لوح ثبت ملی منظر آسمان تاریک سه‌قلعه رونمایی شد

مدیرکل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، افزود: منظر آسمان تاریک بیابان سه‌قلعه، واقع در بخش سه‌قلعه شهرستان سرایان، در اردیبهشت ۱۴۰۵ به‌عنوان نخستین منظر آسمان تاریک ایران در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسید. این اتفاق حاصل توجه به ویژگی‌های منحصربه‌فرد طبیعی منطقه و ظرفیت‌های آن برای رصد اجرام آسمانی و توسعه فعالیت‌های مرتبط با نجوم است.

او با اشاره به ویژگی‌های طبیعی سه‌قلعه بیان کرد: برخورداری از آسمانی تاریک، افق دید گسترده، دوری از منابع عمده آلودگی نوری و شرایط مناسب جوی و محیطی، این منطقه را به یکی از مقاصد مستعد کشور برای رصد آسمان شب تبدیل کرده است. چنین ویژگی‌هایی امکان توسعه برنامه‌های رصدی، آموزش نجوم و طراحی تجربه‌های متفاوت گردشگری را فراهم می‌کند.

بررسی‌های کارشناسی، پشتوانه ثبت ملی آسمان تاریک سه‌قلعه

فاطمی با اشاره به روند کارشناسی این پرونده گفت: بررسی کیفیت تاریکی آسمان منطقه سه‌قلعه با مشارکت کارشناسان میز گردشگری نجوم در دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی انجام شد و نتایج این بررسی‌ها به تأیید نماینده اتحادیه بین‌المللی آسمان تاریک (IDA) در ایران رسید. این ارزیابی‌ها نقش مهمی در شناسایی ارزش‌های علمی و رصدی منطقه و تکمیل مستندات لازم برای ثبت ملی آن داشت.

مدیرکل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ادامه داد: سه‌قلعه پیش از ثبت ملی نیز در میان جامعه نجوم آماتوری کشور شناخته‌شده بود و به دلیل شرایط مطلوب رصدی، میزبان برنامه‌ها و رویدادهای مختلف نجومی بوده است. از جمله این فعالیت‌ها می‌توان به میزبانی دو دوره ماراتن مسیه در سال‌های ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ اشاره کرد که از رویدادهای باسابقه و شناخته‌شده نجوم آماتوری ایران به شمار می‌رود.

او تأکید کرد: این پیشینه نشان می‌دهد که ظرفیت گردشگری نجومی سه‌قلعه صرفاً یک قابلیت بالقوه نیست، بلکه این منطقه طی سال‌های گذشته نیز مورد توجه منجمان و علاقه‌مندان به آسمان شب قرار داشته و اکنون با ثبت ملی، فرصت مناسبی برای سامان‌دهی و توسعه هدفمند این ظرفیت فراهم شده است.

گردشگری نجومی؛ پیوند حفاظت از میراث طبیعی و توسعه اقتصادی

فاطمی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های گردشگری نجومی برای توسعه منطقه‌ای اظهار کرد: گردشگری نجومی از جمله گونه‌های تخصصی گردشگری است که می‌تواند در کنار طبیعت‌گردی، کویرگردی و بوم‌گردی، به تنوع‌بخشی محصولات گردشگری کشور کمک کند. سه‌قلعه با برخورداری از جاذبه‌های طبیعی کویری و آسمان شب باکیفیت، قابلیت تبدیل‌شدن به یکی از مقاصد شاخص این حوزه را دارد.

مدیرکل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی افزود: توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی، ارتقای خدمات راهنمایی گردشگران، تربیت راهنمایان آشنا با نجوم، برگزاری تورهای رصدی و برنامه‌های آموزشی و همچنین معرفی ظرفیت‌های منطقه در بازارهای گردشگری داخلی و خارجی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به رونق گردشگری نجومی در این منطقه کمک کند.

او با اشاره به آثار اقتصادی این رویکرد گفت: یکی از اهداف مهم توسعه گردشگری، ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های مقصد و منافع اقتصادی جامعه میزبان است. گردشگری نجومی این امکان را دارد که با ایجاد تقاضا برای خدمات اقامتی، پذیرایی، حمل‌ونقل، راهنمایی و محصولات بومی، زمینه اشتغال و درآمدزایی پایدار را برای ساکنان سه‌قلعه و شهرستان سرایان فراهم کند.

فاطمی همچنین حفاظت از کیفیت آسمان شب را لازمه تداوم این ظرفیت دانست و تصریح کرد: ثبت ملی منظر آسمان تاریک صرفاً به معنای شناسایی یک جاذبه گردشگری نیست، بلکه مسئولیت مشترکی برای حفاظت از یک سرمایه طبیعی و علمی ایجاد می‌کند. مدیریت روشنایی‌های محیطی، استفاده از تجهیزات نوری استاندارد و کم‌آلاینده، آگاهی‌بخشی به ساکنان و بهره‌برداران و رعایت ملاحظات زیست‌محیطی باید در برنامه‌های توسعه این منطقه مورد توجه قرار گیرد.

مدیرکل دفتر توسعه گردشگری داخلی خاطرنشان کرد: توسعه گردشگری نجومی باید متناسب با ظرفیت‌های محیطی منطقه و با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، فعالان گردشگری و جوامع محلی دنبال شود تا ضمن بهره‌برداری اقتصادی، کیفیت و ارزش علمی آسمان شب نیز حفظ شود.

فاطمی در پایان گفت: ثبت ملی منظر آسمان تاریک سه‌قلعه فرصتی برای معرفی یکی از داشته‌های کمترشناخته‌شده خراسان جنوبی و تقویت جایگاه ایران در گردشگری علمی و تجربه‌محور است. امیدواریم با برنامه‌ریزی و همکاری مجموعه‌های مسئول، این ظرفیت به محصولی پایدار در صنعت گردشگری کشور تبدیل شود و منافع آن به‌صورت مستقیم در زندگی و معیشت مردم منطقه نمود پیدا کند.