فاصله جشنواره فیلم کوتاه تهران از واقعیت سینمای امروز

کاوه قهرمان مدرس و کارگردان سینما در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره جایگاه جشنواره فیلم کوتاه تهران و تأثیرگذاری‌اش بر کلیت سینمای کوتاه اظهار کرد: سینمای کوتاه ایران قطعاً جلوتر از سینمای بلند است ولی برای بررسی آن و جشنواره فیلم کوتاه تهران باید نگاه عمیق‌تری داشته باشیم. متأسفانه این جشنواره امروز از واقعیت سینمای کوتاه ما فاصله گرفته، آنچه که در این رویداد می‌بینیم ظرفیت تولید فیلم کوتاه ما نیست و تولید واقعی در جای دیگری و به شکل دیگری و نزدیک به بطن جامعه رقم می‌خورد. در واقع همانطور که سینمای بلند ما از جامعه فاصله گرفته، سینمای کوتاهی که در جشنواره فیلم کوتاه می‌بینیم هم از واقعیت تولید فیلم کوتاه دور است. در واقع آن فیلم‌هایی که جشنواره انتخاب می‌کند واقعیت سینمای کوتاه ما نیست و به فراخور محدودیت‌هایش در نهایت حاصل کار و انتخاب‌هایش مجموعه‌ای دور از واقعیت‌های جامعه می‌شود.

قهرمان تصریح کرد: سینمایی که خارج از این جریان شکل گرفته را دیگر نمی‌توان سینمای زیرزمینی دانست. زمانی سینمای زیرزمینی عنوان درستی بود که سالانه تعداد بسیار معدودی فیلم در آن شکل می‌گرفت و امروز با نسل فیلمسازی روبرو هستیم که اغلب آن‌ها خود را در چارچوب مجوزها نمی‌بینند و جوانان زیر ۳۰ یا حتی ۲۵ سالی را می‌بینیم که کاملاً همسو با شرایط جامعه حرکت می‌کنند، فیلم می‌سازند و آثارشان هم واقعاً کیفیت بالایی دارد.

این کارگردان در ادامه تأکید کرد: امروز باید تصمیمی گرفته شود که قرار است چه رویه‌ای در برابر این جریان در پیش گرفته شود، آیا همچنان قرار است آن‌ها را نادیده بگیریم و نبینیم؟ آن‌ها از نسلی هستند که بسیار جلوتر از ما قدم برمی‌دارند و اگر ۴ یا ۵ سال پیش فیلم‌هایی می‌ساختند که صرفاً اعتراضی بود و کیفیت چندانی نداشت امروز به موقعیتی رسیده‌اند که آثاری بسیار باکیفیت می‌سازند و حرف‌هایی نو و همسو با شرایط و واقعیت‌های جامعه می‌زنند.

وی افزود: به نظر من این جریان که با عنوان سینمای زیرزمینی شناخته شده امروز نه تنها به لحاظ مضمونی سینمایی جلوتر از سینمای رسمی است بلکه به لحاظ کیفی نیز جلوتر است. اگر نسل ما و نسل‌های گذشته محدودیت‌ها را می‌پذیرفت و با آن‌ها کنار می‌آمد نسل امروز اینگونه نیست و آن رئالیسم اجتماعی پذیرفته شده توسط فیلمسازان پیش از خود را نمی‌پذیرد و سعی دارد از هر منظری به واقعیت و رئالیسم موجود در زندگی و جامعه وفادار باشد.

این کارگردان تأکید کرد: رشد کیفی این سینما حاصل اتفاقی پیچیده و عجیب نیست، امروز ابزارهای فیلمسازی به شدت ساده‌تر و در دسترس‌تر شده و خیلی راحت‌تر از گذشته می‌توان فیلم ساخت، تدوین کرد، اصلاح و رنگ و نور انجام داد و در نهایت به محصولی با کیفیت رسید. در واقع اگر یک فیلمساز بتواند دانشش را در زمینه‌های مختلف ارتقا دهد، به فیلمنامه خوبی برسد و بازیگران خوبی هم داشته باشد دیگر دستیابی به کیفیت بالا در ساخت فیلم کار سختی نیست و فیلمساز به ابزار عجیبی نیاز ندارد که بخواهد برای آن تن به مجوز بدهد و در محدودیت قرار بگیرد اگرچه در سینمایی که شانس اکران دارد امروز شاهد فیلم‌هایی هستیم که بسیار عقب‌تر از فیلم‌فارسی است و با بودجه‌های بالا ساخته می‌شوند اما هیچ کیفیتی ندارند و فقط برای پول ساخته شده‌اند. در مقابل جوانانی داریم که با کمترین بودجه فیلم‌هایی با کیفیت می‌سازند.

قهرمان درباره وضعیت جشنواره فیلم کوتاه تهران در شرایط حاضر، گفت: جشنواره فیلم کوتاه تهران تا قبل از سال ۱۴۰۰ کعبه آمال فیلمسازان فیلم کوتاه بود، اگر یک جوان فیلمساز اثری خلق می‌کرد که می‌توانست به جشنواره راه پیدا کند به آرزوی خود رسیده بود و یکی از اصلی‌ترین اهدافش را به نتیجه رسانده بود اما امروز جشنواره این جایگاه را از دست داده است. من سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ فیلم کوتاه می‌بینم، این سینما را با جدیت دنبال می‌کنم و باید بگویم درصد بالایی از جوانان در فیلمسازی‌شان سعی دارند از واقعیت حرف بزنند و آن وضعیت سابق را یک دروغ می‌دانند که مورد پذیرششان نیست.

کارگردان فیلم سینمایی «تارا» در ادامه اظهار کرد: راه حلی که بتواند جشنواره فیلم کوتاه تهران را از این وضعیت نجات دهد در حوزه اختیارات دبیر جشنواره یا حتی دیگر مدیران سینمایی نیست، این وضعیت حاصل سیاست کلانی است که جریان دارد و نمی‌خواهد تحولات اجتماعی را بپذیرد. بنابراین اگر بخواهیم به راه حلی برای بیرون آمدن از این وضعیت بیندیشیم و رویدادهایی مثل جشنواره فیلم کوتاه تهران را به موقعیتی برسانیم که بتوانند بیانگر واقعیت سینمای کشور باشند، از حوزه اختیارات و تصمیم‌گیری دبیر و مدیران سینمایی خارج است.

وی افزود: عدم پذیرش واقعیت‌ها و نادیده گرفته شدن بخش بزرگی از سینمای امروز باعث شده تا جشنواره‌ای مثل جشنواره فیلم کوتاه تهران به یک شوی پولدار یک هفته‌ای تبدیل شود که ۲۰ درصد تولید فیلم کوتاه سال را در خود نمایش می‌دهد و جریان غالب سینمای کوتاه ما امکان حضور در این رویداد را نداشته و فرصت‌های دیگری مثل نمایش‌ها خصوصی را دنبال می‌کند. واقعیت این است که فیلمساز فیلم کوتاه هم در هیچ جای دنیا توقعش دیده شدن اثر به اندازه یک فیلم بلند نیست، فیلم‌های خوب به مرور دیده می‌شوند و نمایش اثر در پاتوق‌های کوچک می‌تواند تأثیرگذاری خوبی در دیده شدن این آثار داشته باشد و به همین دلیل بسیاری از فیلمسازان نگرانی چندانی بابت از دست رفتن یک موقعیت مثل جشنواره فیلم کوتاه تهران را ندارند؛ ضمن اینکه جشنواره فیلم کوتاه تهران یک جشنواره از هزاران جشنواره دنیاست که پیش روی فیلمساز وجود دارد و از دست دادن یک رویداد در بین هزاران رویداد مسئله چندانی نیست هرچند که جای تأسف دارد و غم‌انگیز است که فیلمساز ایرانی به این نتیجه برسد که نمی‌تواند در جشنواره‌ای داخل کشورش حضور داشته باشد.

قهرمان در پایان تصریح کرد: با ادامه این وضعیت آینده چندان خوبی برای جشنواره فیلم کوتاه نمی‌توان متصور بود همانطور که سینمای بلند هم همینطور است و امروز شاهد هستیم که میزان مخاطبان سینما به شدت کاهش پیدا کرده و فیلم‌هایی که فروش دارند هم معمولاً آثار ضعیف کمدی هستند. خیلی از فیلمسازان جدید و حتی بسیاری از فیلمسازان قدیمی دیگر علاقه‌ای به حضور در این جشنواره ندارند و آن را حتی دنبال هم نمی‌کنند. این اتفاق واقعاً تلخ و ناراحت‌کننده است و اگر واقعیت‌ها پذیرفته نشود این فاصله بیشتر خواهد شد. اگر بخواهیم فضا را مدام ایزوله کنیم به جایی خواهیم رسید که جشنواره‌های سینمایی‌مان مثل خیلی از رویدادها تزیینی خواهند شد و هیچ تأثیری بر واقعیت‌های سینما نخواهند داشت. جشنواره فیلم کوتاه زمانی خانه من و بسیاری از فیلمسازان بود و متأسفانه دیگر نیست و برای رفع این فاصله نیازمند نگاهی عمیق‌تر در سیاست‌های کلان فرهنگی هستیم.