ژن‌ها فقط تا ۷ درصد رفتار اجتماعی ما را توضیح می‌دهند؛ بقیه ماجرا چیست؟

آیا انسان‌ها با ویژگی‌هایی به دنیا می‌آیند که شیوه برخوردشان با دیگران را از پیش تعیین می‌کند، یا محیط و تجربه‌های زندگی می‌توانند رفتار آن‌ها را تغییر دهند؟ این پرسش مدت‌هاست دانشمندان را به خود مشغول کرده است. مطالعه‌ای تازه نشان می‌دهد درک رفتار انسان پیچیده‌تر از آن است که فقط به ژن‌ها نسبت داده شود، زیرا اثر عوامل ژنتیکی با سن، شرایط اجتماعی و شیوه ارزیابی رفتار تغییر می‌کند. این پژوهش بین‌المللی به رهبری تیمی از موسسه روان‌شناسی زبان ماکس پلانک در هلند انجام شده و در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله Nature Human Behaviour منتشر شده است. پژوهشگران برای بررسی رابطه تفاوت‌های ژنتیکی با رفتار اجتماعی در مراحل مختلف رشد، نزدیک به ۵۰۰ هزار مشاهده رفتاری از بیش از ۷۳ هزار نفر را تحلیل کردند.

ژن‌ها جدا از محیط عمل نمی‌کنند

پژوهشگران بر رفتارهایی مانند کمک کردن و دلداری دادن به دیگران و همچنین مشکلات مربوط به دوست‌یابی و برقراری ارتباط با همسالان تمرکز کردند. نتایج نشان داد پیوند ژنتیک با این رفتارها در دوران کودکی، نوجوانی و اوایل بزرگسالی یکسان نیست. این پیوند همچنین به اینکه چه کسی رفتار را ارزیابی می‌کند، یعنی والدین، معلم یا خود فرد، بستگی دارد. این تیم شش ناحیه ژنومی مرتبط با رفتار اجتماعی را شناسایی کرد. یکی از این نواحی حاوی ژن Cadm2 است که به‌دلیل نقشش در تنظیم ارتباط میان نورون‌ها شناخته می‌شود. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند این ارتباط‌ها به معنای آن نیست که یک ژن واحد یک رفتار مشخص را کنترل می‌کند. همچنین این یافته‌ها امکان پیش‌بینی دقیق کنش‌های یک فرد را فراهم نمی‌کنند.

محیط تفاوت ایجاد می‌کند

کودکی که در خانه رفتاری دارد، ممکن است در مدرسه رفتار دیگری نشان دهد؛ چون ماهیت روابط، تجربه‌ها و شرایط پیرامونش فرق می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد سنجش رفتار جدا از بافت و زمینه آن می‌تواند به درکی ناقص از تفاوت‌های فردی بینجامد. این مطالعه برآورد کرد که تفاوت‌های ژنتیکی رایج، میان ۲ تا ۷ درصد از تغییرات رفتار اجتماعیِ بررسی‌شده را توضیح می‌دهند. به این ترتیب، بخش عمده تفاوت‌های مشاهده‌شده را نمی‌توان فقط با این عوامل ژنتیکی توضیح داد. این رقم به تفاوت‌های ژنتیکی رایج مربوط است و با برآوردهای مطالعات دوقلوها که معمولاً عددهای بالاتری گزارش می‌کنند، یکی نیست.

پیامد برای سلامت روان

یافته‌ها راه را برای درک دقیق‌تر رابطه رشد اجتماعی و سلامت روان باز می‌کند؛ از جمله درباره اختلال طیف اوتیسم و اختلال بیش‌فعالی/کمبود توجه. این کار بدون آن است که این شرایط به یک علت ژنتیکی واحد تقلیل داده شوند.

ژن‌ها سرنوشت نیستند

پژوهشگران تأکید می‌کنند ژن‌ها در شکل‌گیری رفتار نقش دارند، اما سرنوشت فرد را به‌طور قطعی تعیین نمی‌کنند. تربیت، تجربه‌ها، روابط اجتماعی و حمایت‌های موجود نیز عواملی مهم‌اند. به همین دلیل، فهم رفتار انسان نیازمند مطالعه هم‌زمان فرد و محیط پیرامون اوست.