گوگل موظف به یادآوری حق انتخاب موتور جستجو به کاربران بریتانیایی شد

سازمان رقابت و بازارهای بریتانیا (CMA) در تازه‌ترین گام نظارتی خود، بسته‌ای از پیشنهادها را برای گسترش حق انتخاب کاربران در حوزه جستجوی آنلاین منتشر کرده است؛ حوزه‌ای که گوگل با در اختیار داشتن بیش از ۹۰ درصد از کل جست‌وجوهای عمومی در بریتانیا، عملاً کنترل آن را در دست دارد. هدف اصلی این پیشنهادها، دو پلتفرمی است که بیشترین نقش را در شکل‌دهی به عادت جست‌وجوی کاربران بریتانیایی ایفا می‌کنند: سیستم‌عامل اندروید و مرورگر کروم.



بر اساس این پیشنهاد، کاربران باید بتوانند ارائه‌دهنده جست‌وجوی مورد نظر خود را به‌جای پذیرش خودکار گوگل به‌عنوان پیش‌فرض، آزادانه انتخاب کنند. نکته قابل‌توجه این است که CMA این‌بار فراتر از موتورهای جست‌وجوی سنتی رفته و قصد دارد قوانین مربوط به دستیارهای هوش مصنوعی را نیز اصلاح کند؛ اقدامی که می‌تواند برای اولین‌بار مسیر را برای انتخاب سرویس‌هایی مانند ChatGPT یا Perplexity به‌عنوان گزینه پیش‌فرض جست‌وجو در دستگاه‌های اندرویدی و کروم هموار کند.

سه محور اصلی پیشنهاد جدید

پیشنهاد تازه CMA حول سه محور اصلی شکل گرفته است:

نخست، سازندگان گوشی‌های هوشمند اندرویدی و گوگل ملزم می‌شوند در نخستین راه‌اندازی گوشی یا اولین بار باز شدن مرورگر کروم، به کاربران امکان انتخاب میان ارائه‌دهندگان مختلف جست‌وجو را بدهند؛ و این انتخاب به‌جای آنکه فقط یک‌بار در طول عمر دستگاه رخ دهد، به‌صورت سالانه یادآوری و تکرار شود. طبق گزارش‌های منتشرشده، این پیشنهاد شامل یک دوره آزمایشی اختیاری ۱۴ روزه نیز می‌شود که در پایان آن از کاربر پرسیده خواهد شد آیا مایل است موتور جست‌وجوی تازه انتخاب‌شده را حفظ کند یا خیر.



دوم، کاربران باید بتوانند از میان دستیارهای هوش مصنوعی رقیب نیز یکی را برگزینند، البته مشروط به آنکه آن سرویس الزامات فنی و امنیتی مشخصی را برآورده کند. در حال حاضر صفحات انتخابیِ گوگل هیچ گزینه‌ای برای تنظیم یک سرویس هوش مصنوعی به‌عنوان جست‌وجوی پیش‌فرض ارائه نمی‌دهند و CMA این موضوع را یکی از خلأهای اصلی مقررات کنونی می‌داند.



سوم، تمامی ارائه‌دهندگان جست‌وجو -از جمله خود گوگل- موظف خواهند شد هنگام نمایش نتایج، منبع اصلی محتوا را به‌وضوح ذکر و لینک‌دهی کنند تا کاربران بتوانند به‌سادگی به منبع اولیه دسترسی داشته باشند. این بند به‌طور مستقیم به نگرانی ناشران خبری درباره کاهش ترافیک ورودی از نتایج هوش مصنوعی گوگل مانند AI Overviews مرتبط است.

واکنش مدیر اجرایی CMA

سارا کاردل، مدیر اجرایی سازمان رقابت و بازارهای بریتانیا، در توضیح این پیشنهادها گفته است که شیوه جست‌وجوی مردم برای اطلاعات آنلاین در حال دگرگونی است و ظهور سرویس‌های نسل جدید، فرصت‌های تازه‌ای برای نوآوری و رقابت در این بازار پدید آورده است. به گفته او، این نهاد با دقت به بازخوردهای دریافتی گوش داده و می‌کوشد به‌سرعت به رشد دستیارهای هوش مصنوعی -که کاربران هرروز بیشتر آن‌ها را به‌عنوان ابزار اصلی جست‌وجوی خود برمی‌گزینند اما در صفحات انتخاب گوگل جایی ندارند- واکنش نشان دهد. هدف نهایی، به گفته کاردل، آماده‌سازی گزینه‌های موجود برای مردم بریتانیاست تا هم‌زمان با ورود این سرویس‌های تازه به بازار، بتوانند سرویس جست‌وجوی دلخواه خود را انتخاب کنند.

زمینه‌ای که این پیشنهاد در آن مطرح شده

این اقدام تازه در ادامه مجموعه‌ای از تصمیمات نظارتی CMA علیه گوگل در سال جاری میلادی مطرح می‌شود. در سوم ژوئن، این نهاد قانونی را وضع کرد که به ناشران اجازه می‌دهد محتوای خود را از فهرست منابع مورد استفاده در نتایج هوش‌مصنوعی گوگل کنار بگذارند؛ گامی که در آن زمان به‌عنوان یک «اولین جهانی» توصیف شد. سپس در ۱۷ ژوئن، الزامات مربوط به رتبه‌بندی منصفانه نتایج جست‌وجو و قابلیت انتقال داده‌های کاربران میان سرویس‌های مختلف نیز معرفی شد. مجموع این اقدامات بخشی از فرآیندی است که از تعیین «وضعیت راهبردی بازار» (Strategic Market Status) برای گوگل در حوزه جست‌وجوی عمومی در بریتانیا نشئت می‌گیرد؛ رویه‌ای که به CMA اجازه می‌دهد قواعد هدفمندی را برای فعالیت گوگل در این کشور وضع کند.



شایان‌ذکر است در حال حاضر کاربران بریتانیایی اندروید و کروم از پیش نیز امکان تغییر موتور جست‌وجوی پیش‌فرض خود را دارند، اما این گزینه معمولاً تنها یک‌بار و در زمان راه‌اندازی اولیه دستگاه در دسترس قرار می‌گیرد. تازگی اصلی پیشنهاد جدید، الزامی و سالانه‌شدن این یادآوری و گسترش دامنه آن به مرورگر کروم در دسکتاپ است، جایی که تاکنون چنین صفحه انتخابی وجود نداشته است.



از منظر تطبیقی، این رویکرد شباهت زیادی به قانون بازارهای دیجیتال اتحادیه اروپا (DMA) دارد که پیش‌تر سازندگان گوشی‌های هوشمند در بسیاری از کشورهای اروپایی را ملزم کرده بود در نخستین راه‌اندازی دستگاه، حق انتخاب مرورگر و موتور جست‌وجو را به کاربران بدهد. با این حال، انجمن‌های صنفی ناشران بریتانیایی هشدار داده‌اند که واگذاری جایگاه پیش‌فرض جست‌وجو به دستیارهای هوش مصنوعی می‌تواند روند کاهش ترافیک ورودی به وب‌سایت‌های خبری -که از زمان معرفی AI Overviews آغاز شده- را تشدید کند.

نکته‌ای فراتر از جست‌وجو: چالش مشابه در اکوسیستم اپل

جالب آنکه دغدغه انتخاب دستیار هوش مصنوعی پیش‌فرض، محدود به گوگل و اندروید نمی‌ماند. بر اساس یافته‌های اخیر پژوهشگران و رسانه‌های فناوری، در کد نسخه‌های آزمایشی iOS 27 و macOS Golden Gate (نسخه ۲۷ مک) نیز مکانیزم‌های پنهانی کشف شده‌اند که به اپلیکیشن‌ها اجازه می‌دهند به‌عنوان افزونه سیری ظاهر شوند یا حتی موتور هوش مصنوعی سمت‌سرور سیری را به‌طور کامل با مدل‌های شخص‌ثالث مانند Claude از آنتروپیک یا مدل‌های دیگر جایگزین کنند. اپل هنوز این قابلیت را برای توسعه‌دهندگان بیرونی فعال نکرده و در حال حاضر تنها افزونه رسمی ChatGPT در منوی «Ask…» این شرکت در دسترس است. با این حال، وجود چنین زیرساختی نشان می‌دهد که غول‌های فناوری، صرف‌نظر از فشارهای قانونی مانند مقررات CMA یا DMA، خود نیز در حال آماده‌سازی پلتفرم‌هایشان برای دوران رقابت چندجانبه دستیارهای هوش مصنوعی هستند.



گام بعدی چیست؟



پیشنهادهای اخیر CMA هنوز در مرحله مشورت با ذی‌نفعان قرار دارند و تصمیم نهایی درباره الزامی‌شدن آن‌ها منوط به بررسی بازخوردهای دریافتی از گوگل، ناشران، رقبا و انجمن‌های صنفی است. با توجه به سابقه این نهاد در وضع سریع قواعد مشابه در ماه‌های ژوئن، به نظر می‌رسد بریتانیا مصمم است پیشگام تنظیم‌گری در حوزه تلاقی جست‌وجوی سنتی و هوش مصنوعی مولد باقی بماند.



بر پایه گزارش پایگاه خبری amediaoperator.com، این پیشنهاد در واکنش به هشدار انجمن‌های ناشران درباره افزایش نفوذ هوش مصنوعی در جست‌وجو مطرح شده است.