خطر پنهان مصرف مکمل‌ها؛ ویتامین‌ها چگونه به کبد و کلیه آسیب می‌زنند؟

مهر نوشت: محققان هشدار می‌دهند که مصرف بیش از حد مکمل‌های غذایی، به‌ویژه بدون توجه به دوز و نیاز بدن، می‌تواند سلامت کبد و کلیه‌ها را به خطر بیندازد و حتی با برخی داروها تداخل ایجاد کند.

مصرف بیش از حد ویتامین‌ها به کبد آسیب می‌زند

کبد اصلی‌ترین سیستم تصفیه بدن است و وظیفه ذخیره برخی مواد مغذی را نیز بر عهده دارد. «ارین پرسون»، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی، می‌گوید ویتامین‌های محلول در چربی در کبد ذخیره می‌شوند و مصرف بیش از حد آنها، مانند ویتامین A، می‌تواند به‌مرور مشکلات جدی کبدی ایجاد کند.

برخلاف ویتامین‌های محلول در آب که بخش زیادی از آنها از طریق ادرار دفع می‌شوند، ویتامین A اضافی در بدن تجمع پیدا می‌کند. مصرف طولانی‌مدت دوزهای بالای مکمل این ویتامین ممکن است باعث مسمومیت و در موارد شدید، آسیب کبدی شود.

برخی مکمل‌های گیاهی نیز می‌توانند به کبد آسیب برسانند. از جمله این محصولات می‌توان به عصاره چای سبز، آشواگاندا، کاوا و زردچوبه اشاره کرد. ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای کبد یا مصرف بیش از دوز توصیه‌شده مکمل‌ها نیز احتمال بروز این آسیب‌ها را افزایش می‌دهد.

تداخل مکمل‌ها با داروها را جدی بگیرید

مکمل‌ها می‌توانند تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد بدن داشته باشند و با داروهای مصرفی تداخل پیدا کنند. بسته به نوع مکمل و دارو، این تداخل ممکن است اثربخشی دارو را کاهش دهد یا احتمال بروز عوارض جانبی را افزایش دهد.

برای مثال، مکمل‌های کلسیم و آهن می‌توانند در جذب لووتیروکسین، یکی از داروهای رایج تیروئید، اختلال ایجاد کنند و اثربخشی آن را کاهش دهند.

برخی مکمل‌ها نیز بر فرایند لخته شدن خون تأثیر می‌گذارند. سیر، جینکو بیلوبا و روغن ماهی از جمله موادی هستند که به‌ویژه در صورت مصرف همزمان با داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین، می‌توانند با افزایش خطر خونریزی داخلی همراه باشند.

مصرف همزمان مکمل‌ها ممکن است جذب مواد مغذی را مختل کند

اگرچه هدف از مصرف مکمل‌ها بهبود وضعیت تغذیه‌ای بدن است، اما استفاده بیش از حد و همزمان از آنها می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

پرسون در این باره می‌گوید مصرف همزمان چند مکمل در مقادیر بالا ممکن است جذب برخی مواد مغذی را در بدن مختل کند.

برای مثال، مصرف همزمان کلسیم و آهن می‌تواند جذب آهن را کاهش دهد؛ زیرا این دو ماده از مسیرهای مشابهی جذب می‌شوند. به همین دلیل توصیه می‌شود مکمل‌های کلسیم و آهن در ساعات جداگانه‌ای از روز مصرف شوند.

روی (زینک) و مس نیز برای جذب در بدن با یکدیگر رقابت می‌کنند. «جولی استفانسکی»، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی، می‌گوید ممکن است فرد به‌طور منظم زینک مصرف کند و تصور داشته باشد که این کار به تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کند، درحالی‌که مصرف آن می‌تواند تعادل سایر ریزمغذی‌ها را برهم بزند.

مکمل‌های زینک بدون نسخه ممکن است در کوتاه‌مدت به حمایت از سیستم ایمنی کمک کنند، اما مصرف دوزهای بالای آنها در طولانی‌مدت می‌تواند جذب مس را کاهش دهد و به کمبود این ماده منجر شود. کمبود مس نیز ممکن است عوارضی مانند کم‌خونی و مشکلات عصبی ایجاد کند.

خطر ابتلا به سنگ کلیه با مصرف برخی مکمل‌ها

کلیه‌ها مواد زائد را از جریان خون تصفیه می‌کنند و برخی مکمل‌ها می‌توانند میزان مواد باقی‌مانده در ادرار را تغییر دهند. بنابراین افرادی که مستعد ابتلا به سنگ کلیه هستند، باید در مصرف مکمل‌ها احتیاط بیشتری داشته باشند.

«ملانی بتز»، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی، می‌گوید بسیاری از مکمل‌های گیاهی، به‌ویژه محصولاتی که حاوی دارچین، چغندر، زردچوبه، فلفل سیاه یا اسفناج هستند، ممکن است مقادیر زیادی اگزالات داشته باشند.

افرادی که سابقه سنگ کلیه اگزالاتی دارند، باید در مصرف مکمل‌های حاوی این مواد احتیاط کنند.

بتز همچنین توضیح می‌دهد که ویتامین C می‌تواند تولید اگزالات در کبد را افزایش دهد و سطح اگزالات ادرار و در نتیجه خطر ابتلا به سنگ کلیه اگزالاتی را به‌طور قابل‌توجهی بالا ببرد.

مصرف دوزهای بالای مکمل ویتامین C ممکن است احتمال تشکیل سنگ کلیه را در افراد مستعد افزایش دهد، هرچند میزان این خطر در افراد مختلف متفاوت است.

آیا مصرف مکمل‌ها همیشه به سلامتی بیشتر کمک می‌کند؟

کارشناسان معتقدند مصرف مکمل‌ها همیشه بهترین راه برای بهبود سلامت نیست.

بتز تأکید می‌کند که داشتن رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و مدیریت استرس باید در اولویت قرار بگیرد و مکمل‌ها تنها در صورت نیاز می‌توانند به جبران کمبودهای تغذیه‌ای کمک کنند.

اگر تصور می‌کنید به کمبود مواد مغذی مبتلا هستید یا مصرف مکمل خاصی می‌تواند برایتان مفید باشد، بهتر است درباره انتخاب محصول و دوز مناسب با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید. مصرف مکمل بدون وجود نیاز مشخص، لزوماً فواید بیشتری برای بدن ندارد.