محمدعلی باشه‌آهنگر، نویسنده و کارگردان سینما و از فیلمسازان حوزه دفاع مقدس، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به تفاوت‌های جنگ‌های اخیر با جنگ هشت‌ساله اظهار کرد: جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه تفاوت‌های آشکار و عمیقی با دفاع مقدس دارند. در این جنگ‌ها، ادوات و جغرافیای جنگ تغییر کرده، جنگ شناختی و ترکیبی گسترش یافته و فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و ماهواره تأثیر بیشتری پیدا کرده‌اند. این تفاوت‌ها نیازمند پژوهشی جدی از سوی فیلمسازان است.
وی افزود: کار هیجانی و تولید آثار بدون تحقیق و پژوهش در این حوزه راه به جایی نمی‌برد. ممکن است فیلمی ساخته و اکران شود، اما اگر پشتوانه پژوهشی نداشته باشد، نمی‌تواند به سندی ماندگار از جنگ تبدیل شود.
این کارگردان با اشاره به ماندگاری برخی آثار سینمای دفاع مقدس بیان کرد: فیلم‌هایی که از دوران جنگ هشت‌ساله در تاریخ سینمای معاصر باقی مانده‌اند، آثاری هستند که از نظر شخصیت‌پردازی، روایت جنگ و استفاده از جغرافیا و ادوات، سندیت تاریخی دارند. جنگ‌های اخیر نیز پیچیدگی‌ها و ابعاد خاص خود را دارند و برای بازنمایی دقیق آن‌ها باید پژوهش گسترده‌ای انجام شود.
جشنواره مقاومت باید از پژوهش‌های میدانی حمایت کند
باشه‌آهنگر با تأکید بر نقش جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت در شکل‌گیری این فرایند گفت: بهترین کاری که جشنواره می‌تواند انجام دهد، فراهم‌کردن شرایط پژوهش درباره جنگ است. این پژوهش باید با حضور افرادی که به‌طور مستقیم درگیر جنگ بوده‌اند و همچنین با بررسی ادوات، شرایط عملیاتی، شیوه‌های مقابله با تهدیدها و شخصیت‌های مؤثر در میدان انجام شود.
وی ادامه داد: باید درباره شرایط پیچیده جنگ، چگونگی مقابله با تهدیدهای دشمن و نقش نیروهایی که با دانش و توانایی‌های فنی خود در این میدان فعالیت کرده‌اند، تحقیق کرد. بخشی از این واقعیت‌ها کمتر برای مردم شناخته شده است و سینما می‌تواند با اتکا به پژوهش، ابعاد پنهان و کمتر دیده‌شده جنگ را به تصویر بکشد.
این فیلمساز با اشاره به دشواری دسترسی به اطلاعات و منابع پژوهشی اظهار کرد: خود من در جریان تحقیقات با مشکلاتی مواجه شده‌ام و در برخی موارد همکاری لازم برای انجام پژوهش صورت نمی‌گیرد. در حال حاضر، بخشی از آثاری که درباره جنگ ساخته می‌شوند، به‌صورت محدود و از حاشیه به موضوع می‌پردازند و به همین دلیل ممکن است ماندگاری لازم را نداشته باشند.
باشه‌آهنگر تصریح کرد: جشنواره مقاومت به آثاری شاخص نیاز دارد که بر اساس پژوهش‌های کتابخانه‌ای و میدانی ساخته شده باشند و بتوانند بخشی واقعی و مستند از این جنگ را به نمایش بگذارند.
پژوهش در سینمای جنگ باید از مرحله پیش‌تولید آغاز شود
این کارگردان در پاسخ به این دیدگاه که در سال‌های دفاع مقدس، رویکرد حماسی و غریزی در فیلمسازی اهمیت بیشتری داشت، گفت: برخی فیلمسازان آن دوره، مانند زنده‌یاد رسول ملاقلی‌پور، خودشان به‌طور مستقیم در جنگ حضور داشتند و فضای آن را از نزدیک تجربه کرده بودند. در واقع، تجربه میدانی آن‌ها بخشی از فرایند پژوهششان بود و می‌توانستند آنچه را دیده بودند، به تصویر بکشند.
وی افزود: در سال‌های بعد نیز فیلمسازانی موفق‌تر بودند که برای ساخت آثار مربوط به جنگ هشت‌ساله به پژوهش توجه کردند. در مقابل، آثار بسیاری تولید شدند که جایگاه شاخصی در تاریخ سینما پیدا نکردند و صرفاً به‌عنوان فیلم‌هایی درباره جنگ از آن‌ها یاد می‌شود، نه آثاری که بتوانند روایتی ماندگار از واقعیت‌های جنگ ارائه دهند.
باشه‌آهنگر با اشاره به تولید آثار متعدد درباره جنگ‌های اخیر گفت: از آغاز جنگ ۱۲ روزه تاکنون، آثار متعددی در این حوزه ساخته شده‌اند، اما مسئله این است که کدام یک توانسته‌اند به اثری شاخص تبدیل شوند. بخشی از مشکل به تولید شتاب‌زده، نبود پژوهش کافی و آماده‌شدن فیلمنامه‌هایی بازمی‌گردد که فرصت لازم برای تحقیق و تکمیل آن‌ها فراهم نشده است.
کارگردان فیلم سینمایی «سرو زیر آب» در ادامه با تأکید بر اینکه باید به کیفیت آثار دفاع مقدس توجه شود، گفت: گاهی مدیران و سیاست‌گذاران فرهنگی با نیت حمایت از تولید اثر وارد میدان می‌شوند و بودجه اختصاص می‌دهند، اما عجله برای ساخت فیلم می‌تواند به نتیجه معکوس منجر شود. امیدوارم تجربه فیلمسازان باسابقه جدی گرفته شود و فرصت لازم برای پژوهش فراهم آید.
این فیلمساز تأکید کرد: حتی اگر قرار است اثری در فاصله زمانی کوتاه ساخته شود، باید برای پژوهش در مرحله پیش‌تولید بودجه کافی در نظر گرفته شود و گروه‌های پژوهشی متعددی فعالیت کنند تا فیلمنامه از پشتوانه‌ای قابل‌اتکا برخوردار باشد.
روایت توان فنی و انسانی جنگ نیازمند دسترسی به اطلاعات است
باشه‌آهنگر با اشاره به ضرورت بازنمایی توانمندی‌های فنی و انسانی نیروهای درگیر در جنگ گفت: بسیاری از مردم از جزئیات فعالیت‌های پدافندی، شیوه‌های مقابله با تهدیدها و دشواری‌هایی که نیروهای متخصص در شرایط پرخطر با آن مواجه‌اند، اطلاع دقیقی ندارند. اینکه این نیروها چگونه فعالیت می‌کنند، با چه خطرهایی روبه‌رو هستند و دانش تخصصی آن‌ها چه نقشی در مواجهه با دشمن دارد، موضوعاتی است که می‌توانند در آثار نمایشی مورد توجه قرار گیرند.
وی افزود: این واقعیت‌ها بخشی از روایت جنگ هستند که کمتر دیده شده‌اند. برای پرداختن به آن‌ها، افراد و نهادهای مرتبط باید امکان دسترسی فیلمسازان به اطلاعات قابل‌انتشار را فراهم کنند و اعتماد لازم برای همکاری در مسیر پژوهش و تولید شکل بگیرد.
این کارگردان همچنین با قدردانی از اقداماتی که برای تسهیل همکاری نیروهای نظامی با فیلمسازان انجام می‌شود، اظهار کرد: شنیده‌ام که ارتش و سپاه شرایط مناسب‌تری برای همکاری با فیلمسازان فراهم می‌کنند و از گردانندگان هر دو مجموعه بابت این تلاش‌ها تشکر می‌کنم.
سینمای دفاع مقدس در چرخه اکران با محدودیت مواجه است
کارگردان فیلم سینمایی «ملکه» در بخش دیگری از این گفت‌وگو، درباره دیدگاه‌هایی که از پایان دوره سینمای جنگ و دفاع مقدس سخن می‌گویند، اظهار کرد: به نظر من، مسئله فقط سینمای جنگ نیست؛ بلکه ساختار سینمای ایران به‌گونه‌ای است که امکان تنفس و حضور برابر گونه‌های مختلف سینمایی را محدود می‌کند.
وی افزود: در ایران، برخلاف بسیاری از کشورهای جهان، شرایط به شکلی است که یک گونه سینمایی امکان بیشتری برای حضور و دیده‌شدن دارد و در نتیجه، سینمای اجتماعی، کودک و نوجوان، تاریخی و دفاع مقدس نیز با محدودیت مواجه می‌شوند. تعداد سالن‌ها و فرصت‌های اکران در اختیار طیف مشخصی از آثار قرار می‌گیرد و همه خانواده‌ها امکان بهره‌مندی از گونه‌های متنوع سینمایی را ندارند.
این فیلمساز با اشاره به مشکلات اکران آثار دفاع مقدس گفت: سینمای دفاع مقدس از جمله گونه‌هایی است که در مراحل مختلف تولید و نمایش با دشواری روبه‌روست. این آثار هنگام اکران نیز با محدودیت سانس مواجه می‌شوند و تهیه‌کنندگان و تولیدکنندگان آن‌ها از قدرت و امکانات کافی برای رقابت برخوردار نیستند.
باشه‌آهنگر افزود: فیلم‌های دفاع مقدس گاهی با اتهام سفارشی‌بودن یا برخورداری از حمایت ویژه مواجه می‌شوند، در حالی که تولید چنین آثاری با دشواری‌های مالی و اجرایی همراه است. محدودیت منابع مالی نیز می‌تواند بر امکان بازسازی صحنه‌های جنگ و ارائه تصویری باورپذیر از آن تأثیر بگذارد.
وی با تأکید بر اینکه جنگ هشت‌ساله به بخشی از تاریخ معاصر ایران تبدیل شده است، گفت: بیش از چهار دهه از آن جنگ گذشته و بازخوانی چنین دوره‌ای از تاریخ، کار ساده‌ای نیست. از سوی دیگر، در شرایطی که کشور درگیر پیامدهای جنگ‌های اخیر است، نیروهای نظامی و متخصص نیز ممکن است فرصت محدودی برای مشارکت در پژوهش‌ها و فرایندهای تولید سینمایی داشته باشند.
این کارگردان در پایان با قدردانی از فیلمسازان و تهیه‌کنندگانی که با وجود دشواری‌ها به تولید آثار مرتبط با جنگ ادامه می‌دهند، ابراز امیدواری کرد که نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت بتواند زمینه توجه بیشتر به پژوهش، تولید آثار شاخص و ثبت روایتی ماندگار از وقایع جنگ را فراهم کند.
لازم به یادآوری است، نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از هفتم تا چهاردهم آبان ماه ۱۴۰۵ به دبیری جلال غفاری قدیر در تهران برگزار می‌شود.
شمـا اولیـن نفـر هستـید کـه نظـر خـود را ثبـت مـی کنیـد.
🗩ثبـت نظر: