ایران از خودمان عقب مانده‌ایم، نه از غرب

ابراهیم جعفری - دکترای علوم ارتباطات اجتماعی:

امروز «ایران» به نقطه مشترک گرایش‌های اجتماعی و سیاسی تبدیل شده‌است. تجربه سال‌های اخیر نشان داد که در بزنگاه‌های بزرگ، آنچه انسجام جامعه را حفظ کرد، احساس تعلق به ایران و آینده مشترک ایرانیان بود.

ایران قلمروی است که عوامل فرهنگی، پایه‌های تکوین آن‌ را ساخته‌اند؛ به‌گونه‌ای که می‌توان گفت بیش از سیاست به فرهنگ متکی بوده‌است. چند دهه از کاویدن طبیعت ایران توسط «محمد درویش» می‌گذرد. در این مدت بیشتر از همه کنشگران در حوزه محیط‌زیست، محتوا تولید کرده و آن‌ها را به‌صورت کتاب یا مقاله در روزنامه‌ها، نشریه‌های تخصصی، رادیو، تلویزیون، سینما و شبکه‌های اجتماعی انتشار داده‌است. شهرت مهندس درویش بیشتر به دلیل تبحرش در ارائه موضوع‌های پیچیده زیست محیطی به زبان ساده، مؤثر و جذاب و نیز شجاعتش در بیان دردها است؛ به‌نحوی که مخاطب عام را با خود همراه می‌سازد و این بزرگ‌ترین سرمایه اوست. امسال در روزهای استقبال از پاییز، دانشکده ملی مهارت گلپایگان، میزبان این چهره دوست‌داشتنی بود تا طی سخنرانی خود میان علاقه‌مندان، موضوع «پایداری ایرانی» را که در کتاب جدیدش جمع‌بندی کرده، مورد واکاوی دقیق قرار دهد. چکیده‌ سخنان او چنین است:«با مراجعه به تاریخ، دستاوردهایی از تجربه‌های ایرانیان را می‌بینیم که به مراتب بزرگ‌تر از زمان خود بوده و در زمره درس‌های جهانی قلمداد می‌شوند. «قنات‌های ایران» که شاهکار عزم جدی نیاکان ما برای بقای خود و آیندگان هستند، از جمله آن‌ها به‌شمار می‌روند. قنات قصبه گناباد با طول ۳۳کیلومتر و عمق مادر چاه ۳۰۰ متر که عمری دو هزار و پانصد ساله دارد و دبی آن ۱۲۰ لیتر بر ثانیه تخمین زده می‌شود، نمونه‌ای منحصر به فرد است. دکتر مرتضی فرهادی، استاد مردم‌شناسی به آینده‌پژوهان تأکید کرده‌است که از گذشته روی برنتابند؛ زیرا عاشق «آینده» نمی‌تواند فارغ از «گذشته» باشد و برای نزدیک شدن خردمندانه به مرز آینده، نخبگان فرهنگ‌ساز به نمایندگی از ملت‌ها و فرهنگ‌ها چاره‌ای ندارند که پاندول‌وار و مستمر، از گذشته به حال و از حال به گذشته، رفت‌وآمد خلاقانه داشته باشند.» درویش در ادامه با ذکر خاطره‌ای از ملاقات با قائم‌مقام وزارت محیط زیست ژاپن و این که ژاپنی‌ها تمرکز خود را در زمینه توسعه از مردم‌سالاری به زیست‌سالاری تغییر داده  اند، بر پایبندی ایرانیان باستان به بیوکراسی اشاره کرد و توضیح داد: از نگاه دموکراسی، اگر بتوانیم برای مردم یک کشور فارغ از زبان، رنگ، دین و ... فرصت‌های برابر ایجاد کنیم، به توسعه‌یافتگی رسیده‌ایم؛ اما امروز اکولوژیست‌ها می‌گویند شاخص جامعه توسعه‌یافته، دیگر ایجاد فرصت‌های برابر برای مردم یک سرزمین نیست. از نگاه آنان کشوری توسعه‌یافته است که بتواند برای همه زیستمندان ( اعم از انسان و حیوان و گیاه) شرایط زندگی مناسب فراهم سازد. وقتی آن خانم پروفسور ژاپنی، مضامین عالی بیوکراسی را در قالب شعر ایرانی شنید، پس از درخواست دوباره برای قرائت آن‌ها، قابلیت‌های زبان فارسی را ستود. درویش در ادامه از «اسکندر فیروز»، بنیانگذار محیط زیست در ایران یاد کرد که در سال ۱۹۷۲ میلادی برای اولین بار و ۱۵ سال قبل از خانم برانت لند، مفهوم «توسعه پایدار» را در کنفرانس جهانی محیط زیست در استُکهلم (سوئد) مطرح ساخت و به کاهش تاب‌آوری زمین در برابر نیازهای جمعیت جهانی که نسبت به امروز به مراتب کمتر بود، هشدار داد. این کنشگر در ادامه سخنان خود از روشی در کرمان به نام «تِیلون دادن» در زمینه حفظ آب نام برد که قدمت سه هزار و دویست ساله دارد. مفهوم تیلون دادن این است که وقتی آب باران از ارتفاعات سرازیر می‌شود، با چوب آن را گل‌آلود می‌کنند تا زلال نشود؛ زیرا آب بر اثر زُلال شدن سریع تبخیر می‌شود. او در پایان پس از یادآوری این خلاقیت‌ها، به نقل از دکتر فرهادی تأکید کرد: ما از غرب عقب نمانده‌ایم، بلکه از خودمان عقب مانده‌ایم. با این وصف آیا نباید به ایرانی بودن خود و به‌ویژه زبان فارسی افتخار کنیم که جامعه‌ای متکثر را با تنوع فرهنگی بالا در طول تاریخ متحد و منسجم کرده‌است؟ باشد که با مطالعه تاریخ ایران و جهان به این باور برسیم که: همیشه خردمند امیدوار نبیند ‌جز از شادی روزگار