پاسخ به یک سوال وحشتناک: چرا آیینه در تاریکی تصاویر عجیب به ما نشان می‌دهد؟

به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از Popular Science، هر چقدر هم که وسوسه‌انگیز باشد که باور کنیم هیولایی که در آینه دیده‌ایم چیزی ماوراءالطبیعه بوده است، توضیح واقعی شاید حتی عجیب‌تر باشد. مغز ما کاملاً قادر است انعکاس خودمان را به چیزی تبدیل کند که به سختی می‌توانیم آن را تشخیص دهیم.

«جیووانی کاپوتو»، روانشناس ایتالیایی در سال ۲۰۱۰، مطالعه‌ای با عنوان «توهم چهره عجیب در آینه» منتشر کرد. او از ۶۶ داوطلب خواست تا در اتاقی کم‌نور، تقریباً در فاصله ۴۰ سانتی‌متری از آینه بنشینند و به مدت یک دقیقه به چهره خود نگاه کنند.

حدود دو سوم از آنها اعوجاج قابل توجهی در چهره خود گزارش دادند. بیش از یک چهارم آنها چهره یک فرد ناآشنا را توصیف کردند، در حالی که دیگران موجودات خیالی، حیوانات یا چهره اقوام که گاهی اوقات فوت کرده‌اند را گزارش کردند. برخی از تغییرات پس از کمتر از یک دقیقه آغاز شد.

از شرکت‌ کنندگان خواسته نشده بود که ارواح را احضار کنند. آنها صرفاً به خودشان نگاه می‌کردند. پس چرا چیزی به آشنایی چهره خودمان ناگهان عجیب می‌شود؟

توضیح این موضوع تا حدودی در کار سال ۱۸۰۴ پزشک سوئیسی به نام «ایگناز پاول ویتال تروکسلر» نهفته است که پدیده‌ای عجیب را توصیف کرد. وقتی نگاهمان را به یک نقطه ثابت می‌کنیم، اشیاء در جاهای دیگر میدان دید ما می‌توانند به تدریج از آگاهی محو شوند. این پدیده اکنون به عنوان «اثر تروکسلر» یا «محو شدن تروکسلر» شناخته می‌شود.

این اثر تا حدودی به این دلیل اتفاق می‌افتد که نورون‌های حسی که اطلاعات مربوط به آنچه می‌بینیم را تشخیص داده و منتقل می‌کنند، با تحریک نسبتاً ثابت سازگار می‌شوند. سیستم بینایی ما به طور خاص به تغییر علاقه‌مند است: "حرکت، تغییر کنتراست و هر چیزی که ممکن است به توجه ما نیاز داشته باشد."

به طور معمول، ما به سختی متوجه این فرآیند می‌شویم. حتی وقتی معتقدیم که به طور پیوسته خیره شده‌ایم، چشمان ما حرکات کوچکی انجام می‌دهند که به طور مداوم اطلاعات بصری را تازه می‌کنند. اما خیره شدن طولانی مدت می‌تواند به ویژگی‌های نسبتاً پایدار، به ویژه آنهایی که از مرکز نگاه ما دور هستند، اجازه دهد تا کمتر مشخص شوند.

حالا تصور کنید که این را روی صورت خود اعمال کنید. وقتی به چشمان خود در آینه خیره می‌شوید، ویژگی‌های اطراف نسبتاً ثابت می‌مانند. خطوط گونه‌ها، لبه‌های بینی و طرح کلی دهان شما الگوی نسبتاً ثابتی از اطلاعات را ارائه می‌دهند.

اما در نور کم، تشخیص این ویژگی‌ها از قبل دشوارتر است؛ بنابراین اثر تروکسلر به تنهایی نمی‌تواند توضیح دهد که چرا ممکن است کسی چهره‌ای کاملاً متفاوت ببیند. برای این منظور، باید در نظر بگیریم که مغز چگونه چهره‌ها را تشخیص می‌دهد.

انسان‌ها به طرز شگفت‌انگیزی به چهره‌ها حساس هستند. ما می‌توانیم افراد آشنا را از طریق اطلاعات بصری بسیار کم تشخیص دهیم و تغییرات ظریف در حالت چهره را تشخیص دهیم.

این توانایی شامل شبکه‌ای از مناطق مغز، از جمله ناحیه دوکی‌شکل صورت است که به طور خاص به چهره‌ها واکنش نشان می‌دهد. سیستم بینایی ما به جای تجزیه و تحلیل هر ویژگی به طور مستقل، روابط بین آنها از جمله فاصله بین چشم‌ها، موقعیت بینی و ترتیب ویژگی‌های صورت را پردازش می‌کند.

وقتی به آینه نگاه می‌کنید، مغز شما صرفاً آنچه را که در مقابل شماست ضبط نمی‌کند. اطلاعات بصری را با استفاده از تجربیات و انتظارات قبلی تفسیر می‌کند و شاید هیچ چهره‌ای وجود نداشته باشد که شما بهتر از چهره خودتان بشناسید. اما در نور کم، اطلاعات دریافتی از چشمان شما کمتر قابل اعتماد می‌شود. سایه‌ها ویژگی‌ها را مبهم می‌کنند، کنتراست کاهش می‌یابد و روابط بین قسمت‌های صورت برای حل کردن سخت‌تر می‌شود.

مغز باید به تفسیر این اطلاعات مبهم ادامه دهد. گاهی اوقات نتیجه یک نسخه تحریف شده از چهره خودتان است. گاهی اوقات کاملاً شبیه شخص دیگری است.

مکانیسم‌های پشت این توهمات هنوز در دست بررسی است. اما چیزی که این تجربه را نگران‌کننده می‌کند این است که انعکاس همچنان به طور قابل تشخیصی انسانی باقی می‌ماند در حالی که دیگر به نظر نمی‌رسد متعلق به شما باشد.

آینه‌ در باورهای مختلف

سنت‌های مرتبط با پیشگویی شامل خیره شدن به سطوح بازتابنده به امید دیدن رؤیاها یا پیام‌هایی بود که از دید عادی پنهان بودند.

آینه‌ها همچنین در سنت‌های عزاداری اهمیت پیدا کردند. در برخی جوامع، پس از مرگ، آنها را می‌پوشاندند زیرا اعتقاد داشتند که می‌توانند روح را به دام بیندازند یا مرده را آشکار کنند. سنت‌های دیگر توضیحات متفاوتی برای پوشاندن آینه‌ها دارند از جمله کنار گذاشتن نگرانی‌ها در مورد ظاهر شخصی در طول عزاداری.

ما نمی‌توانیم نتیجه بگیریم که توهمات بصری باعث ایجاد این آداب و رسوم شده اند. اما جالب است که خیره شدن طولانی مدت، نور کم و انتظار دیدن چیزی غیرمعمول وجود دارد؛ هم در آیین‌های ماوراءالطبیعه آینه و هم در آزمایش‌هایی که باعث تحریف ادراکی می‌شوند.