یادبود فریدون پوررضا؛ هنرمندی با صدای تاریخ‌ساز

به گزارش اطلاعات آنلاین، فریدون پوررضا در سوم مهرماه سال ۱۳۱۱ در «لشت‌نشا» از توابع استان گیلان چشم به جهان گشود. دوران کودکی او با سختی و فقدان محبت مادری همراه بود. خود او درباره‌ انگیزه‌های اولیه‌ خواندنش روایت کرده است: «کلاس پنجم ابتدایی که بودم، میل داشتم بخوانم، نه آهنگی، نه دادی، می‌خواستم فریاد دل خودم را بخوانم، می‌خواستم مرثیه‌ی روزگار خودم را بخوانم.»

مسیر هنری او با تشویق اطرافیان و حضور در فرهنگسراها آغاز و دیری نپایید که راهی تهران شد. او در پایتخت از محضر استادان بزرگی چون یونس دردشتی و زنده‌یاد سعادتمند قمی بهره برد. پس از آن نیز خدمت استاد غلامحسین بنان رسید و بنان پس از شنیدن صدایش به او گفت که کفایت لازم را دارد و بهتر است به رشت بازگردد تا به دادِ آواز برسد؛ چرا که ترانه‌های تازه، آمده بودند و روزگار آواز ایران را سلاخی می‌کردند.

پوررضا به رشت بازگشت و در سال ۱۳۳۳ فعالیت در تعزیه را آغاز کرد. او با هوشمندی توانست گوشه‌هایی ناب از موسیقی تعزیه را که در دیگر جاها یافت نمی‌شد کشف و ثبت کند. اما از آنجا که زمانه به سوی ترانه‌خوانی پیش می‌رفت، او به ترانه‌های محلی و بومی پناه برد؛ گنجینه‌ای بی‌بدیل که آن را نه با نامه‌نگاری‌های اداری، بلکه با حضور صمیمانه در میان روستاییان و مزرعه‌داران جمع‌آوری کرد. مردمی که به گفته‌ خود استاد، خود او بودند و با نوازش‌ها و همراهی‌هایشان، خستگی کار را از تنش بیرون می‌کردند.

پوررضا برداشتی متفاوت، عمیق و اصیل از موسیقی فولکلور ارائه داد. او با بهره‌گیری از ملودی‌های دیلمان، گالش و گیلک، ظرفیت‌های پنهان موسیقی گیلان را شکوفا ساخت. درباره‌ی ویژگی ریتم‌های شاد در موسیقی گیلکی، او با نگاهی جامعه‌شناختی و ژرف‌اندیشانه باور داشت که این شادی‌ها برخاسته از جغرافیای سرسبز و روحیه دلیر مردمان آن دیار است، اما در دلِ این شادی‌ها همواره رگه‌هایی از غم و رنجِ زیست جاری است. به اعتقاد او، هر جامعه‌ای موسیقی‌اش را از جغرافیای زیست خود می‌گیرد و گیلانی‌ها به خط کاری و آوازهای روستایی خود عشق می‌ورزند.

این هنرمند فقید نگاهی انتقادی به جریان‌های سطحی هنر و تاثیر مخرب مدرنیته‌زدگی بر اصالت فرهنگی داشت. او بر این باور بود که هنر اصیل باید از دل مردم بجوشد و هنرمند واقعی کسی است که پیشانی‌اش را بر آستان دانایی و رنجِ بی‌دریغ توده‌های مردم بگذارد. پوررضا هشدار می‌داد که فاصله گرفتن از فرهنگ آبا و اجدادی و هویت بومی، انسان‌ها را تهی و سرگردان می‌سازد. او درباره‌ی ماندگاری آثارش می‌گفت: «شما شصت سال دیگر آهنگ بیست سال قبل من را گوش بدهید، باز میل دارید گوش بدهید، چرا؟ برای این‌که صمیمیت ساخت و پرداخت در آدم‌هایی را که هم شعورشان خوب بود هم عاطفه‌شان خوب بود هم انسانیت‌شان بالا بود... نگاه داشتند برای خودشان.»

از این استاد بی‌بدیل آثار ارزشمندی پیش و پس از انقلاب به یادگار مانده است؛ ازجمله آلبوم‌های فراوان و اجرای به‌یادماندنی تیتراژ و متن سریال محبوب «پس از باران» در سال ۱۳۷۹ که نام او را بیش از پیش در دل مخاطبان عام و نسل جوان تثبیت کرد.

سرانجام این چهره درخشان موسیقی فولکلور ایران در ۲۳ فروردین ۱۳۹۱ در ۸۰ سالگی بر اثر بیماری تنفسی در رشت چهره در نقاب خاک کشید و در قطعه هنرمندان آرامستان تازه‌آباد رشت آرام گرفت.