ریاض به دنبال میانجیگری ایران در یمن؛ تغییر نظم امنیتی منطقه؟

به گزارش ایلنا، روزنامه لبنانی «الاخبار» در تحلیلی نوشته است: افزایش تنش‌های منطقه‌ای، از درگیری‌های عربستان و انصارالله تا احتمال وقوع جنگ جدید صهیوآمریکایی علیه ایران، کارآمدی ائتلاف مکه را که تنها دو ماه از تشکیل آن می‌گذرد، زیر سؤال برده است. این تحولات بار دیگر ضرورت همکاری کشورهای منطقه برای تأمین امنیت، بدون اتکا به آمریکا، را مطرح کرده است.

خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، روز گذشته به تهران سفر کردند و با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، دیدار کردند.

به گفته مقام‌های ایرانی، ابتکار این سفر از سوی فرمانده ارتش پاکستان مطرح شده بود. عاصم منیر هفته گذشته نیز به تهران سفر کرده و در دیدار با محسن رضایی، تصمیم سه کشور برای اعزام هیئتی مشترک به ایران را اعلام کرده بود.

وزارت امور خارجه عربستان هدف این سفر را کاهش تنش، تشویق گفت‌وگو و حمایت از تلاش‌های میانجیگرانه قطر و پاکستان اعلام کرد. با این حال، به نظر می‌رسد تشدید درگیری میان ریاض و صنعا یکی از مهم‌ترین دلایل این رایزنی‌ها باشد.

در روزهای اخیر، انصارالله پس از تسلط بر تنگه باب‌المندب، حملاتی را علیه فرودگاه‌های اصلی عربستان، از جمله فرودگاه ریاض، پایگاه‌های نظامی و تأسیسات انرژی این کشور انجام داده است. عربستان نیز در واکنش، ده‌ها حمله هوایی علیه یمن انجام داده است.

ریاض انتظار داشت در مقام یکی از اعضای اصلی ائتلاف مکه، سازوکار دفاع جمعی فعال شود و پاکستان و ترکیه برای حمایت از آن وارد عمل شوند؛ اما این دو کشور به دلیل پیامدهای احتمالی مداخله مستقیم، درباره ورود به درگیری‌ها ابراز تردید کرده‌اند. به این ترتیب، تعهدات دفاعی ائتلاف در عمل با تردیدهایی جدی روبه‌رو شده است.

تلاش ریاض برای استفاده از نفوذ تهران در یمن

هدف مهم سفر هیئت سه‌جانبه به تهران، استفاده از نفوذ ایران برای متقاعد کردن انصارالله به توقف حملات عنوان شده است. عاصم منیر نیز در سفر قبلی خود مستقیما از مقام‌های ایرانی خواسته بود از روابط‌شان با این جنبش، برای کاهش تنش استفاده کنند.

این درخواست نشان می‌دهد که ائتلاف مکه به‌تنهایی نتوانسته است راهکاری برای مهار بحران یمن پیدا کند و حل این بحران به همکاری ایران نیز نیاز دارد.

تهران نیز این سفر را فرصتی برای تأکید بر نقش خود در معادلات امنیتی منطقه می‌داند. از نگاه ایران، تأمین امنیت پایدار در خلیج فارس باید بر همکاری کشورهای منطقه و بدون مداخله آمریکا استوار باشد.

خبرگزاری رسمی ایران هم‌زمان با نشست چهارجانبه اعلام کرد که حضور ایران، پیش‌شرط شکل‌گیری ساختار امنیتی جدید در خلیج فارس است. علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز بر امکان همکاری چهار کشور برای ایجاد امنیت منطقه‌ای متکی بر ظرفیت‌های داخلی تأکید کرد.

مسعود پزشکیان هم در دیدار با مقام‌های سه کشور، حمایت تهران از تفاهم‌های تقویت‌کننده امنیت منطقه را اعلام کرد و از آمادگی ایران برای گسترش همکاری‌ها و حل اختلافات خبر داد.

با این حال، میانجیگری ایران لزوما به معنای توقف حملات انصارالله نیست؛ زیرا این جنبش تصمیم‌های خود را صرفا بر اساس خواست تهران اتخاذ نمی‌کند و مطالبات و محاسبات مستقلی دارد. از این رو، دستیابی به توافق پایدار علاوه بر نقش‌آفرینی ایران، به گفت‌وگو با خود انصارالله و رسیدگی به ریشه‌های سیاسی بحران یمن نیاز دارد.

همچنین، نمی‌توان تنش میان عربستان و انصارالله را از احتمال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران جدا دانست. مقام‌های ایرانی بارها تأکید کرده‌اند که پایان جنگ باید همه جبهه‌های منطقه را دربر بگیرد؛ مسئله‌ای که چشم‌انداز میانجیگری تهران در یمن را به تحولات گسترده‌تر منطقه پیوند می‌زند.

نگرانی از حمله جدید آمریکا و اسرائیل به ایران

هدف راهبردی‌تر سفر مقام‌های سعودی، پاکستانی و ترکیه‌ای، افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال حمله نظامی جدید آمریکا و اسرائیل به ایران است. گزارش‌های منتشرشده از آمادگی واشنگتن و تل‌آویو برای دور تازه‌ای از جنگ حکایت دارد؛ جنگی که می‌تواند امنیت و زیرساخت‌های کشورهای منطقه، از جمله اعضای ائتلاف مکه، را با تهدید روبه‌رو کند.

مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند که در صورت وقوع جنگ جدید، پاسخ تهران ویرانگرتر خواهد بود. از این منظر، سفر هیئت سه‌جانبه به تهران تلاشی برای گشودن مسیرهای دیپلماتیک و جلوگیری از محاسبات اشتباه ارزیابی می‌شود.

پاکستان با استفاده از روابط خود با ایران، کشورهای عربی و آمریکا، در پی تقویت جایگاهش به‌عنوان میانجی است. ترکیه نیز تلاش کرده است کانال‌های ارتباطی خود را با بازیگران مختلف منطقه حفظ کند. عربستان هم به دلیل نگرانی از تهدید مرزها و زیرساخت‌های انرژی خود، انگیزه‌ای جدی برای جلوگیری از جنگ دارد.

ریاض می‌داند که هزینه رویارویی نظامی با ایران یا نیروهای هم‌پیمان آن می‌تواند بسیار بیشتر از هزینه دستیابی به تفاهمی برای کاهش تنش باشد.