روبیو دروغ می‌گوید: تاریخ تجاوزات از سال ۱۹۷۹

رضا نصری/ حقوقدان بین الملل

مارکو روبیو دروغ می‌گوید. ایران از سال ۱۹۷۹ تاکنون، دهه‌ها را صرف جنگ‌افروزی علیه همسایگان خود نکرده است. این دهه‌ها با تجاوز و حمله علیه ایران سپری شده و بخش بزرگی از این تاریخ در اسناد و سوابق رسمی خود سازمان ملل متحد ثبت شده است.

در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰، نوزده ماه پس از انقلاب، صدام حسین به ایران حمله کرد و بخش‌هایی از سرزمین ایران، از جمله خرمشهر، را به اشغال خود درآورد. شورای امنیت شش روز درنگ کرد تا به عراق فرصت دهد دستاوردهای سرزمینی خود را در میدان نبرد تثبیت کند. سپس قطعنامه ۴۷۹ را تصویب کرد؛ قطعنامه‌ای که صرفاً از «ایران و عراق» می‌خواست به توسل به زور پایان دهند و میانجیگری را بپذیرند. در این قطعنامه هیچ تجاوزی محکوم نشد، هیچ متجاوزی مشخص نگردید و هیچ درخواستی برای عقب‌نشینی نیروهای اشغالگر مطرح نشد.

این رویکرد را با واکنش شورای امنیت به تهاجم عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ مقایسه کنید. تنها چند ساعت پس از ورود نیروهای عراقی به کویت، شورای امنیت قطعنامه ۶۶۰ را تصویب کرد، تهاجم را محکوم ساخت و خواستار عقب‌نشینی فوری و بی‌قیدوشرط عراق شد. متجاوز همان بود و شورای امنیت نیز همان شورا. آنچه تغییر کرده بود، قربانی تجاوز بود.

واشنگتن‌ هرگز بی‌طرف نبود. در سال ۱۹۸۲، ایالات متحده عراق را از فهرست دولت‌های حامی تروریسم خارج کرد و هم‌زمان داده‌های اطلاعاتی میدان نبرد را در اختیار بغداد قرار داد تا صدام از گاز خردل و اعصاب علیه سربازان ایرانی و مردم سردشت - در نقض فاحش پروتکل ۱۹۲۵ ژنو استفاده کند. شورای امنیت استفاده از سلاح‌های شیمیایی را محکوم کرد، اما به همت واشنگتن از نام بردن از عراق به‌عنوان عامل این حملات خودداری کرد. ایران دلایل فراوانی برای مقابله‌به‌مثل داشت، اما هرگز به جنگ‌افزارهای شیمیایی متوسل نشد. دبیرکل سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۱، در گزارش خود در اجرای قطعنامه ۵۹۸، رسماً مسئولیت آغاز مخاصمه را متوجه عراق دانست.

مداخلات نظامی ایران پس از آن نیز از همین الگو پیروی کرده‌اند: واکنش، نه آغازگری.

هنگامی که داعش در سال ۲۰۱۴ به دروازه‌های بغداد و اربیل رسید، ایران نخستین کشوری بود که مستشاران نظامی و تسلیحات در اختیار نیروهای مبارز علیا این گروه قرار داد. ایران در شکست داعش در عراق و سوریه نقشی محوری ایفا کرد و در هر دو کشور به دعوت دولت‌های مربوطه حضور رسمی داشت. حملات ایران به اسرائیل در سال ۲۰۲۴ در پاسخ به بمباران اماکن دیپلماتیک ایران در دمشق و ترور اسماعیل هنیه در تهران صورت گرفت؛ جایی که او به‌عنوان مهمان رسمی دولت ایران حضور یافته بود. در ژوئن ۲۰۲۵، اسرائیل دو روز پیش از دور بعدی مذاکرات هسته‌ای به ایران حمله کرد. جنگ امسال نیز در اواخر فوریه با کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل آغاز شد. حملات ایران در سراسر خلیج فارس، در پاسخ به حملاتی صورت می‌گیرد که از پایگاه‌های نظامی آمریکا مستقر در خاک کشورهای همسایه علیه ایران انجام می‌شوند.

اگر روبیو در جست‌وجوی «رژیمی» است که جنگ علیه همسایگان را به ابزاری مستمر در سیاست خود تبدیل کرده، نیازی نیست راه دوری برود. اسرائیل از سال ۱۹۷۸ تاکنون چهار بار به لبنان حمله نظامی کرده و علیه عراق، سوریه، تونس، یمن، قطر و ایران نیز مرتکب تجاوز نظامی شده است. این رژیم از سال ۱۹۶۷ سرزمین‌های فلسطینی را در اشغال دارد. دیوان بین‌المللی دادگستری در ژوئیه ۲۰۲۴ اعلام کرد که تداوم حضور اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی فلسطین غیرقانونی است و سیاست‌ها و اقدامات آن در زمینه شهرک‌سازی، به الحاق غیرقانونی بخش‌های گسترده‌ای از این سرزمین‌ها منجر شده است.

در سپتامبر ۲۰۲۵، کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل متحد به این نتیجه رسید که اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. اسرائیل همچنین برآورد می‌شود که حدود ۹۰ کلاهک هسته‌ای در اختیار داشته باشد. این رژیم عضو معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای نیست و تحت هیچ موافقت‌نامه جامع پادمان با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار ندارد؛ با این حال، به نام منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، به تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان یک کشور عضو این معاهده حمله می‌کند.

روبیو تاریخ را وارونه روایت می‌کند. ایران از سال ۱۹۷۹ تاکنون هدف تجاوز بوده است، نه آغازگر آن. در بخش عمده این جنگ‌ها، واشنگتن یا به متجاوز سلاح و تجهیزات داده یا در کنار او جنگیده است.