فرآیند انتخاب دبیرکل جدید سازمان ملل آغاز شد

مترجم: ندا زمان فشمی

با نزدیک شدن به پایان دوره دوم آنتونیو گوترش، دبیرکل پرتغالی سازمان ملل متحد، این نهاد وارد فرآیند انتخاب دهمین دبیرکل تاریخ خود شده است. گوترش در سال ۲۰۱۶برای نخستین دوره و در سال ۲۰۲۱برای دومین بار به این سمت منصوب شد و دوره دوم ریاست او در پایان ۲۰۲۶(دی ماه) به پایان می‌رسد .


سازمان ملل از جنگ جهانی دوم تا امروز


ایده ایجاد سازمان ملل متحد در جریان جنگ جهانی دوم شکل گرفت و نام «ملل متحد» نخستین‌بار در اعلامیه اول ژانویه ۱۹۴۲به کار رفت. منشور سازمان ملل نیز در ۲۶ژوئن ۱۹۴۵امضا و در ۲۴اکتبر همان سال اجرایی شد. سازمان ملل که فعالیت خود را با ۵۱عضو آغاز کرد، اکنون ۱۹۳کشور عضو آن هستند و حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، توسعه روابط دوستانه میان کشورها، همکاری بین‌المللی و حمایت از حقوق بشر از اهداف اصلی آن است .


دبیرکل چگونه انتخاب می‌شود؟


مبنای حقوقی انتخاب دبیرکل، ماده ۹۷منشور سازمان ملل است. بر اساس این ماده، دبیرکل توسط مجمع عمومی و پس از توصیه شورای امنیت منصوب می‌شود؛ بنابراین شورای امنیت نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور نامزدها به مرحله نهایی دارد. فرآیند انتخاب دوره ۲۰۲۶با نامه مشترک رئیس مجمع عمومی و رئیس شورای امنیت در ۲۵نوامبر ۲۰۲۵آغاز شد. کشورهای عضو می‌توانند نامزدهای خود را به صورت مستقل یا مشترک معرفی کنند و نامزدها نیز باید بیانیه دیدگاه‌های خود، رزومه و اطلاعات مالی کارزار انتخاباتی‌شان را ارائه دهند. پس از آن، نامزدها در گفتگوهای تعاملی مجمع عمومی درباره برنامه‌های خود برای اداره سازمان ملل پاسخ می‌دهند . در مرحله بعد، شورای امنیت نامزدها را بررسی می‌کند. یکی از ابزارهای اصلی شورا«Straw Poll» یا رأی‌گیری غیررسمی است که در آن اعضا به صورت محرمانه یکی از سه گزینه «موافق»، «مخالف» یا «ممتنع» را انتخاب می‌کنند. پس از رسیدن شورا به توافق بر سر یک نامزد، او برای انتصاب رسمی به مجمع عمومی معرفی می‌شود. پنج عضو دائم شورای امنیت، یعنی آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه حق وتو دارند و مخالفت هر یک از آنها می‌تواند مانع عبور یک نامزد از فیلتر شورای امنیت شود.


ویژگی‌های دبیرکل آینده


منشور سازمان ملل شرایط مشخصی مانند تابعیت، سن یا مدرک تحصیلی برای دبیرکل تعیین نکرده است. با این حال، در آغاز فرآیند انتخاب ۲۰۲۶از کشورهای عضو خواسته شد نامزدهایی را معرفی کنند که دارای بالاترین استانداردهای کارآمدی، شایستگی و درستکاری و متعهد به اهداف و اصول منشور باشند. سابقه رهبری و مدیریت، تجربه گسترده در روابط بین‌الملل و مهارت‌های دیپلماتیک، ارتباطی و چندزبانه نیز از ویژگی‌های مورد انتظار عنوان شده است. در این فرآیند همچنین بر تنوع منطقه‌ای و افزایش حضور زنان تأکید شده، ضمن اینکه تاکنون هیچ زنی به مقام دبیرکلی سازمان ملل نرسیده


است.


هفت نامزد در رقابت امسال


بیشتر نامزدهای امسال از منطقه آمریکای لاتین و کارائیب هستند. منشور سازمان ملل انتخاب دبیرکل را بر اساس چرخه منطقه‌ای الزامی نکرده، اما در عمل سنت چرخش منطقه‌ای شکل گرفته و در فرآیند انتخاب امسال نیز از «نوبت منطقه آمریکای لاتین و کارائیب» سخن گفته شده است ، هرچند تمامی نامزدها از این منطقه نیستند و دو نفر ازآنها از آفریقا کاندیدا شده اند.


پس از انصراف خانم «میشل باشله» رئیس‌جمهوری پیشین شیلی در ۲۰سپتامبر، هفت نامزد در رقابت باقی مانده‌اند: خانم «ربکا گرینسپن» معاون رئیس‌جمهوری پیشین کاستاریکا، خانم «کارولین رودریگز بیرکت» نماینده دائم گویان در سازمان ملل، «رافائل گروسی» مدیرکل کنونی آژانس بین المللی انرژی اتمی از آرژانتین، خانم «ماریا فرناندا اسپینوزا» دیپلمات از اکوادور، «اولارا اوتونو» دیپلمات کهنه‌کار از اوگاندا، «مکی سال» رئیس‌جمهوری سابق سنگال و خانم «ایوون ای باکی» دیپلمات از اکوادور. سازمان ملل که سوابق نامزدها را منتشر ساخته ، به گرایش‌های سیاسی آنان در حوزه بین الملل اشاره نکرده اما تمایل برخی از آنها نظیر گروسی به رژیم صهیونیستی آشکار است .


۱.ربکا گرینسپن


ربکا گرینسپن، اقتصاددان کاستاریکایی و عضو تاریخی حزب آزادی ملی این کشور و از چهره‌های باسابقه نظام چندجانبه بین‌المللی است. او معاون رئیس‌جمهوری کاستاریکا بوده و ریاست کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل(آنکتاد) را نیز برعهده داشته است. گرینسپن در برنامه خود بر نقش سازمان ملل در میانجیگری و یافتن راه‌حل‌های عملی برای بحران‌های بین‌المللی تأکید کرده و تجربه مذاکرات مربوط به «ابتکار غلات دریای سیاه» را نمونه‌ای از ظرفیت سازمان ملل برای ایفای نقش میانجی دانسته است. او در سومین رأی‌گیری غیررسمی شورای امنیت در ۱۸سپتامبر(۲۷ شهریور)، ۹رأی موافق، ۵ رأی مخالف و یک رأی ممتنع دریافت کرد و در صدر قرار گرفت.


۲.کارولین رودریگز بیرکت


کارولین رودریگز بیرکت، دیپلمات گویانی و از چهره‌های حزب مترقی خلق/مدنی است که بیش از ۲۵سال سابقه فعالیت در عرصه‌های دولتی و بین‌المللی دارد. او از سال ۲۰۲۰نماینده دائم گویان در سازمان ملل است و در دوره عضویت گویان در شورای امنیت در سال‌های ۲۰۲۴و ۲۰۲۵ریاست هیأت این کشور را برعهده داشت. او پیش از این وزیر امور خارجه، تجارت خارجی و همکاری‌های بین‌المللی و وزیر امور بومیان گویان و همچنین نماینده پارلمان این کشور بوده است. رودریگز بیرکت بین سال‌های ۲۰۱۵تا ۲۰۲۰نیز در سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد(فائو) فعالیت می کرد.


۳.رافائل گروسی


رافائل ماریانو گروسی، دیپلمات آرژانتینی و مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های این رقابت است. او از سال ۲۰۱۹مدیرکل آژانس بوده و بخش عمده فعالیت حرفه‌ای خود را در حوزه دیپلماسی هسته‌ای، خلع سلاح و عدم اشاعه گذرانده است. گروسی در سومین رأی‌گیری شورای امنیت ۵ رأی موافق، ۸ رأی مخالف و ۲ رأی ممتنع دریافت کرد.رافائل گروسی صراحتا اعلام کرده که گرایش حزبی ندارد ولی حرف و حدیث‌ها به تازگی درباره او بالا گرفته است. خود وی به تازگی در مصاحبه با یک نشریه آرژانتینی گفت برخی او را عروسک خیمه شب بازی صهیونیست‌ها قلمداد می‌کنند.


گروسی افزود: «همچنین یک روز طرفداران اوکراین می‌گویند من در جیب ولادیمیر پوتین هستم چون با او دیدار می‌کنم، و روز دیگر وقتی با ولودیمیر زلنسکی دیدار می‌کنم، طرفداران روسیه می‌گویند در طرف مقابل ایستاده‌ام.» از سویی در ایران و پس از جنگ ۱۲ روزه که اسرائیل شماری از دانشمندان هسته‌ای را هدف قرار داد، حرف و حدیث‌ها در خصوص چگونگی درز اطلاعات محرمانه هسته‌ای ایران به طرف اسرائیلی بالا گرفت؛ تا جایی که برخی طرف‌ها صراحتا از جاسوسی گروسی برای اسرائیل سخن گفتند.


از طرفی مسأله حمایت اسرائیل از گروسی برای رسیدن به دبیرکلی سازمان ملل و کنار زدن گوترش را نباید از نظر دور داشت و علت این امر را نیز در رابطه پرتنش اسرائیل با دبیرکل فعلی سازمان ملل باید جستجو کرد.


۴.ماریا فرناندا اسپینوزا


ماریا فرناندا اسپینوزا گارسس، دیپلمات و سیاستمدار اکوادوری پیش از این وزیر امور خارجه و وزیر دفاع دولت چپ‌گرای اکوادور بوده و در سال‌های ۲۰۱۸و ۲۰۱۹ریاست هفتادوسومین دوره مجمع عمومی سازمان ملل را برعهده داشت. او در حوزه‌های صلح و امنیت، توسعه پایدار، مهاجرت و چندجانبه‌گرایی نیز فعالیت کرده است. اسپینوزا در سومین رأی‌گیری شورای امنیت ۳ رأی موافق، ۶ رأی مخالف و ۶ رأی ممتنع گرفت.


۵.اولارا اوتونو


اولارا اوتونو، دیپلمات اوگاندایی پیش‌تر وزیر امور خارجه این کشور و معاون دبیرکل سازمان ملل و نماینده ویژه دبیرکل در امور کودکان و مخاصمات مسلحانه بوده است. او سابقه ریاست کنگره خلق اوگاندا را دارد که یک حزب سوسیال‌دموکرات است.اوگاندا نامزدی او را در ۲۴ژوئیه ۲۰۲۶ثبت کرد. اوتونو در سومین رأی‌گیری ۵ رأی موافق، ۷ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع به دست آورد.


۶.مکی سال


مکی سال، رئیس‌جمهوری پیشین سنگال از سال ۲۰۱۲تا ۲۰۲۴ریاست‌جمهوری این کشور را برعهده داشت و پیش از آن نیز نخست‌وزیر و رئیس مجلس سنگال بود. او از نظر سابقه حزبی بیشتر در طیف میانه‌گرا و لیبرال قرار می‌گیرد. نامزدی او برای دبیرکلی سازمان ملل از سوی بوروندی معرفی شده است. سال در سومین رأی‌گیری شورای امنیت ۵ رأی موافق، ۹رأی مخالف و یک رأی ممتنع دریافت کرد.


۷.ایوون ای باکی


ایوون ای باکی، سیاستمدار اکوادوری آخرین فردی است که وارد رقابت شد و نامزدی او در ۱۷اگوست ۲۰۲۶از سوی تونگا ثبت شد. ایوون باکی بیشتر یک دیپلمات عملگرا و مستقل است. نام او نیز در فهرست رسمی فرآیند انتخاب سازمان ملل قرار گرفته است. باکی در سومین رأی‌گیری هیچ رأی موافقی دریافت نکرد و ۱۰رأی مخالف و ۵ رأی ممتنع به دست آورد.


گرینسپن و رودریگز در صدر


مهم‌ترین داده موجود درباره وضعیت رقابت، رأی‌گیری‌های غیررسمی شورای امنیت است. این رأی‌گیری‌ها انتخابات رسمی نیستند، اما میزان حمایت و مخالفت اعضای شورا با نامزدها را در مقاطع مختلف نشان می‌دهند. در سومین رأی‌گیری در ۱۸سپتامبر، گرینسپن با ۹رأی موافق در صدر قرار گرفت و رودریگز بیرکت با ۸ رأی در جایگاه بعدی بود. این نتایج نشان می‌دهد تاکنون گرینسپن و


رودریگز بیرکت بیشترین حمایت را در رأی‌گیری‌های شورای امنیت به دست آورده‌اند، اما این رأی‌گیری‌ها به خودی خود انتخاب دبیرکل را تعیین نمی‌کنند و تا زمان رسیدن شورای امنیت به توافق، رقابت ادامه خواهد داشت .