عصر ایران - در میانه خیابان میثم در دولت آباد اصفهان، خانه ای قرار گرفته که تلاش می کند بیش از آنکه خود را به رخ بکشد، با محله و ساکنانش وارد گفت و گو شود. خانه هم سنگ، طراحی شده توسط استودیو گلچین، پروژه ای مسکونی برای یک خانواده چهار نفره است که معماری آن از ویژگی های اجتماعی و فرهنگی محل شکل گرفته است؛ خانه ای که در آن نزدیکی خانواده، ارتباط با نسل های مختلف و حفظ پیوند با شهر، بخشی از ایده اصلی طراحی به شمار می رود.
این پروژه افزون بر ویژگی های معماری و رویکرد متفاوتش به زندگی خانوادگی، در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404 نیز مورد توجه قرار گرفت و رتبه اول گروه مسکونی تک واحدی را به دست آورد. خانه هم سنگ که توسط استودیو گلچین و به طراحی نوید گلچین اجرا شده، در میان پروژه های این بخش به عنوان پروژه برگزیده معرفی شد؛ موفقیتی که جایگاه این خانه را در میان پروژه های مسکونی معاصر ایران پررنگ تر کرده است.
این پروژه در زمینی به مساحت 268 مترمربع ساخته شده و 340 مترمربع زیربنا دارد. طراحی آن در سال 2025 به پایان رسیده و نوید گلچین به عنوان معمار مسئول، هدایت پروژه را بر عهده داشته است.
نام «هم سنگ» در این پروژه صرفا یک عنوان نیست. این واژه در زبان فارسی به مفاهیمی مانند هم وزن، هم شان و هم رتبه اشاره دارد و در اینجا به رابطه ای اشاره می کند که بنا قرار است با محیط اطراف خود برقرار کند.
در دولت آباد، خانه های مسکونی هنوز تا حد زیادی بر پایه الگوی خانه های حیاط دار و زندگی خانوادگی شکل می گیرند. حتی بسیاری از مجتمع های مسکونی این منطقه نیز ساختاری افقی دارند و ارتباط میان اعضای خانواده و نسل های مختلف همچنان اهمیت زیادی دارد. طراحان خانه هم سنگ تلاش کرده اند این ویژگی را به زبان معماری امروز منتقل کنند؛ بدون آنکه بنا به یک ساختمان پرزرق و برق و بیگانه با بافت تبدیل شود.
در واقع، ایده اصلی پروژه این است که خانه بخشی از زندگی محله باشد، نه عنصری جدا از آن.
یکی از خواسته های اصلی کارفرما، انتخاب زمینی نزدیک به خانه والدینش بود. حتی محدودیت های زمین و شکل نامنظم آن نیز نتوانست این اولویت را تغییر دهد.
این تصمیم، فراتر از یک انتخاب مکانی، روی سازماندهی خانه نیز تاثیر گذاشت. نزدیکی خانه به محل زندگی پدربزرگ و مادربزرگ خانواده باعث شد امکان رفت و آمد آسان آنها به خانه جدید در طراحی پیش بینی شود. به همین دلیل، خانه هم سنگ را می توان معماری برای یک خانواده هسته ای دانست که همچنان جایگاه خانواده گسترده را نیز در خود حفظ کرده است.
اتاق مهمان در نزدیکی ورودی یکی از نتایج همین رویکرد است؛ فضایی که دسترسی به آن برای والدین و سالمندان آسان باشد، اما در عین حال بتواند در شرایط معمول نیز مورد استفاده ساکنان خانه قرار گیرد.
یکی از مهم ترین ویژگی های طراحی خانه هم سنگ، نقش پررنگ فضاهای باز در شکل گیری پلان است. طراحان تلاش کرده اند عملکردهای مختلف خانه را در ارتباط مستقیم با فضاهای باز قرار دهند تا نور طبیعی، تهویه و دید مناسب به بخش های مختلف برسد.
از آنجا که زمین پروژه نسبتا کوچک و عرض حیاط محدود است، نمی شد تمام نیازهای خانه را به یک حیاط بزرگ و سنتی وابسته کرد. در نتیجه، مجموعه ای از حیاط ها و فضاهای باز کوچک تر شکل گرفته اند که هرکدام می توانند همزمان چند نقش داشته باشند.
در طبقه بالا نیز یک حیاط مرکزی قرار گرفته که مانند یک فضای واسط میان بخش های مختلف خانه عمل می کند. این حیاط افزون بر تامین نور، ارتباط میان فضاهای خصوصی و جمعی را تقویت کرده و مسیر ارتباطی میان طبقات پایین و بام را نیز شکل می دهد.
به این ترتیب، حیاط در این خانه صرفا فضای خالی میان اتاق ها نیست؛ بلکه یکی از عناصر اصلی سازمان دهنده زندگی روزمره خانواده است.
نمای خانه هم سنگ قرار نیست تصویری مستقل از فضای داخلی ارائه دهد. جای پنجره ها، حفره ها و دسترسی ها مستقیما از نیازهای پلان و عملکرد فضاها به وجود آمده اند.
به همین دلیل، نمای ساختمان از یک الگوی کاملا تزئینی پیروی نمی کند. هر بازشو دلیلی مشخص دارد؛ گاهی برای ورود نور، گاهی برای ایجاد دید و تهویه و گاهی برای برقراری ارتباط با حیاط.
این رویکرد باعث شده نما تا حد زیادی بازتابی از زندگی درون خانه باشد. پنجره ها فقط قاب هایی برای دیدن بیرون نیستند؛ بلکه در جهت عکس نیز امکان ورود نور، هوا و چشم انداز به فضای داخلی را فراهم می کنند.
برای پوسته خارجی ساختمان از آجر سنتی دست ساز استفاده شده است؛ انتخابی که ارتباط پروژه با مصالح و سیمای معماری منطقه را حفظ می کند.
آجر در اینجا صرفا یک پوشش نما نیست، بلکه ابزاری برای قرار دادن ساختمان در بستر محلی خود است. در مقابل، طراحی بازشوها و نحوه ترکیب آنها با حجم ساختمان، زبان معاصر پروژه را شکل می دهد.
در ضلع غربی نیز آجرچینی با ایجاد یک لایه نیمه شفاف، هم به کنترل تابش شدید آفتاب کمک می کند و هم مانند یک جداکننده نامرئی میان فضاها عمل می کند.
فرم کلی و نمای خانه بر اساس چند مسئله اساسی شکل گرفته اند: استفاده حداکثری از نور طبیعی، حفظ حریم میان خانه و همسایه ها، کنترل دیدهای ناخواسته و کاهش ورود صداهای مزاحم.
پلان نیز متناسب با شکل زمین و جهت های شمال و جنوب سازماندهی شده است. پارکینگ و هسته دسترسی عمودی در ضلع غربی قرار گرفته اند؛ تصمیمی که هم با فرم نامنظم زمین کنار می آید و هم فضای بیشتری برای سایر عملکردها باقی می گذارد.
فضاهای داخلی نیز تا حد امکان از دیوارهای بسته فاصله گرفته اند. آشپزخانه ها به فضای بیرون دسترسی دید و تهویه دارند و سالن ها با حیاط ارتباط بصری برقرار می کنند. نور جنوبی به بخش های مختلف خانه راه پیدا می کند و حتی پارکینگ نیز از طریق حیاط های اطراف از نور و جریان هوا بهره می برد.
یکی از نکات جالب در سازماندهی خانه، انعطاف پذیری پارکینگ است. این فضا به شکلی طراحی شده که در زمان برگزاری مهمانی ها و دورهمی های خانوادگی بزرگ، بتواند با حیاط و آشپزخانه ارتباط پیدا کند و به فضایی خدماتی یا حتی بخشی از فضای پذیرایی تبدیل شود.
چنین رویکردی نشان می دهد که طراحان تلاش کرده اند فضاها را صرفا بر اساس یک عملکرد ثابت تعریف نکنند. خانه باید بتواند خود را با مناسبت ها و شیوه زندگی خانواده تطبیق دهد.
در طبقه بالا، حیاط خانوادگی مهم ترین فضای مشترک خانه است؛ جایی که فضاهای خصوصی و جمعی به یکدیگر نزدیک می شوند و اعضای خانواده می توانند در طول روز به طور طبیعی با یکدیگر برخورد داشته باشند.
در اینجا، حیاط بیشتر از یک عنصر معماری عمل می کند. این فضا بستری برای دیدار، گفت و گو و شکل گیری تعاملات روزمره است؛ همان چیزی که در خانه های سنتی ایرانی نیز یکی از کارکردهای مهم حیاط به شمار می رفت.
خانه هم سنگ در نهایت تلاشی است برای بازتعریف همین مفهوم در قالب یک خانه معاصر. پروژه نمی خواهد گذشته را عینا تکرار کند، بلکه برخی از ارزش های آن، به خصوص پیوند خانوادگی، ارتباط با فضای باز و سازگاری با بافت محلی را به زبان امروز ترجمه می کند.
اگر خانه در نگاه لوکوربوزیه «ماشینی برای زندگی» باشد، خانه هم سنگ تلاش می کند این ماشین را با نیازها و فرهنگ یک خانواده دولت آبادی تنظیم کند؛ خانه ای که قرار است نه فقط محل سکونت، بلکه بخشی از زنجیره زندگی خانوادگی و اجتماعی محله باقی بماند.
این رویکرد در طراحی، در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404 نیز مورد توجه قرار گرفت و خانه هم سنگ رتبه اول گروه مسکونی تک واحدی را به دست آورد.
نام پروژه: خانه هم سنگ
موقعیت: دولت آباد، اصفهان، ایران
معمار مسئول: نوید گلچین
تیم طراحی: رضوان علیپور
همکاران: هادی حسینی، زهرا احمدجو، ساناز ربانی
گرافیک: رضوان علیپور
کارفرما: رسول کمالی
مساحت زمین: 268 مترمربع
مساحت زیربنا: 340 مترمربع
عکاس: محمد سروش جوشش
سال اتمام پروژه: 2025
استودیو معماری: گلچین
جایزه: رتبه اول گروه مسکونی تک واحدی، بیست و پنجمین دوره جایزه معمار 1404
شمـا اولیـن نفـر هستـید کـه نظـر خـود را ثبـت مـی کنیـد.
🗩ثبـت نظر: