آدیس آبابا، اتیوپی – پس از نزدیک به دو هفته درگیری شدید، نیروهای فدرال اتیوپی وارد پایتخت تیگرای، مکله شدند، در حالی که نیروهای ائتلاف گروه‌های شورشی، از جمله جبهه آزادی‌بخش مردم تیگرای (TPLF)، از شهر عقب‌نشینی کردند.
درگیری‌هایی که در اواخر ماه گذشته آغاز شد، به طور موثری آتش‌بس پرتوریای سال 2022 و صلح شکننده‌ای که پس از جنگ ویرانگر تیگرای به دنبال داشت را پایان داد.
اما تصرف مکله ممکن است پایان جنگ متعارف و نه پایان درگیری باشد. درگیری‌ها در سایر نقاط تیگرای ادامه دارد، در حالی که گزارش‌هایی از ورود نیروهای اریتره‌ای به شهرهای شمالی تیگرای، ابعاد منطقه‌ای بالقوه خطرناک‌تری را اضافه کرده است.
نیروهای فدرال اتیوپی از نیروی هوایی و نیروهای زمینی برای پیشروی در سراسر تیگرای استفاده کردند. پس از متحمل شدن شکست‌های پی‌درپی در اطراف شهرک‌های آلاماتا و کوبو، نیروهای شورشی به مناطق روستایی اطراف عقب‌نشینی کردند. آنها متعهد شده‌اند به مبارزه ادامه دهند.
دبرتسیون گبرمیکائیل، رهبر TPLF، گفت: «ما با دشمن به شیوه‌ی خود و در جایی که خودمان انتخاب می‌کنیم مقابله خواهیم کرد.»
جنگی که ممکن است هنوز تمام نشده باشد
شباهت‌هایی با جنگی وجود دارد که در سال 2020 آغاز شد، زمانی که دولت نخست‌وزیر آبی احمد پس از تصرف مکله توسط نیروهای فدرال، پیروزی اعلام کرد. نیروهای تیگرای پس از آن دوباره در کوه‌ها سازماندهی شده و بخش زیادی از منطقه را بازپس گرفتند و پایتخت را دوباره تصرف کردند و جنگ را برای نزدیک به یک و نیم سال دیگر تمدید کردند.
درگیری‌های از سر گرفته شده می‌تواند مسیری مشابه را دنبال کند، به ویژه اگر TPLF و سایر گروه‌های مسلح موفق به تبدیل زمین‌های کوهستانی به یک شورش مسلح طولانی‌مدت شوند. اتیوپی در حال حاضر با شورش‌هایی در آمhara و اورومیا درگیر است که این امر احتمال گسترش نیروهای فدرال خود را در چندین جبهه افزایش می‌دهد.
اما شکست‌های میدانی که شورشیان متحمل شده‌اند، می‌تواند پیامدهایی فراتر از تیگرای داشته باشد. هوسمالدین ابراهیم، یک تحلیلگر آفریقایی در موسسه اطلاعات و امنیت بلومزبری، اظهار داشت که این امر نگرانی‌هایی را در مصر و در میان رقبای دیگر اتیوپی برانگیخته است.
ابراهیم گفت: «مصر سد رنسانس را و هرگونه حرکت اتیوپی به سمت دریای سرخ را به عنوان یک تهدید استراتژیک می‌بیند، بنابراین با اریتره، سودان و سومالی در برابر یکجانبه‌گرایی اتیوپی متحد شده است.»
«اتیوپی به دنبال راهی به دریا است؛ اریتره این را به عنوان یک تهدید وجودی می‌بیند.»
طموح‌های اتیوپی در دریای سرخ
اتیوپی از زمان پیروزی اریتره در جنگ استقلال در سال 1991، بدون دسترسی به دریا باقی مانده است و آدیس آبابا را به شدت به کشورهای همسایه برای دسترسی به تجارت بین‌المللی وابسته کرده است.
آبی از سال 2023 به طور فزاینده‌ای دسترسی به دریای سرخ را به یک اولویت استراتژیک تبدیل کرده است و نگرانی‌هایی را در اریتره در مورد جاه‌طلبی‌های اتیوپی، به ویژه در مورد بندر عصب ایجاد کرده است.
اتیوپی در حال حاضر به شدت به جیبوتی برای تجارت دریایی متکی است و همچنین در حال پیگیری ترتیبات جایگزین، از جمله از طریق کنیا و سومالیلند است.
پس از سوگند یاد کردن روز دوشنبه برای یک دوره پنج ساله دیگر پس از پیروزی حزبش در انتخابات ژوئن، آبی بار دیگر این موضوع را در مرکز سخنرانی پارلمانی خود قرار داد.
او به پارلمان گفت: «بر اساس اصل برد و باخت، ما به طور خستگی‌ناپذیری تلاش خواهیم کرد تا اطمینان حاصل کنیم که اتیوپی راهی به دریا دارد.»
این موضوع به طور فزاینده‌ای به بخشی از یک رقابت منطقه‌ای گسترده‌تر تبدیل شده است.
یک همسویی منطقه‌ای شل
در ماه‌های اخیر، مصر، اریتره، سودان و سومالی نگرانی‌های مشترکی در مورد جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای اتیوپی داشته‌اند. رهبران چهار کشور در 4 اکتبر در یک اجلاس مشورتی چهارجانبه در نیو علمین مصر دیدار کردند، جایی که مسائل منطقه‌ای را مورد بحث قرار دادند و متعهد شدند همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و تجاری و همچنین مشورت و هماهنگی را تقویت کنند.
این نشست به معنای یک اتحاد نظامی رسمی نیست و چهار کشور منافع متفاوتی در تعامل با آدیس آبابا دارند. بیانیه مشترک این نشست همچنین خواستار احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، عدم مداخله در امور داخلی و حل مسالمت‌آمیز اختلافات شد.
اما نگرانی‌های آنها به طور فزاینده‌ای در مورد جاه‌طلبی‌های اتیوپی در دریای سرخ، نیل و شاخ آفریقا گسترش یافته است.
روابط بین اتیوپی و اریتره نیز پس از آتش‌بس پرتوریا به شدت رو به وخامت گذاشته است. اتیوپی سفارت خود در اریتره را بست و دیپلمات‌های اریتره‌ای را در 1 اکتبر اخراج کرد و اسمره را به اعمال خصمانه و دخالت در درگیری‌های از سر گرفته شده متهم کرد. اریتره با قطع روابط دیپلماتیک پاسخ داد و در حالی که از حمایت از ائتلاف مخالف امتناع کرد، این اتهامات را رد کرد. مصر و سودان نیز اتهامات اتیوپی مبنی بر حمایت از ائتلاف را رد کرده‌اند.
پیشروی ارتش اتیوپی به تیگرای لایه‌ای دیگر به آن رقابت اضافه کرده است.
اتانا اچ دینکا، استادیار تاریخ آفریقا در دانشگاه میامی، گفت: «پیشروی [ارتش اتیوپی] در تیگرای به طور مستقیم [رئیس‌جمهور اریتره] ایسایاس [افورکی] و دولت اریتره را تهدید می‌کند.»
نیروهای اریتره‌ای در طول جنگ 2020-2022 تیگرای در کنار نیروهای اتیوپی جنگیدند، اما روابط بین آبی و ایسایاس از آن زمان رو به وخامت گذاشته است. گزارش شده است که نیروهای اریتره‌ای وارد شهرهای شمالی تیگرای شده‌اند و ابعاد جدید و بالقوه قابل توجهی به درگیری اضافه کرده‌اند. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که نیروهای اریتره‌ای پس از ورود به اتیوپی وارد آدگرات و یداگا هاموس شده‌اند، در حالی که اریتره ورود نیروها را نه تایید کرده و نه تکذیب کرده است.
نقش اریتره می‌تواند تعیین‌کننده باشد
برای اریتره، موقعیت درگیری به اندازه نتیجه آن مهم است.
یک درگیری طولانی‌مدت در تیگرای می‌تواند نیروهای اتیوپی را درگیر کرده و توانایی آدیس آبابا را برای دنبال کردن جاه‌طلبی‌هایش محدود کند. اما یک پیروزی قاطع اتیوپی می‌تواند دولت فدرال را با آزادی بیشتری برای توجه به رقبای منطقه‌ای خود مواجه کند.
محمدمهدی خیر عمر، محقق متمرکز بر شاخ آفریقا، گفت: «با گزارش‌هایی مبنی بر اینکه نیروهای اریتره‌ای در حال حرکت به تیگرای هستند، اریتره به نظر می‌رسد مشتاق است نیروهای TPLF را که به سمت شمال عقب‌نشینی می‌کنند، تقویت کند تا درگیری بین سربازان اتیوپی در قلمرو تیگرای رخ دهد و نه در اریتره.»
این می‌تواند انگیزه‌ای برای اریتره برای حمایت از نیروهایی باشد که می‌توانند ارتش اتیوپی را درگیر نگه دارند، بدون اینکه لزوماً وارد رویارویی مستقیم شوند.
سودان لایه‌ای دیگر اضافه می‌کند
جنگ در سودان ابعاد دیگری به رقابت منطقه‌ای اضافه می‌کند.
مصر حمایت سیاسی و پشتیبانی لجستیکی و فنی را از ارتش سودان ارائه کرده است، طبق گزارش خبرگزاری رویترز، در حالی که نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) به انجام جنایات در دارفور متهم شده‌اند.
اتیوپی با اتهام تسهیل حمایت از RSF روبرو شده است. یک بررسی رویترز در فوریه گزارش داد که اتیوپی در منطقه بنیشانگول-گوموز غربی خود، میزبان یک اردوگاه بود که در آن هزاران جنگجوی مرتبط با RSF آموزش می‌دیدند. رویترز به هشت منبع، از جمله یک مقام ارشد دولت اتیوپی، استناد کرد که گفت امارات متحده عربی ساخت اردوگاه را تأمین مالی کرده و مربیان نظامی و پشتیبانی لجستیکی را ارائه کرده است. امارات متحده عربی این اتهامات را رد کرد و رویترز گفت نتوانست به طور مستقل نقش امارات متحده عربی را تأیید کند.
این روابط متضاد بخشی از یک رقابت گسترده‌تر بر سر نیل، سودان، دریای سرخ و دسترسی به مسیرهای تجاری است.
برای مصر، اختلاف آن با اتیوپی بر سر سد بزرگ رنسانس همچنان یک نگرانی استراتژیک اصلی است. برای اریتره، جستجوی اتیوپی برای راهی به دریای سرخ از منظر امنیت ملی دیده می‌شود. برای همسایگان سودان، درگیری تهدید می‌کند توازن قدرت منطقه‌ای را تغییر دهد.
آیا مصر، اریتره، سودان و سومالی مداخله خواهند کرد؟
منافع مشترک رقبای منطقه‌ای اتیوپی لزوماً به معنای مداخله مستقیم نیست.
مصر محاسبات خود را در مورد نیل و سودان دارد. اریتره یک علاقه امنیتی مستقیم در تحولات تیگرای دارد. سومالی با چالش‌های امنیتی خود و یک رابطه پیچیده با آدیس آبابا دست و پنجه نرم می‌کند. سودان همچنان درگیر جنگ داخلی ویرانگر خود است.
در عین حال، نیروهای فدرال اتیوپی اکنون با احتمال جنگیدن در چندین جبهه مواجه هستند.
TPLF، Amhara Fano و ارتش آزادی‌بخش اورومو (OLA) هر یک به دنبال به چالش کشیدن دولت فدرال در مناطق مختلف کشور هستند. اگر آنها بتوانند فشار را بر ارتش حفظ کنند در حالی که از مراکز جمعیتی اصلی عقب‌نشینی می‌کنند، سقوط مکله ممکن است تنها فاز اول یک درگیری بسیار طولانی‌تر باشد.
برای رقبای اتیوپی، این سوال مطرح است که آیا از این آسیب‌پذیری بهره‌برداری کنند یا از کشیده شدن به یک جنگ منطقه‌ای دیگر خودداری کنند.
میزان هرگونه دخالت منطقه‌ای در نهایت ممکن است به این بستگی داشته باشد که آیا TPLF می‌تواند نیروهای فدرال را در تیگرای درگیر نگه دارد و از مرز اریتره دور نگه دارد.
دانکا از دانشگاه میامی گفت: «درک تعهد قاهره برای جلوگیری از موفقیت اتیوپی در جنگ فعلی، هرچه اهداف ارتش آن باشد، دشوار نیست.»
سوال اکنون این است که آیا این محاسبات منطقه‌ای عمدتاً دیپلماتیک باقی می‌ماند یا به میدان جنگ سرایت می‌کند.
نویسنده: زچاریاس زلالم
شمـا اولیـن نفـر هستـید کـه نظـر خـود را ثبـت مـی کنیـد.
🗩ثبـت نظر: