبال کننده عمومی ندارد و قابل توجه آنکه بازی‌های سالانه بین کامپیوترها، با نتیجه مساوی تمام می‌شود، تا آنجا که آخرین نامی که از یک کامپیوتر شطرنج‌باز در اذهان مانده، همان دیپ‌بلوی معروف است، چرا؟ فقط به یک دلیل، چون حریف آن کامپیوتر یک انسان بود، همین و بس.

و اما در این حدود ۳۰ سال، کامپیوترها بسیار پیشرفته‌تر شده‌اند و امروز سخن از هوش مصنوعی است و حتی سخن از خطر و تهدید هوش مصنوعی برای انسان است. این موضوع چیزی است که من کوچکترین فهمی از آن ندارم و نشانه‌ها و شواهدی وجود دارد که می‌توان به استناد آن گفت، موضوع هوش مصنوعی، آنقدرها که در پروپاگاندای رسانه‌ای می‌آید، فوق‌العاده نیست و چه نشانه‌ای در دسترس‌تر از همین جنگ تجاوزکارانه آمریکا-اسرائیل علیه ایران؟

مطلقا تردیدی نیست که فاصله تکنولوژیکی این دو کشور متجاوز با سرزمین‌مان بسیار زیاد است و بنا به اخبار و گزارشات منتشره در این یک‌سال و نیم، آنها به شکلی گسترده از هوش مصنوعی در جنگ علیه ایران استفاده کرده‌اند. فاصله ابزارهای جنگی‌شان نیز با سلاح‌های ما بر کسی پوشیده نیست و شاید فقط یک ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن با ناوگروه همراهش، از کل توان نظامی کشورمان، چند برابر بزرگتر باشد. حالا به همین اضافه کنید بودجه، پایگاه‌های آمریکا در منطقه، سلاح‌ها و فناوری‌ها، کمک‌های لجستیکی و پشتیبانی کشورهای منطقه که به‌طور کامل در اختیار این دو کشور بود، حمایت کشورهای اروپایی و ناتو که دبیرکل‌اش می‌گوید ۵۰۰۰ پرواز از پایگاه‌های کشورهای اروپایی انجام شده، شرکت‌های فناوری که تمام توان تکنولوژیکی هوش مصنوعی را در اختیار متجاوزان قرار دادند اما بعد از ۸ ماه نتیجه چیست؟

نتیجه همین است که بیش از شش ماه است که ترامپ و کل ارتش آمریکا نمی‌دانند به‌غیر از تهدید و سخنان گزاف و گنگ و نامفهوم چه بگویند؟ منطقاً آیا ترامپ آدمی است که اگر می‌توانست در جنگ به اهدافش برسد، ذره‌ای در اقدام تعلل کند؟ او که همه چیز دارد، هم نرم‌افزار و هم سخت‌افزار و هم بودجه. پس مشکلش کجاست؟ ایران که هیچ، چرا در ماجرای یمن هم در بن‌بست مانده‌اند؟ یک‌بار دیگر به کاریکاتور اول یادداشت برگردیم. اگر ذهن یک آدم ساده‌دل، با همه آن طنز آشکار در کاریکاتور، پیچیده‌تر از کامپیوتر زمان خودش بود، آیا ذهن یک آدم باهوش، بسی پیچیده‌تر از هوش مصنوعی نیست؟ حداقل که فعلاً و در این جنگ نشان داده که هست، که اگر غیر از این بود، همان‌طور که ترامپ وعده می‌داد، در همان یکی دو هفته اول کار تمام بود که تمام نشد.

قطعاً مشکل در تکنولوژی و سلاح و هوش مصنوعی که تمام و کمال در این جنگ توسط دشمنان ایران استفاده شده نیست، مشکل آنان شاید این است که پروپاگاندای خود را در مورد قدرت تکنولوژی و ابزار را باور کردند.

چرا این را می‌گویم؟ یکی از اهل سیاست که با فرهنگ و تمدن و پیشرفت‌های تکنولوژیک غرب آشناست، پیش از جنگ در مصاحبه‌ای گفته بود آمریکائی‌ها از چنان توان تکنولوژیکی‌ای برخوردارند که فقط با فشردن یک دکمه می‌توانند تمام سیستمهای ما را در همان لحظه شروع جنگ خاموش کنند و یا اینکه آنان صاحب ابزاری بسیار پیشرفته‌اند که آن را از هواپیما بر آسمان ایران خواهند ریخت و همه‌چیز در کشورمان در لحظه از کار می‌افتد و قفل می‌شود و اینها را به جد و با اطمینان می‌گفت.

بر اساس این نظرات و با تصورات خود آمریکا و تبلیغاتش، قطعاً باید در همان یکی دو هفته اول در جنگ پیروز می‌شد، ولی نشد؛ چرا؟ به گمان من دلیل اولش این است که این‌طرف ماجرا، انسان قرار دارد. شاید دیپ بلو و حالا ۳۰ سال بعد، کامپیوترها بسیار پیشرفته‌تر شده باشند، ولی تجربه مشترک انسان‌های هوشمند، همان کاری را می‌کند که در این جنگ از ایران دیدیم. ثانیاً از تبلیغات گفتم. آنچه ما از ارتش آمریکا می‌دانیم، همان است که در رسانه‌ها و هالیوود از ارتش آمریکا نشانمان می‌دهند.

مجهز، آموزش دیده، قدرتمند، جان برکف و خلاصه هرکدام درست مثل فیلم‌های هالیوودی، یک ابرقهرمان که تا پای جان می‌جنگند. فیلم‌هایی پر از تکنولوژی که به باور آن اهل سیاست، یک دکمه می‌زنند و همه‌چیز قفل می‌شود. نمی‌گویم نمی‌شود، نمی‌گویم نیست یا حتی نمی‌گویم سر تا پای این قصه دروغ است؛ نخیر اصلاً راست است، ولی اینجا نه هالیوود است و نه بالیوود. اینجا صحنه واقعی جنگ است که وقتی در ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، استیک به سربازانشان ندهند، خودکشی می‌کنند. سربازانی که چون اکثراً هیچ کاری بلد نیستند و شغلی به‌دست نمی‌آورند، به امید ماهی چند هزار دلار حقوق، می‌آیند سرباز می‌شوند، بعد در هالیوود از آن‌ها یا کاپیتان آمریکا می‌سازند یا جک ریچر و به دنیا فیلم را می‌فروشند تا همه باور کنند ارتش آمریکا این است، ولی در واقعیت، ارتش آمریکا، فعلا همان است که از غم استیک خودکشی می‌کند و برای بازسازی روانی و ترمیم آسیب روحی نخوردن می‌فرستندشان به تایلند.

آیا هوش مصنوعی پیشرفته است؟ قطعاً هست و آیا تکنولوژی نظامی آمریکا-اسرائیل از همه کشورهای جهان جلوتر است؟ حتماً هست. ولی هنوز انسان، آن هم انسان‌های باهوش، دست بالاتر را دارند. هنوز رزمندگان پابرهنه یمنی چون انسانند، کارهای دشوار را اراده می‌کنند و انجام می‌دهند، همانطور که رزمندگان ما بوده و هستند.

یک فیلم مربوط به جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس را شاید دیده باشید؛ رزمندگان ایرانی که بسیجیانی جوانند، به ستون یک از جلوی یک نفر که دسته‌ای نان به دست گرفته عبور می‌کنند و هر یک فقط قرص نانی برمی‌دارد و به خط مقدم می‌رود بدون هیچ خوراک اضافه‌ای. پس، فعلاً زیاد پروپاگاندا و تبلیغات دشمن را جدی نگیریم، هنوز مانده که یک دکمه بزنند و همه‌چیز از کار بیفتد.