مقایسه توان تولید جنگنده چین و روسیه در سال ۲۰۲۶؛ پکن چند برابر مسکو هواپیما می‌سازد؟

در طول یک نسل گذشته، توازن قدرت میان روسیه و چین به‌شدت تغییر کرده است. روسیه سال‌ها در برخی حوزه‌های نظامی، مانند موتورهای جت و فناوری‌های کاهش صدای زیردریایی‌ها، از نظر فناوری و تعداد تجهیزات نسبت به چین برتری داشت. اما این شکاف‌‌ها در فناوری یا از بین رفته‌اند یا در حال کاهش هستند و چین از نظر فناوری در بسیاری از زمینه‌ها از روسیه پیشی گرفته است. یکی از چشمگیرترین تحولات، تغییرات در ناوگان جنگنده‌های دو کشور است.

به گزارش روزیاتو، برخی شرکت‌های هوافضایی غربی مانند داسو، لاکهید مارتین و بوئینگ تعداد دقیق جنگنده‌هایی را که تحویل می‌دهند منتشر می‌کنند، در حالی که اسناد دولتی نیز نشان می‌دهند ارتش‌های این کشورها چه تعداد هواپیما سفارش داده‌اند و چه تعداد در اختیار دارند. برای مثال، داسو از تحویل ۲۶ فروند Rafale، بوئینگ از تحویل ۲۳ فروند F-15 و F/A-18 و لاکهید مارتین نیز از تحویل ۱۹۱ فروند F-35 و ۱۶ فروند F-16 در سال ۲۰۲۵ خبر داده‌اند. اما چنین آمار دقیقی برای چین و روسیه در دسترس نیست و بنابراین باید تعداد جنگنده‌های آن‌ها را برآورد کرد.

ناوگان جنگنده‌های فعلی روسیه

برخی وب‌سایت‌های آنلاین مانند WDMMA نیروی هوایی روسیه را دارای حدود ۱,۰۰۰ فروند جنگنده از انواع مختلف می‌دانند. این وب‌سایت همچنین مجموعاً ۱٬۳۲۰ فروند هواپیمای رزمی و تهاجمی را برای روسیه برآورد کرده است؛ علاوه بر هواپیماهای بیشتری که در اختیار نیروی دریایی این کشور قرار دارند. بااین‌حال، این ارقام احتمالاً اندازه ناوگان تاکتیکی نیروی هوایی روسیه را بیش از میزان واقعی نشان می‌دهند. این اعداد معمولاً بهترین برآوردهای موجود بر اساس داده‌های آزاد هستند؛ برای مثال، با شمارش بدنه هواپیماهایی که در تصاویر ماهواره‌ای در پایگاه‌های هوایی دیده می‌شوند. روسیه برخلاف آمریکا آمار موجودی هواپیماهای نظامی خود را منتشر نمی‌کند.

احتمالاً بخشی از این هواپیماها به پایان عمر عملیاتی خود رسیده‌اند و عملاً در انبار نگهداری می‌شوند، رها شده‌اند یا برای تأمین قطعات یدکی از آن‌ها استفاده می‌شود. روسیه همچنین محوطه مشخصی مانند پایگاه نیروی هوایی آمریکا در گورستان Davis-Monthan ندارد که هواپیماهای بازنشسته خود را در آن نگهداری کند. علاوه بر این، مشخص نیست شمارش هواپیماهای رزمی قدیمی روسیه مانند Su-25، Su-24، MiG-29 و Su-27 تا چه اندازه بیانگر توان واقعی این کشور باشد. این هواپیماها اکنون کاربرد محدودی دارند و به‌ندرت در خطوط مقدم جنگ اوکراین دیده می‌شوند.

مقاله‌ای از جاستین برانک، پژوهشگر RUSI، نشان می‌دهد که روسیه احتمالاً در پنج سال گذشته توانسته ناوگان اصلی جنگنده‌های Flanker مدرن‌سازی‌شده، Su-57 و MiG-31 خود را حفظ کند و حتی احتمالاً آن را افزایش دهد. البته ارقام او ممکن است تا حدی محافظه‌کارانه باشند و خسارت‌های ناشی از فرسودگی و استهلاک غیررزمی را دربرنگیرند. بااین‌حال، روسیه نمی‌تواند جنگنده‌های قدیمی‌تر خود را جایگزین کند، در حالی که چین چنین توانایی‌ را داراست. در نتیجه، تعداد جنگنده‌های مدرن روسیه تقریباً ثابت مانده، اما ناوگان جنگنده‌های مدرن چین با سرعت زیادی در حال رشد است.

آمار تولید جنگنده‌های روسیه

در حال حاضر، کشوری که از نظر میزان تولید جنگنده بیشترین شباهت را به روسیه دارد، فرانسه با جنگنده Rafale است. آمریکا و چین در سطح کاملاً متفاوتی قرار دارند. از زمان آغاز جنگ، برآورد می‌شود روسیه سالانه حدود ۲۰ تا بیش از ۴۰ فروند جنگنده تولید کرده باشد. جاستین برانک برای دوره پنج‌ساله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ برآورد کرده است که نیروی هوایی روسیه حدود ۱۴۷ تا ۱۶۵ فروند جنگنده، شامل جنگنده‌های سری Flanker و Falcon، دریافت کرده است؛ یعنی به‌طور میانگین سالانه حدود ۳۰ تا ۳۳ فروند.

صنعت هواپیماسازی نظامی روسیه احتمالاً تعداد بیشتری از این هواپیماها را تولید کرده است، زیرا تعداد محدودی از آن‌ها صادر شده‌اند. بر اساس پست‌های حساب OSINT متعلق به جان هاردی، روسیه تا زمان نگارش این مطلب در سپتامبر ۲۰۲۶، سه محموله از Su-35S، یک محموله Su-30SM2، یک محموله Su-34 و یک محموله Su-57 را در سال ۲۰۲۶ دریافت کرده است.

روسیه اعلام نمی‌کند که در هر محموله چند فروند هواپیما تحویل داده می‌شود، اما تصاویر صنعتی منتشرشده از سوی شرکت UAC معمولاً دو فروند هواپیما را نشان می‌دهند. محموله Su-57 ممکن است بزرگ‌تر بوده باشد، زیرا از آن به‌عنوان یک محموله بزرگ یاد شده است؛ بنابراین، تحویل چهار فروند برای این محموله منطقی به نظر می‌رسد.

این یعنی نیروی هوایی و نیروی دریایی روسیه در ۹ ماه نخست سال حدود ۱۴ فروند هواپیما دریافت کرده‌اند. در همین حال، بر اساس گزارش حساب OSINT با نام The Military Watch، در سال ۲۰۲۶ حدود ۸ مورد از دست رفتن جنگنده‌های مدرن روسیه ثبت شده است. علاوه بر این، احتمالاً دو فروند دیگر آسیب دیده و دو فروند نیز منهدم شده‌اند، اما برای این موارد شواهد قانع‌کننده‌ای وجود ندارد. در مجموع، این حساب ۱۴ مورد از دست رفتن جنگنده‌های مدرن روسیه در سال ۲۰۲۶ را مشاهده یا برآورد کرده است؛ البته جنگنده‌های قدیمی‌تر مانند MiG-29 در این شمارش لحاظ نشده‌اند.

روسیه چند جنگنده دارد؟

در ژانویه ۲۰۲۶، اندیشکده RUSI مقاله‌ای از جاستین برانک منتشر کرد. او برآورد کرده بود که ناوگان مؤثر جنگنده‌های روسیه، شامل جنگنده‌های نیروی دریایی، در پایان سال ۲۰۲۵ از ۱۳۵ تا ۱۴۰ فروند جنگنده برتری هوایی Su-35S، حدود ۱۴۰ تا ۱۴۵ فروند جنگنده چندمنظوره Su-30، حدود ۲۰ فروند جنگنده پنهانکار Su-57، حدود ۱۲۵ فروند جنگنده-بمب‌افکن Su-34 و حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ فروند رهگیر ارتقایافته MiG-31 تشکیل شده است. بر این اساس، روسیه در مجموع حدود ۵۴۵ تا ۵۶۰ جنگنده مدرن در اختیار داشته است.

ممکن است برآورد برانک محافظه‌کارانه باشد، زیرا به نظر می‌رسد او تعداد تحویل‌ها را با کسر خسارت‌های مشاهده‌شده محاسبه کرده است. این روش احتمالاً خسارت‌های تأییدنشده و حوادثی را که گزارش نشده‌اند، در نظر نمی‌گیرد. هواپیماهای مدرن مانند Su-34 و Su-30 را همچنین می‌توان در محوطه‌های نگهداری هواپیما در پایگاه‌های نیروی هوایی روسیه، مانند پایگاه هوایی لیپتسک، مشاهده کرد.

ناوگان و تولید جنگنده‌های مدرن روسیه و چین

این تنها تحلیل قابل‌توجه درباره ناوگان مؤثر جنگنده‌های روسیه نیست. یاکوب یانوفسکی، تحلیلگر شناخته‌شده OSINT و مدیر وب‌سایت Oryx، در Fronts.co نوشته است که روسیه بیش از ۶۲۵ جنگنده دارد که احتمالاً عملیاتی هستند. از این تعداد، بیش از ۴۷۵ فروند برای ناتو اهمیت دارند. این رقم دوم حدود ۵۰ فروند MiG-29 و ۱۰۰ فروند Su-27 را شامل نمی‌شود. او همچنین برآورد کرده است که روسیه حدود ۱۰۰ فروند Su-25 و ۷۵ فروند Su-24 دارد، اما این هواپیماها را در دسته جنگنده‌های ضربتی و پشتیبانی هوایی نزدیک قرار داده و آن‌ها را نیز در شمار هواپیماهای مرتبط با ناتو لحاظ نکرده است.

آمار تولید جنگنده‌های چین

چین نیز مانند روسیه اندازه ناوگان یا تعداد هواپیماهای تحویلی خود را اعلام نمی‌کند. برآوردها از مجموعه‌ای از منابع آزاد، از جمله تصاویر ماهواره‌ای، برخی اطلاعات صنعتی و شماره‌های سریال هواپیماها به دست می‌آیند. جاستین برانک در همان مقاله RUSI برآورد کرده است که تولید J-10 چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۰ تا ۴۰ فروند بوده، تولید سری J-16 که از خانواده Flanker مشتق شده حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فروند بوده، تولید نسخه دریایی J-15 که یک گونه ناونشین از خانواده Flanker است حدود ۲۰ تا ۳۰ فروند بوده و تولید جنگنده نسل پنجم J-20 نیز به حدود ۱۲۰ فروند رسیده است.

این ارقام در مجموع به تولید ۲۲۰ تا ۲۹۰ جنگنده مدرن در سال ۲۰۲۵ می‌رسند؛ در حالی که برآورد می‌شود چین در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۱۰ فروند جنگنده تولید کرده باشد. بااین‌حال، برخی تحلیلگران مسائل چین با این ارقام مخالف هستند، هرچند این اختلاف، نتیجه‌گیری کلی را تغییر نمی‌دهد. دو حساب OSINT فعال در حوزه رصد توان نظامی چین، یعنی Hurin و RupprechtDeino، هر دو توافق دارند که چین سالانه بیش از ۲۰۰ جنگنده تحویل می‌دهد.

هیرین در ژانویه ۲۰۲۶، در واکنش به مقاله RUSI، برآورد کرد که چین حدود ۲۰ تا ۳۰ فروند J-35، حدود ۱۲ فروند J-10، حدود ۶۰ فروند J-16، حدود ۳۰ فروند J-15 و ۱۰۰ فروند J-20 تحویل داده است. بر این اساس، نیروی هوایی چین حدود ۲۰۰ جنگنده جدید و نیروی دریایی این کشور حدود ۵۰ فروند دریافت کرده‌اند. این میزان می‌تواند تا ۱۰ برابر تحویل جنگنده‌های روسی باشد، هرچند احتمالاً رقم واقعی به ۸ برابر نزدیک‌تر است.

ناوگان جنگنده‌های مدرن چین

چین مشخص نمی‌کند کدام هواپیماها در ناوگان فعال قرار دارند و کدام‌یک بازنشسته شده‌اند؛ بنابراین تعداد آن‌ها نیز باید برآورد شود. جاستین برانک تخمین زده است که چین، با احتساب نیروی هوایی و نیروی دریایی، تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵۰ فروند J-10، حدود ۴۵۰ فروند J-16، حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فروند J-15 و حدود ۳۲۰ تا ۳۵۰ فروند J-20 در خدمت داشته است. این ارقام در مجموع به ۱٬۴۰۰ تا ۱٬۴۵۰ جنگنده مدرن می‌رسند.

این برآورد نیز ممکن است کمتر از تعداد واقعی باشد. Hurin در اواسط سال ۲۰۲۵ تخمین زده بود که چین بیش از ۴۰۰ فروند J-20 عملیاتی دارد، در حالی که روپرت داینو برآورد کرده بود این تعداد ممکن است از ۵۰۰ فروند نیز بیشتر باشد. مشخص نیست این دو تحلیلگر برای سایر جنگنده‌های نسل چهارم چین و جنگنده نسل پنجم ناونشین J-35 چه برآوردی دارند. به همین دلیل، برآورد RUSI همچنان یکی از بهترین منابع برای تخمین تعداد جنگنده‌های چینی از سایر مدل‌ها محسوب می‌شود.

با فرض اینکه چین هیچ‌یک از این جنگنده‌های نسل چهارم را بازنشسته نکرده باشد و تولید نیز در سال ۲۰۲۶ با همان نرخ سال ۲۰۲۵ ادامه یافته باشد، این احتمال وجود دارد که چین تا حدود سپتامبر ۲۰۲۶ بیش از ۱٬۶۰۰ جنگنده مدرن نسل چهارم و پنجم در خدمت داشته باشد. همچنین تصور می‌شود چین همچنان ناوگان قابل‌توجهی از هواپیماهای قدیمی‌تر مانند Shenyang J-8، Xi’an JH-7 و Su-27 در اختیار داشته باشد. این هواپیماها به‌تدریج از خدمت خارج می‌شوند؛ بنابراین ممکن است تعداد کلی جنگنده‌های عملیاتی چین افزایش چشمگیری نداشته باشد، اما سهم جنگنده‌های مدرن در این ناوگان در حال افزایش است.

چین ممکن است ۱۰ برابر بیشتر جنگنده تولید کند

در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶، به نظر می‌رسد روسیه حدود ۱۴ جنگنده جدید دریافت کرده باشد. این تعداد ممکن است برای جبران خسارت‌های مستقیم کافی باشد، اما برای جایگزینی ناوگان قدیمی جنگنده‌ها یا هواپیماهایی که به‌دلیل فرسودگی و استهلاک به پایان عمر عملیاتی خود می‌رسند، کافی نیست. برای روسیه، بازنشسته کردن جنگنده‌های قدیمی مانند Su-24، MiG-29 و Su-27 عملاً به معنای کاهش چشمگیر اندازه اسمی ناوگان است و در نهایت بخش اصلی آن به جنگنده‌های خانواده Flanker، تعداد محدودی MiG-31 با کاربرد محدود و Su-57های در حال بلوغ محدود خواهد شد.

به بیان دیگر، روسیه در تقریباً پنج سال گذشته و در طول جنگ، توانسته است هسته اصلی ناوگان جنگنده‌های خود را که بر خانواده Flanker متمرکز است، تا حد زیادی حفظ کند؛ اما بخش قابل‌توجهی از سایر هواپیماهای این ناوگان همچنان در حال فرسوده‌شدن و خروج از خدمت هستند. در مقابل، چین می‌تواند سالانه بیش از ۲۰۰ جنگنده به نیروی هوایی و دریایی خود تحویل دهد و همین مسئله به این کشور اجازه می‌دهد جنگنده‌های قدیمی‌اش را بازنشسته کرده و ناوگانش را با سرعت زیادی به یک نیروی مدرن تبدیل کند.

اگرچه آمار تولید به‌صورت رسمی منتشر نمی‌شود و تنها می‌توان آن را در قالب یک بازه تخمین زد، این احتمال وجود دارد که نیروی هوایی و نیروی دریایی روسیه در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵ جنگنده جدید دریافت کنند؛ البته این رقم به تعداد هواپیماهایی که با تأخیر تحویل داده می‌شوند بستگی دارد. در مقابل، چین ممکن است در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵۰ جنگنده جدید تحویل دهد؛ یعنی ۱۰ برابر بیشتر از روسیه. بر اساس گزارش‌های منابع OSINT، می‌توان نرخ فعلی تولید جنگنده در چین را با اطمینان نسبی حدود ۷ تا بیش از ۱۰ برابر نرخ تولید روسیه برآورد کرد.