تهدید ترامپ علیه ایران و ترس کشورهای خلیج فارس از انتقام شدید تهران

به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از المانیتور، موشک‌های ایرانی که در آخرین دور از نبردها به پایگاه‌های نظامی آمریکا و تأسیسات انرژی خلیج فارس حمله کردند، آسیب‌پذیری در قلب معماری امنیتی چند دهه‌ای واشنگتن را آشکار کردند. حضور گسترده آمریکا در منطقه، به جای بازدارندگی تهران، به ایران اهداف ثابتی هدیه داد و کشورهای خلیج فارس میزبان آنها را به نقاط فشاری تبدیل کرد که می‌تواند از آنها بهره‌برداری کند.

این چشم‌انداز، بحث‌های میان وزرا، سیاست‌گذاران و مقامات امنیتی را در کنفرانس امنیتی سالانه گفتگوی منامه در بحرین در آخر هفته گذشته تحت‌الشعاع قرار داد، زیرا دولت‌ها در حال بررسی این بودند که دور دیگری از جنگ چه معنایی می‌تواند برای نیروهای آمریکایی و کشورهایی که میزبان آنها هستند، داشته باشد.

این فوریت با تهدید مجدد ترامپ به اقدام نظامی افزایش یافته، چرا که او پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سه‌شنبه، با اشاره به عملیات آمریکا و اسرائیل که در ۲۸ فوریه آغاز شد، گفت که می‌تواند «عملیات کوچک دیگری از خشم حماسی» را آغاز کند. چهار مقام اروپایی گفتند که ایالات متحده نیروها و دارایی‌های کافی را در منطقه جمع‌آوری کرده تا در مدت کوتاهی، احتمالاً همین هفته، به ایران حمله کند.

یک مقام اروپایی که ارتباط نزدیکی با رهبران خلیج فارس دارد، گفت: «جنگ در راه است. هیچ‌کس طرفدار این جنگ نیست.» بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، در کنفرانس منامه گفت که دور دیگری از جنگ خطرناک‌تر و مخرب‌تر از دور قبلی خواهد بود: «به هیچ جا ختم نخواهد شد.»

از سپر تا هدف

دو نفر از مقامات اروپایی به رویترز گفتند که هر گونه حمله ایالات متحده احتمالاً سایت‌های هسته‌ای ایران، از جمله تأسیسات تحقیق و توسعه را هدف قرار خواهد داد. از جمله مکان‌های احتمالی، کوه پیکاکس یا کلنگ، سایتی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران است، گرچه این مقامات گفتند اقدام نظامی احتمالاً فقط می‌تواند قابلیت‌های تهران را تضعیف کند تا آنها را نابود کند.

مقامات ایرانی به رویترز گفته‌اند که تهران در تلافی حمله دیگر آمریکا و اسرائیل، فهرست دقیقی از اهداف، از جمله کابل‌های ارتباطی زیر دریا و پایگاه‌های نظامی، که برخی مخفیانه انجام می‌شود، تهیه کرده است. این راهبرد می‌تواند هزینه جنگ را فراتر از میدان نبرد افزایش دهد، چرا که زیرساخت‌های انرژی، کارخانه‌های آب شیرین‌کن، شبکه‌های ارتباطی و اهداف بسیار قابل مشاهده در شهرهای خلیج فارس در معرض خطر هستند.

ایران نمی‌تواند از نظر نظامی با ایالات متحده و اسرائیل رقابت کند. اما نیازی به این کار ندارد. راهبرد آن به طور فزاینده‌ای فرسایشی است: دفاع و نگهداری از نیروهای آمریکایی را پرهزینه کند، کشورهای خلیج فارس میزبان آنها را به نقاط فشار تبدیل کند و هر گونه عقب‌نشینی آمریکا را به عنوان مدرکی مبنی بر اینکه واشنگتن نمی‌تواند از شرکای خود محافظت کند، به کار گیرد.

امیل هوکایم، مدیر امنیت منطقه‌ای در موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، که کنفرانس منامه را سازماندهی می‌کند، گفت: «آنچه ایرانی‌ها واقعاً به آن اهمیت می‌دهند، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است. پیام تهران به قدرت‌های خلیج فارس عمدتاً این است: شما چهار دهه در ایالات متحده سرمایه‌گذاری کردید و پس از 40 سال، آن پایگاه‌ها از شما محافظت نکردند، بلکه شما را در معرض خطر قرار دادند.»

این استدلال هیچ‌جا قوی‌تر از بحرین، مقر ناوگان پنجم ایالات متحده و برای دهه‌ها لنگرگاه قدرت نظامی آمریکا در منطقه نیست. در نزدیکی پایگاه خود در جفیر، آثار حملات هنوز از چند متری مناطق مسکونی قابل مشاهده است: سقف آهنی موج‌دار و جلوی یک انبار در محل اصابت پرتابه‌ها پاره و سوخته شده، در حالی که یک رادار رو به ایران، یک سوم دیش خود را از دست داده است.

این آسیب، واشنگتن را مجبور کرده است تا با سوالی بسیار فراتر از بحرین روبرو شود: آیا باید حضور نظامی خود را که برای نمایش قدرت ایالات متحده ساخته شده، بازسازی، تقویت یا خارج کند، نه اینکه در برابر حملات موشکی و پهپادی مداوم مقاومت کند.

خلیج فارس هزینه را می‌پردازد

برای بحرین، ترس از تهدیدهای ایران بر یک گسل فرقه‌ای و تاریخی قدیمی‌تر استوار است. در سال ۲۰۱۱، اعتراضات گسترده به رهبری جامعه شیعه، سلطنت سنی آل خلیفه را به چالش کشید. حاکمان بحرین شورش را سرکوب و ایران را به دستکاری در ناآرامی‌ها متهم کردند، اتهامی که تهران آن را رد کرد.

از زمان آغاز آخرین جنگ، برخی از تندروهای ایرانی دوباره بحرین را «استان چهاردهم» ایران نامیده‌اند، با اینکه تهران در سال ۱۹۷۰ ادعای ارضی خود را کنار گذاشت. برخلاف این سابقه، حملات به تأسیسات آمریکایی نه تنها حضور نظامی آمریکا در بحرین، بلکه پادشاهی میزبان آن را نیز تهدید می‌کند.

یک مقام خلیج فارس با پیش‌بینی اینکه ایالات متحده به زودی به ایران حمله خواهد کرد و منجر به تلافی ایران علیه زیرساخت‌های غیرنظامی در سراسر خلیج فارس می‌شود، به رویترز گفت: «ما اساساً به بدترین سناریوی ممکن نگاه می‌کنیم.»

یکی دیگر از مقامات خلیج فارس گفت که «در نهایت، فقط یک نفر تصمیم می‌گیرد» که آیا درگیری از سر گرفته می‌شود یا خیر و شدت آن چقدر خواهد بود، اشاره‌ای به ترامپ که بر قدرت محدود کشورهای خلیج فارس برای شکل دادن به مناقشه‌ای که عواقب آن را متحمل خواهند شد، تأکید کرد.

در پاسخ به پرسش‌ها، یکی از مقامات کاخ سفید اظهار داشت که «تمام گزینه‌ها» روی میز است و ایران با «راه آسان یا راه دشوار» روبروست؛ وی افزود: «رئیس‌ جمهوری ترامپ همه برگ‌های برنده را در دست دارد.»

تلاش شتابان برای جلوگیری از جنگی دیگر

این نگرانی، کشورهای حوزه خلیج فارس را به سمت دیپلماسی سوق می‌دهد. ماه گذشته، مقامات ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تهران با مقامات ایرانی گفتگو کردند؛ عربستان سعودی اعلام کرد که هدف از این تلاش‌ها، «جلوگیری از بازگشت تنش‌های نظامی» بوده است. مقامات قطری نیز در پایان هفته، دیدارهایی در تهران و دوحه داشتند تا از وقوع جنگی دوباره جلوگیری کنند.

یک مقام اروپاییِ نزدیک به رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس گفت که بدبینی عمیقی نسبت به توانایی دیپلماسی برای پر کردن شکاف میان واشنگتن و تهران وجود دارد؛ به‌طوری که وقوع جنگی دوباره، نه یک احتمال، بلکه مسئله‌ای است که دیر یا زود رخ خواهد داد.

پرسش دیگر این نیست که آیا واشنگتن به تعهدات خود در قبال کشورهای حوزه خلیج فارس پایبند می‌ماند یا خیر، بلکه این است که وقتی زیرساخت‌های پشتیبانِ یک «تضمین امنیتی» از سوی ایالات متحده، خودشان هدف حمله قرار می‌گیرند، آن تضمین چه معنایی خواهد داشت؟

شاید ماهیت این رقابت در حال تغییر باشد؛ از تلاش برای وارد کردن بیشترین آسیب نظامی به طرف مقابل، به سمت اینکه چه کسی می‌تواند برای مدت طولانی‌تر هزینه‌ها را تحمل کند. برای شرکای واشنگتن در منطقه، نگرانی این است که دور دیگری از جنگ، ممکن است باعث شود آنها بخش عمده‌ای از بهای این درگیری را بپردازند.