هیچ دخالتی در داوری جشنواره فیلم کوتاه تهران نشد/ کیفیت آثار مستقل مورد انتظار نبود

رضا فهیمی کارگردان سینما و عضو هیئت انتخاب و هیئت داوران بخش داستانی چهل‌وسومین جشنواره فیلم کوتاه تهران در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره سطح کیفی و کمی آثار ارسال شده به جشنواره اظهار کرد: امسال به عنوان یکی از اعضای هیئت انتخاب در جشنواره فیلم کوتاه تهران واقعاً از میزان آثاری که به جشنواره ارسال شد، تعجب کردم، با توجه به اینکه کشور در شرایط جنگی است و وضعیت اقتصادی نامساعدی دارد انتظار من این بود که میزان آثار نسبت به گذشته کاهش پیدا کند اما از حجم آثار ارسال شده به جشنواره واقعاً غافلگیر شدم ولی درباره سطح کیفی آثار باید منصفانه نگاه کنیم و اگر می‌خواهیم فیلم‌های جشنواره را مورد قضاوت قرار دهیم این نکته را در نظر داشته باشیم که بسیاری از ضعف‌ها مربوط به وضعیت اقتصادی است که درگیر آن هستیم و این وضعیت فیلمسازی را هم تحت‌الشعاع خود قرار داده است.

فهیمی خاطرنشان کرد: وقتی فیلمساز درگیر دغدغه‌های اقتصادی است، این وضعیت تنها بر کیفیت فنی اثرش تأثیر منفی ندارد. علاوه بر افت کیفیت فنی، فیلمنامه‌نویس با مشغله‌های فکری شدید نمی‌تواند وقتی را برای فکر کردن و نوشتن اختصاص دهد و طبیعتاً در این وضعیت افت کیفیت شامل فیلمنامه هم می‌شود. فیلمنامه‌نویسی که از منظر اقتصادی شرایط مطلوبی داشته باشد و تیم تولید هم به لحاظ اقتصادی در وضعیت مطلوبی باشد، راحت‌تر و آزادتر فکر می‌کند و قطعاً قوه خلاقه فیلمساز در شرایط اقتصادی نامساعد ضعیف‌تر می‌شود.

وی در پاسخ به انتقادی درباره تعداد اندک فیلم‌های مستقل در جشنواره فیلم کوتاه تهران، گفت: این انتقاد را می‌پذیرم ولی واقعیت این است که کم بودن فیلم‌های مستقل ارتباطی به هیئت انتخاب ندارد، امسال بخش زیادی از فیلم‌ها که به جشنواره ارسال شدند سازمانی بودند و درصد بسیار کمی فیلم‌های مستقل بودند که دلیل این کمبود را باید در جایی خارج از جشنواره مورد آسیب‌شناسی و بررسی قرار داد. هیئت انتخاب جشنواره فیلم کوتاه تهران فیلم‌ها را می‌بیند و اسم تهیه‌کننده یا نهادی که آن اثر را تولید کرده هیچ اثری در انتخاب یاعدم انتخاب اثر ندارد.

این فیلمساز در ادامه تأکید کرد: ما فقط فیلم‌ها را دیدیم و حتی به اینکه فیلم توسط انجمن سینمای جوان ساخته شده یا خیر هم توجهی نداشتیم اما ناخواسته درصد زیادی از فیلم‌ها تولیدات انجمن بود. ضعف سینمای مستقل دغدغه من است و آرزو دارم این سینما رونق پیدا کند و همه بتوانند فیلمی که دوست دارند را بسازند اما واقعیت این است که این شرایط وجود ندارد و امسال در جشنواره هم فیلم مستقل چندانی نداشتیم و اگر هم اثری بود آنقدر قوی و باکیفیت نبود که بتواند با دیگر آثار رقابت کند و تعداد کمی از فیلم‌های مستقل توانستند به جشنواره بیایند که البته چند فیلم هم از جشنواره جایزه گرفتند. کم‌رنگ شدن سینمای مستقل یک خطر بزرگ را برای سینمای ما گوشزد می‌کند و متأسفانه اگر این وضعیت ادامه داشته باشد سینمای مستقل هم به مرور نابود می‌شود.

کارگردان فیلم سینمایی «دوباره زندگی» در ادامه درباره داوری آثار جشنواره فیلم کوتاه تهران گفت: هیچ دخالتی در پروسه داوری وجود نداشت. نزدیک‌ترین شخص به هیئت داوران دبیر جشنواره است که ایشان هم هیچ صحبتی با ما نداشت و هیئت داوران کاملاً مستقل قضاوت آثار را انجام داد. اگر به نتیجه کار هیئت داوران نگاه کنیم بخش زیادی از آثاری که برگزیده شدند فیلم‌های تولید شده توسط انجمن سینمای جوان بود اما این اتفاق حاصل وضعیتی است که وجود داشت و ما فیلم مستقل چندانی نداشتیم که توان رقابت با دیگر آثار را داشته باشند. اگر چند منتقد همه فیلم‌های جشنواره را ببینند به این نتیجه می‌رسند که عملکرد داوران واقعاً بر اساس اولویت‌های کیفی فیلم‌ها بوده و انتخاب برگزیدگان به هیچ‌وجه با این معیار نبوده که فیلم‌های انجمن مورد توجه قرار بگیرند.

این کارگردان در ادامه تأکید کرد: فیلم کوتاه «همو فیلیا» تنها فیلم جریان مستقل بود که قابلیت رقابت و جایزه گرفتن داشت و این اتفاق برای من هم ناراحت‌کننده بود. علاوه بر اینکه نقدهایی برعدم توجه به سینمای مستقل متوجه هیئت داوران شد، این انتقاد را هم بارها شنیدم که چرا فیلم‌های راه‌یافته به جشنواره اکثراً محصولات دفتر تهران انجمن سینمای جوان هستند در حالیکه برخی از این آثار مربوط به دیگر شهرها هستند. به عنوان مثل فیلم «ژاپنی» یک اثر ترک زبان است و مربوط به تبریز می‌شود یا «مزامیر اندوه» هم فیلمی مربوط به ارومیه است اما چون از پیچینگ تهران انجمن به تولید رسیده به عنوان فیلم‌های تهران در جشنواره حاضر شده‌اند.

وی افزود: نکته دیگر این است که ما نمی‌توانیم جشنواره در مناطق جغرافیایی سهمیه‌بندی کنیم، این رویکرد جشنواره را آماتوری می‌کند و دیگر یک رویداد معتبر در حد اسکار کوالیفاید نیست. کم‌رنگ بودن فیلم از شهرستان‌ها را باید از مدیران انجمن سینمای جوان استان‌ها پیگیری کرد و آن‌ها را در عملکردشان مورد انتقاد قرار داد وگرنه جشنواره به محل تولید فیلم‌ها توجهی ندارد و باید ملاک و معیارش فیلم باشد. یکی دیگر از انتقادات عجیب و غریب این بود که برخی این دوره جشنواره را رویدادی مخصوص پیرمردها و پیرزن‌ها عنوان کردند که واقعاً خنده‌دار است. یک رویداد سینمایی معتبر نمی‌تواند سن شرکت‌کننده‌ها را ملاک انتخاب خود قرار دهد، در این صورت جشنواره فیلم کوتاه تهران به یک جشنواره دانشجویی تبدیل می‌شود و باید فضایی فراهم شود که جوانان با نسل‌های قبل و بعد از خود رقابت کنند همانطور که ما هم با فیلمسازان نسل قبل از خود رقابت کردیم. اگر یک دوره سنی برای شرکت‌کننده‌های جشنواره در نظر گرفته شود طبیعتاً سطح جشنواره بسیار پایین‌تر خواهد آمد.

فهیمی درباره دلایل ضعیف شدن سینمای مستقل گفت: سینمای مستقل در شرایطی است که خط قرمزها و محدودیت‌های تعیین شده با مولفه‌هایش همخوان نیست و اگر بخواهد با همان مولفه‌ها همسو باشد آثارش چندان دیده نخواهد شد و به طور کل این وضعیت که امروز در جشنواره فیلم کوتاه می‌بینیم مربوط به چند سال اخیر نمی‌شود، سال‌هاست که فضا فقط برای جریان اصلی مهیا بوده و فیلمسازان مستقل بیش از هر چیز در محافل بین‌المللی دیده می‌شدند که متأسفانه الآن حتی شرایط حضور در جشنواره‌های بین‌المللی هم برای آن وجود ندارد و فیلم‌هایش یا توقیف می‌شود یا فیلمسازانش امکان خروج از کشور را ندارند و کسی هم دیگر با این شرایط برای تولید فیلم در جریان مستقل سرمایه‌گذاری نمی‌کند.

وی افزود: آسیب‌شناسی وضعیت سینمای مستقل نیازمند بحثی مفصل و طولانی است. آنچه که امروز شاهد هستیم مربوط به یک یا دو سال اخیر نمی‌شود، همیشه سینمای مستقل در محدودیت بوده و هر وقت که می‌خواست دیده شود باید خود را با جریان اصلی همراه می‌کرد. سینمای مستقل یا هیچوقت به اکران نمی‌رسید یا در محدودیت اکران می‌شد و سینماهای کشورمان همواره در اختیار گروه خاصی بوده که چون مخاطب هم حق انتخاب چندانی نداشته همواره از همین فیلم‌ها استقبال می‌کرده و می‌کند. سینمای مستقل و سینمای زیرزمینی که سعی دارد با زبان رادیکال‌تری حرف بزند همواره در جشنواره‌ها حضور کمرنگی داشته ولی چه بخواهیم چه نخواهیم باید بپذیریم که در حال تغییرات بزرگی هستیم و هنر هم از این قاعده مستثنی نیست و نمی‌توانیم در برابر این تغییرات بایستیم و باید سینمای متفاوت را هم بپذیریم.

فهیمی تصریح کرد: جشنواره فیلم کوتاه تهران همیشه سینمای مستقل را پذیرفته ولی سینمای مستقل به خودی خود این شرایط را نداشته که سینمای غالب باشد. من همیشه جشنواره فیلم کوتاه تهران را دنبال کردم و می‌توانم بگویم که این رویداد هیچ‌گاه نمی‌خواسته که جلوی سینمای مستقل را بگیرد اما همیشه این سینما را در چارچوبی که داشته ارزیابی کرده و صاحبان بسیاری از فیلم‌های مستقل که به طور کل خارج از آن محدودیت‌های تعیین شده ساخته شده‌اند هم خودشان فیلم‌شان را به جشنواره ارائه نمی‌کنند و امسال در هیئت انتخاب هم هیچ فیلمی نداشتیم که آن را به دلیل کنار گذاشتن محدودیت‌ها نادیده بگیریم و این نشان می‌دهد که فیلمسازان آن جریان خودشان محدودیت‌های این جشنواره را می‌شناسند و اثرشان را به آن نمی‌فرستند و تلاش می‌کنند تا جشنواره‌های دیگری را برای دیده شدن اثرشان پیدا کنند.

وی افزود: امروز ابزارهای تولید پیشرفته‌تر و در دسترس‌تر شده‌اند ولی با این حال هزینه‌های تولید بسیار بالا رفته است. پیش‌تر می‌توانستیم با یک سِت فیلمبرداری معمولی و گروهی از دوستان یک اثر لوباجت بسازیم اما امروز با فرض بر اینکه همه این شرایط هم فراهم شود هزینه نهار و رفت و آمد یک گروه بیست نفره به قدری بالاست که پیش از ساخت باید بودجه سنگینی را فقط برای این موضوع کنار بگذارید.

این کارگردان در پایان گفت: سینمای مستقل از هر نوعی که وجود دارد، نمی‌تواند بر سینمای رسمی که بودجه دولتی دارد و کاملاً هم آثارش با نگاه ایدئولوژیک ساخته می‌شود در دیده شدن و شانس ساخته شده رقابت کند و امروز وضعیتش به مراتب بدتر شده و هیچ کسی حاضر به سرمایه‌گذاری در این سینما نیست. به شخصه ۸ ماه تلاش کردم که با یک سرمایه‌گذار مستقل برای تولید یک فیلم اقدام کنم اما متأسفانه به دلیل نوسانات ارزی از تولید فیلم منصرف شد و علاوه بر این وضعیت نابسامان اقتصادی که سینمای مستقل را در شرایط بدی قرار داده سختگیری‌هایی که بر محتوای آثار می‌شود نیز این سینما را بیش از پیش به وضعیت نامساعدی رسانده است.