بحران در صنعت ساختمان: آینده‌ای مبهم در انتظار فعالان

محمدرضا نوریان
کارشناس مارکتینگ صنعت ساختمان

صنعت ساختمان ایران در چهاردهه گذشته همواره صنعت امیدواری بوده و درست به همان خاطر یکی از مقاصد جذاب سرمایه گذاران و صاحبان سرمایه به شمار می رفته است به صورتی که در فاصله ۱۳۵۵ تا ۱۳۷۸، سرمایه‌گذاری مسکن به‌طور متوسط حدود ۵.۷ درصد GDP بوده و ارزش افزوده مسکن حدود ۵.۶ درصد GDP را تشکیل داده است. همچنین در طول حداقل سه دهه به صورت متوسط بیش از یک سوم سرمایه گذاری کشور در بخش مسکن انجام شده است.

با این حال داده های کلان منتشر شده نشان می دهد سرمایه ناخالص در ایران از حدود 37درصد GPD در سال 1360 به حدود 28 درصد در سال 1403 رسیده است که نشان می دهد ظرفیت سرمایه گذاری در طول این سالها ضعیف و ضعیف تر شده است.

اگر به داده های بانک مرکزی در این سالها نگاهی کنیم GDP بخش ساختمان در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۴ حدود ۸۸۶.۸ هزار میلیارد ریال بوده و در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۴ به حدود ۶۰۶.۴ هزار میلیارد ریال کاهش پیدا کرده. یعنی از نظر فصلی حدود ۳۱.۶ درصد کاهش را نشان می دهد که البته این افت فصلی را نمی توان به‌عنوان کاهش ۳۱.۶ درصدی عملکرد سالانه صنعت ساختمان در نظر گرفت و باید در نظر داشت که بخشی از آن ناشی از ماهیت فصلی فعالیت ساختمان است.

در مجموع بررسی گزارش های مختلف آماری و داده های منتشر شده یه نکته ثابت و ملموس را نشان می دهد؛ اینکه در صنعت ساختمان نمی توانیم از رشد پایدار صحبت کنیم و در این سالها بین رونق کوتاه و رکود در حال تجربه و گذران بوده است به صورتی که ارزش افزوده صنعت ساختمان در مقابل رشد 3.1 درصدی در شش ماهه اول 1402 در نرخ ثابت تشکیل سرمایه تنها 2.7 درصد افزایش یافته است.

در مجموع تصویری که داده ها و گزارش های رسمی و قابل استناد از صنعت ساختمان نشان می دهد تصویری است که در آن از مسیر پایدار رشد اثری نیست و رشد های کوتاه مدت تبدیل به نوسان های تکرار شونده شده اند. در واقع مقابل هر تجربه کوتاه مدت رونق، فشارهای تورمی، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی امیدواری ها را به چالش کشیده است.

در اثبات این نتیجه گیری مسیر نرخ رشد صنعت ساختمان در سالهای مختلف نشان می دهد که رشد های انجام شده ماندگار نبوده و در واقع با فشار های رکود و افت مجبور به عقب نشینی شده اند.

این آمار و ارقام آیینه ای است شفاف از وضعیت صنعت ساختمان ایران که بیش از 900 رسته، کسب و کار و صنعت را به دنبال خود می کشد و به عنوان یک موتور محرک مثل یک موج بر آینده اقتصاد و اشتغال کشور و و کل اکوسیستم تاثیر گذار است.

وقتی امیدواری در بین فعالین و سرمایه گذاران صنعت ساختمان جای خود را به ترس ناشی از بی ثباتی بدهد حوزه های مختلف مانند یک دومینو یکی پس از دیگری متأثر خواهند شد؛ سرمایه گذاران، صنایع بالادستی، اشتغال و بازار کار، سیستم بانکداری و تامین مالی، فن آوری و تکنولوژی های جدید، تحقیق و توسعه و کسب و کارهای نو یک آینده مبهم را پیش روی خود خواهند دید که نمی تواند به اعداد و ارقام شفافی برای برنامه ریزی و ریل گذاری آینده دسترسی داشته باشند.