ادعای واشنگتن‌پست: مذاکره با رضایی موثرتر از قالیباف

دیوید ایگنیشس، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه واشنگتن پست نوشت: واشنگتن معتقد است محسن رضایی برخلاف برخی چهره‌های سیاسی، از نفوذ کافی برای جلب حمایت جریان‌های اصلی قدرت در جمهوری اسلامی و پیشبرد توافق برخوردار است؛ اما انتخاب او با یک تناقض مهم همراه است.

به نقل از فرارو، در شرایطی که تحرکات نظامی آمریکا در منطقه افزایش یافته و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل همچنان از ضرورت تغییر حکومت در ایران سخن می‌گوید، کاخ سفید تلاش دارد پیش از بسته شدن پنجره دیپلماسی، مسیر تازه‌ای برای دستیابی به توافق با تهران باز کند. جی‌دی ونس هفته گذشته نامه‌ای برای محسن رضایی ارسال کرده و در آن آمادگی خود را برای دیدار مستقیم با این مقام ایرانی و گفت‌وگو درباره توافقی برای پایان دادن به جنگ اعلام کرده است.

بر اساس توضیحات مقام آمریکایی، پیام ونس بر ضرورت در اولویت قرار گرفتن منافع ملی دو کشور در مذاکرات تأکید داشته است. واشنگتن جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را مهم‌ترین هدف خود معرفی کرده و در مقابل، منافع تهران را بازسازی اقتصادی پس از جنگ و تحریم‌ها و حفظ حاکمیت ملی دانسته است. ونس همچنین بر ضرورت معرفی نمایندگانی از سوی ایران تأکید کرده که اختیار واقعی برای تصمیم‌گیری درباره مسائل هسته‌ای داشته باشند.

چرا واشنگتن از مسیر محسن رضایی وارد شده است؟

انتخاب محسن رضایی به‌عنوان مخاطب مستقیم معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نشان‌دهنده تغییر ارزیابی واشنگتن از ساختار قدرت در جمهوری اسلامی است. به نوشته دیوید ایگنیشس، دولت ترامپ به این جمع‌بندی رسیده است که محسن رضایی مهم‌ترین نقطه تماس برای دستیابی به توافق در تهران و احتمالاً تنها چهره‌ای است که می‌تواند اجماعی در میان جریان‌های مختلف قدرت برای توقف برنامه هسته‌ای و پایان جنگ ایجاد کند.

ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا این است که محسن رضایی ارتباط مستمری با رهبر جمهوری اسلامی دارد و این دو در روزهای اخیر پس از دریافت نامه ونس با یکدیگر گفت‌وگو کرده‌اند. همچنین گفته می‌شود محسن رضایی پس از بازسازی ساختار شورای عالی امنیت ملی و انتصاب افراد نزدیک به خود، نفوذ بیشتری در این نهاد به دست آورده است. ارتباط او با مقام‌های مسئول حوزه اقتصاد ایران نیز از دیگر عواملی است که توجه واشنگتن را جلب کرده است

تجربه اسلام‌آباد؛ توافقی که دوام نیاورد

این نخستین تلاش ونس برای هدایت مذاکرات مستقیم با ایران نیست. او در ماه آوریل به اسلام‌آباد سفر کرد و با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار داشت. در آن مذاکرات، معاون رئیس‌جمهور آمریکا پیشنهاد گسترده‌ای را مطرح کرد که بر اساس آن، واشنگتن آماده بود تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را لغو کند و از طریق گسترش روابط اقتصادی، آنچه دولت ترامپ «پل طلایی» نامیده بود، ایجاد کند. در مقابل، ایران باید یک توافق هسته‌ای الزام‌آور را می‌پذیرفت.

با این حال، قالیباف نتوانست این پیشنهاد را در تهران به یک توافق سیاسی قابل اجرا تبدیل کند. دو طرف در نهایت به یک تفاهم‌نامه محدود و مبهم دست یافتند، اما این توافق با آغاز تبادل آتش میان ایران و آمریکا در تنگه هرمز عملاً از بین رفت. پس از مذاکرات اسلام‌آباد، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره ساختار قدرت در ایران تغییر کرد و محسن رضایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی شناسایی شد.