رشد و توسعه منطقه آزاد انزلی در نیمه اول ۱۴۰۵؛ از کاسپین تا منطقه نوآوری

به گزارش ایلنا، منطقه آزاد انزلی به‌عنوان تنها منطقه آزاد ایران در حاشیه دریای خزر، یکی از نقاط مهم تجاری و ترانزیتی شمال کشور محسوب می‌شود. برخورداری از مجتمع بندری کاسپین و اتصال به شبکه ریلی سراسری در کنار دسترسی به مسیرهای جاده‌ای و نزدیکی به فرودگاه سردار جنگل، امکان استفاده از شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل را برای این منطقه فراهم کرده است.

موقعیت جغرافیایی منطقه و دسترسی آن به دریای خزر همچنین امکان توسعه مبادلات ایران با کشورهای حاشیه این دریا و بازارهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا را فراهم کرده است. به همین دلیل بخش قابل توجهی از برنامه‌های سازمان منطقه آزاد انزلی در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ بر توسعه تجارت خارجی، تقویت زیرساخت‌های بندری و لجستیکی، جذب سرمایه‌گذاری و تکمیل زنجیره حمل‌ونقل متمرکز بود.

مرور اخبار رسمی منتشرشده از سوی سازمان منطقه آزاد انزلی در شش‌ماهه نخست سال نشان می‌دهد در کنار برنامه‌های بندری و ترانزیتی، موضوعاتی مانند گردشگری، توسعه صنعتی، عمران روستایی، هوشمندسازی، همکاری‌های بین‌المللی و اقتصاد دانش‌بنیان نیز در دستور کار قرار گرفته است.

آغاز سال با تمرکز بر گردشگری و ظرفیت‌های اقتصادی منطقه (فروردین ۱۴۰۵)

تعطیلات نوروزی یکی از نخستین دوره‌های پرتحرک منطقه آزاد انزلی در سال جدید بود. حضور مسافران در محدوده تجاری و گردشگری، استفاده از مراکز اقامتی و تفریحی و فعالیت مجموعه‌های تجاری و ساحلی، بخش گردشگری منطقه را در نخستین روزهای سال فعال کرد.

در کنار گردشگری، فعالیت مجتمع بندری کاسپین و ورود و خروج کالا نیز ادامه یافت و سازمان تلاش کرد ظرفیت‌های تجاری و گردشگری منطقه را به‌صورت هم‌زمان فعال نگه دارد. این دو حوزه در ادامه سال نیز در کنار بخش‌های صنعتی و سرمایه‌گذاری از محورهای فعالیت منطقه باقی ماندند.

توسعه آموزش‌های مهارتی متناسب با اقتصاد دریامحور (۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵)

یکی از برنامه‌های اردیبهشت‌ماه به توسعه همکاری در زمینه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای اختصاص یافت. هدف از این رویکرد، استفاده از ظرفیت آموزش‌های مهارتی برای تربیت نیروی انسانی متناسب با نیازهای اقتصادی منطقه و به‌ویژه فعالیت‌های صنعتی و دریامحور بود.

توسعه فعالیت‌های بندری، حمل‌ونقل، صنعت و خدمات لجستیکی، نیاز به نیروهای دارای مهارت‌های تخصصی را افزایش داده و بر همین اساس پیوند میان آموزش‌های مهارتی و نیاز واحدهای اقتصادی منطقه مورد توجه قرار گرفت.

افزایش نقش روستاها در فرآیند توسعه منطقه (۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵)

در اردیبهشت‌ماه همچنین توجه به ظرفیت روستاهای واقع در محدوده منطقه آزاد انزلی در دستور کار قرار گرفت. مشارکت مجموعه‌های محلی در فرآیندهای توسعه و فراهم کردن شرایط مناسب‌تر برای فعالیت‌های اقتصادی از موضوعاتی بود که در این دوره پیگیری شد.

توجه به روستاها در ماه‌های بعد نیز ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که در هفته دولت ده‌ها پروژه عمران روستایی به بهره‌برداری رسید و توسعه زیرساخت‌های عمومی روستاهای محدوده منطقه به یکی از بخش‌های برنامه عمرانی سازمان تبدیل شد.

ورود حمل‌ونقل ریلی به معادلات ترانزیتی بندر کاسپین (خرداد ۱۴۰۵)

در خردادماه، استفاده از اتصال ریلی مجتمع بندری کاسپین برای توسعه مسیرهای ترانزیتی مورد توجه قرار گرفت. اتصال بندر به شبکه ریلی سراسری این امکان را ایجاد کرده است که کالاهای واردشده از مسیر دریای خزر بدون اتکای کامل به حمل جاده‌ای، از طریق راه‌آهن به نقاط دیگر کشور یا مقاصد ترانزیتی منتقل شوند.

این ظرفیت در برنامه‌های سازمان جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد و تکمیل زنجیره لجستیک، توسعه ایستگاه‌های ریلی و ایجاد مراکز لجستیکی بعدها نیز به‌عنوان یکی از برنامه‌های اصلی منطقه برای ایفای نقش در کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب اعلام شد.

توسعه همکاری‌های مناطق آزاد برای تقویت مسیرهای تجاری (۲۴ خرداد ۱۴۰۵)

در خردادماه توسعه ارتباط میان ظرفیت‌های مناطق آزاد کشور نیز مورد توجه قرار گرفت. استفاده از موقعیت منطقه آزاد انزلی در شمال و ارتباط آن با مسیرهای تجاری سایر مناطق آزاد، با هدف ایجاد شبکه‌های جدید تجارت و ترانزیت دنبال شد.

این رویکرد در چارچوب برنامه گسترده‌تر سازمان برای تبدیل منطقه آزاد انزلی به یکی از حلقه‌های زنجیره حمل‌ونقل بین‌المللی قابل ارزیابی است؛ زنجیره‌ای که حمل دریایی، ریلی و جاده‌ای را به یکدیگر متصل می‌کند.

رشد فعالیت‌های مجتمع بندری کاسپین در بهار ۱۴۰۵ (تیر ۱۴۰۵)

در ابتدای تابستان، عملکرد سه‌ماهه مجتمع بندری کاسپین یکی از خبرهای مهم اقتصادی منطقه بود. افزایش فعالیت‌های تخلیه و بارگیری و حضور کشتی‌های تجاری، نشان‌دهنده افزایش استفاده از ظرفیت این مجتمع بندری در مبادلات تجاری منطقه بود.

اهمیت این روند در ماه‌های بعد بیشتر مشخص شد؛ به‌گونه‌ای که براساس آمار رسمی اعلام‌شده از سوی مدیرعامل سازمان، حجم تخلیه و بارگیری شناورها در بندر کاسپین تا پایان مردادماه به ۵۵۰ هزار تن رسید. سازمان اعلام کرد عملکرد بندر نسبت به مقطع آغاز مدیریت جدید در دی ۱۴۰۳ دو برابر شده است.

تقویت نقش بندر کاسپین در جابه‌جایی کالاهای اساسی (تیر ۱۴۰۵)

در کنار افزایش کلی عملیات بندری، استفاده از ظرفیت بندر کاسپین برای ورود و جابه‌جایی کالاهای اساسی و محصولات کشاورزی نیز مورد توجه قرار گرفت. این موضوع نیاز منطقه به افزایش ظرفیت انبارداری و تسریع انتقال کالا را پررنگ‌تر کرد.

همین مسئله در شهریورماه نیز مورد تأکید مدیرعامل سازمان قرار گرفت. وی اعلام کرد با ایجاد انبارهای اختصاصی جدید، زیرساخت مناسب‌تری برای انتقال کالاهای اساسی و محصولات کشاورزی ایجاد شده و سازمان آمادگی دارد زمینه توسعه مراحل بعدی انبارها و حتی اسکله اختصاصی را فراهم کند.

بازسازی و احیای ظرفیت‌های تجاری و گردشگری منطقه (۱۸ تیر ۱۴۰۵)

در تیرماه، پیگیری بازسازی مجتمع تجاری ونوس نیز در دستور کار قرار گرفت. بازگشت این مجموعه به فعالیت به دلیل جایگاه آن در محدوده تجاری و گردشگری منطقه و حضور تعداد قابل توجهی از کسب‌وکارها اهمیت دارد.

این موضوع بخشی از برنامه گسترده‌تر برای حفظ و توسعه زیرساخت‌های تجاری و گردشگری منطقه بود؛ بخشی که در کنار فعالیت‌های بندری و صنعتی یکی از پایه‌های اقتصادی منطقه آزاد انزلی محسوب می‌شود.

بررسی فرصت‌های تازه برای جذب سرمایه‌گذاری (۲۳ تیر ۱۴۰۵)

در ادامه برنامه‌های تیرماه، ظرفیت اجرای پروژه‌های جدید سرمایه‌گذاری در منطقه نیز مورد بررسی قرار گرفت. توسعه پروژه‌های مسکونی، تجاری، خدماتی و گردشگری از جمله زمینه‌هایی بود که برای حضور سرمایه‌گذاران مورد توجه قرار گرفت.

جذب سرمایه بخش خصوصی در ماه‌های بعد نیز در پروژه‌های منطقه نمود پیدا کرد. نمونه مشخص آن سه انبار سرپوشیده‌ای بود که با مجموع سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیارد تومان از سوی بخش خصوصی ایجاد و در شهریور به بهره‌برداری رسید.

تکمیل حلقه‌های حمل‌ونقل و لجستیک منطقه (مرداد ۱۴۰۵)

در مردادماه، توسعه توان لجستیکی و حمل‌ونقل منطقه یکی از محورهای فعالیت سازمان بود. برنامه‌های این حوزه بر ایجاد ارتباط مؤثرتر میان بندر، راه‌آهن، حمل جاده‌ای و مراکز لجستیکی متمرکز شد.

این سیاست در شهریور نیز ادامه پیدا کرد و مدیرعامل سازمان، تکمیل زنجیره لجستیک را راهبرد اصلی منطقه برای ایفای نقش در کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب معرفی کرد. توسعه ایستگاه‌های ریلی و راه‌اندازی مراکز لجستیک در مجاورت شهرک صنعتی سفیدرود نیز از برنامه‌های اعلام‌شده در این زمینه بود.

توسعه شهرک‌های صنعتی و پیوند تولید با صادرات (مرداد ۱۴۰۵)

در بخش صنعت نیز توسعه زیرساخت‌ها و استفاده از ظرفیت شهرک‌های صنعتی منطقه مورد توجه قرار گرفت. هدف این برنامه، فراهم کردن فضای مناسب‌تر برای فعالیت واحدهای تولیدی و افزایش ارتباط میان تولید، لجستیک و صادرات است.

قرار گرفتن واحدهای صنعتی در مجاورت شبکه حمل‌ونقل دریایی، ریلی و جاده‌ای می‌تواند امکان انتقال سریع‌تر محصولات به بازارهای داخلی و خارجی را فراهم کند؛ موضوعی که در برنامه تکمیل زنجیره لجستیکی منطقه نیز مورد توجه قرار گرفته است.

بهره‌برداری و آغاز اجرای پروژه‌های جدید منطقه آزاد انزلی (۵ شهریور ۱۴۰۵)

یکی از مهم‌ترین رویدادهای نیمه نخست سال در ۵ شهریور و هم‌زمان با هفته دولت رقم خورد. در این روز مجموعه‌ای از پروژه‌های زیرساختی، سرمایه‌گذاری و عمران روستایی با مجموع ارزش ۷۶۰ میلیارد تومان در مجتمع بندری کاسپین افتتاح شد یا عملیات اجرایی آنها آغاز شد.

سه انبار سرپوشیده بخش خصوصی با مجموع سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیارد تومان، ۸۴ پروژه عمران روستایی با ارزش ۱۰۰ میلیارد تومان و پروژه‌های شبکه فیبر نوری اختصاصی و مرکز پایش هوشمند با مجموع ارزش ۱۶۰ میلیارد تومان از جمله طرح‌های این مجموعه بودند. سازمان همچنین اعلام کرد مجموع ارزش پروژه‌های افتتاح‌شده منطقه در هفته دولت بیش از ۲ هزار میلیارد تومان بوده و ارزش پروژه‌هایی که عملیات اجرایی آنها آغاز شده به ۱۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

عملیات بندر کاسپین به ۵۵۰ هزار تن رسید (۵ شهریور ۱۴۰۵)

در همان روز، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی گزارشی از عملکرد مجتمع بندری کاسپین ارائه کرد. براساس این گزارش، حجم تخلیه و بارگیری شناورها تا ۳۱ مردادماه به ۵۵۰ هزار تن رسیده بود.

سازمان اعلامکرد عملکرد بندر کاسپین نسبت به زمان آغاز فعالیت مدیریت جدید در دی‌ماه ۱۴۰۳ دو برابر شده است. توسعه انبارهای بندری، اتصال ریلی، افزایش ایستگاه‌های ریلی و ایجاد مراکز لجستیکی نیز به‌عنوان برنامه‌های مکمل برای افزایش سهم منطقه در تجارت و ترانزیت معرفی شدند.

پروازهای باری به زنجیره لجستیکی منطقه اضافه می‌شوند (۷ شهریور ۱۴۰۵)

دو روز بعد، سازمان منطقه آزاد انزلی از فراهم شدن بستر برقراری پروازهای باری از فرودگاه سردار جنگل رشت خبر داد. این برنامه با مشارکت سازمان منطقه آزاد انزلی، استانداری گیلان و اداره‌کل فرودگاه‌های استان و با هدف تسهیل صادرات محصولات تولیدی و کشاورزی شکل گرفته است.

براساس اعلام رسمی سازمان، با عملیاتی شدن این برنامه، ظرفیت هوایی در کنار مجتمع بندری کاسپین و شبکه‌های جاده‌ای و ریلی قرار می‌گیرد. پروژه با محوریت مشارکت بخش خصوصی وارد فاز اجرایی شده و اخذ مجوزهای تخصصی مربوط نیز در برنامه قرار گرفته است.

ایجاد «منطقه نوآوری» در دستور کار قرار گرفت (۹ شهریور ۱۴۰۵)

در ۹ شهریور، تفاهم‌نامه راهبردی میان سازمان منطقه آزاد انزلی و معاونت علمی ریاست‌جمهوری برای ایجاد «منطقه نوآوری» منعقد شد. این خبر در آرشیو رسمی سازمان با تأکید بر پیوند زیرساخت‌های لجستیکی منطقه با فناوری‌های پیشران منتشر شده است.

این برنامه نشان‌دهنده ورود یک محور جدید به برنامه‌های توسعه منطقه است؛ به این معنا که در کنار تجارت، حمل‌ونقل، صنعت و گردشگری، توسعه فعالیت‌های فناورانه و دانش‌بنیان نیز در دستور کار قرار گرفته است.

توسعه شهری و روستایی با همکاری مدیریت شهرستان پیگیری شد (۱۱ شهریور ۱۴۰۵)

در ۱۱ شهریور، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی و فرماندار بندرانزلی در نشستی فرآیندهای توسعه شهری و روستایی را بررسی کردند. این خبر در آرشیو رسمی سازمان با عنوان «تسهیل فرآیندهای توسعه شهری و روستایی» منتشر شده است.

این برنامه در ادامه اجرای پروژه‌های عمرانی در روستاهای محدوده قرار داشت. تنها چند روز قبل از آن نیز ۸۴ پروژه عمران روستایی با مجموع ارزش ۱۰۰ میلیارد تومان افتتاح شده بود که هدف آنها ارتقای زیرساخت‌های عمومی، خدمات‌رسانی و بهبود شرایط زندگی ساکنان اعلام شد.

تسهیل تجارت در کارگروه گمرکی و تجاری بررسی شد (۱۶ شهریور ۱۴۰۵)

در ۱۶ شهریور، کارگروه پیشگیری از جرایم گمرکی و تجاری در منطقه آزاد انزلی برگزار شد. سازمان این نشست را با تأکید بر تسهیل تجارت و عبور از موانع اقتصادی برگزار کرد.

بررسی فرآیندهای گمرکی و تجاری در شرایطی انجام شد که سازمان هم‌زمان افزایش ظرفیت بندری و لجستیکی را دنبال می‌کرد و تسهیل فرآیندهای اداری و گمرکی می‌تواند مکمل توسعه زیرساخت‌های فیزیکی تجارت باشد.

منطقه آزاد انزلی در نمایشگاه بین‌المللی سرمایه‌گذاری و تجارت چین حضور یافت (۱۹ شهریور ۱۴۰۵)

در ۱۹ شهریور، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی در بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی سرمایه‌گذاری و تجارت چین، CIFIT 2026، حضور یافت. سازمان هدف از این حضور را تقویت همکاری‌های بین‌المللی و گردش سرمایه‌گذاری خارجی اعلام کرد.

حضور در این رویداد در چارچوب معرفی ظرفیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری منطقه انجام شد و بخشی از برنامه سازمان برای گسترش ارتباطات اقتصادی خارجی در نیمه نخست سال بود.

مناطق آزاد شمال برای توسعه همکاری با چین هم‌مسیر شدند (۲۲ شهریور ۱۴۰۵)

در ۲۲ شهریور، خبر دیگری در حوزه همکاری‌های خارجی منتشر شد. براساس اعلام رسمی سازمان، مناطق آزاد شمال کشور با هدف توسعه همکاری‌های چندجانبه با چین و در چارچوب بازتعریف نقش ایران در طرح «یک کمربند، یک راه» وارد تعامل مشترک شدند.

این برنامه، ظرفیت‌های مناطق آزاد شمال و مسیرهای ترانزیتی ایران را در ارتباط با تجارت چین مورد توجه قرار می‌دهد و در مورد منطقه آزاد انزلی با برنامه توسعه مجتمع بندری کاسپین و تکمیل کریدورهای ترانزیتی هم‌جهت است.

تقویت سرمایه‌گذاری، تولید و صادرات در دستور کار مناطق آزاد قرار گرفت (۲۳ شهریور ۱۴۰۵)

در ۲۳ شهریور، معاون اجرایی رئیس‌جمهور در نشست با دبیر شورای‌عالی و مدیران عامل مناطق آزاد کشور بر تقویت نقش این مناطق در سرمایه‌گذاری، تولید و توسعه صادرات تأکید کرد.

این نشست از آخرین رویدادهای مهم ثبت‌شده در آرشیو رسمی منطقه آزاد انزلی در دوره مورد بررسی است و موضوع افزایش نقش مناطق آزاد در تولید، تجارت و جذب سرمایه را در سطح سیاست‌گذاری دنبال می‌کند.

نیمه دوم سال؛ پروژه‌ها در آزمون اجرا

آنچه از اخبار رسمی شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ منطقه آزاد انزلی به دست می‌آید، مجموعه‌ای از پروژه‌های اجراشده و برنامه‌هایی است که هنوز در مراحل مختلف تفاهم، سرمایه‌گذاری یا اجرا قرار دارند. در بخش عملیاتی، رسیدن حجم تخلیه و بارگیری بندر کاسپین به ۵۵۰ هزار تن تا پایان مرداد، بهره‌برداری از انبارهای جدید، اجرای ۸۴ پروژه عمران روستایی و راه‌اندازی زیرساخت فیبر نوری و مرکز پایش هوشمند از اقدامات مشخص این دوره بوده‌اند.

در مقابل، برخی برنامه‌ها از جمله توسعه مراکز لجستیکی، پروازهای باری فرودگاه سردار جنگل و ایجاد منطقه نوآوری در مسیر اجرا قرار دارند. بنابراین نیمه دوم ۱۴۰۵ می‌تواند دوره تعیین‌کننده‌ای برای مشخص شدن میزان تحقق این برنامه‌ها و اثر آنها بر حجم تجارت، ترانزیت، سرمایه‌گذاری و تولید در منطقه آزاد انزلی باشد.

مرتضی بلوکی

کارشناس رسانه